U bent hier

Focus : Financiering van de saneringswerken en het beheer van de verontreinigde bodems

Indicator - Actualisering : mei 2022

Voor de uitvoering van bodemonderzoeken of bodembehandelingswerken kan in bepaalde gevallen beroep worden gedaan op Leefmilieu Brussel of andere instellingen voor financiële, technische en/of administratieve steun. Tussen 2007 en 2022 werden zo 4.912 premies toegekend, samen goed voor zo’n 15 miljoen euro. Voor de bodemsanering van tankstations werden 232 geldige interventieaanvragen ingediend bij het BOFAS-fonds, waarvan reeds 91 sites volledig werden gesaneerd. Sinds de oprichting in 2017 van het mechanisme van de ‘publieke behandeling’ werden 47 dossiers onderzocht met de steun van Leefmilieu Brussel en Citydev.  

Context van de financiering

De Brusselse bodemordonnantie van 23 juni 2017 omkadert en bepaalt de verplichtingen inzake de behandeling en het beheer van (potentieel) verontreinigde terreinen (zie identificatie en behandeling van de verontreinigde bodems). Volgens de gegevens van de inventaris van de bodemtoestand heeft deze verplichting betrekking op bijna 13.000 kadastrale percelen (zie Inventaris van de bodemtoestand). Bodemonderzoeken en -behandelingswerken kunnen een niet-verwaarloosbare kost betekenen voor de personen die geacht worden ze uit te voeren, voornamelijk de eigenaars en/of exploitanten van de terreinen. Deze zijn bovendien niet noodzakelijkerwijs verantwoordelijk voor de (potentiële) verontreiniging van de site. Daarom telt het Brusselse grondgebied op dit ogenblik tal van verontreinigde of potentieel verontreinigde terreinen, waarvan de sanering en het hergebruik afgeremd of belemmerd worden door de hoge kosten voor de identificatie en behandeling van de eventuele verontreinigingen die er worden aangetroffen. Dit heeft niet alleen een impact op de gewestelijke economische ontwikkeling en de creatie van werkgelegenheid, het brengt eveneens risico's voor de volksgezondheid en het milieu met zich mee. 
Om het aanpakken van deze verontreinigingen te vergemakkelijken, heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest verschillende economische hulpmiddelen ontwikkeld, zoals het toekennen van premies voor de uitvoering van bodemonderzoeken en behandelingswerken, de publieke behandeling van bepaalde terreinen en de sectorale fondsen voor de sanering van verontreinigde bodems (zoals BOFAS voor tankstations).

De bodempremie 

Leefmilieu Brussel kent, onder bepaalde voorwaarden, premies toe aan de personen die verplicht zijn of waren bodemonderzoeken of –behandelingswerken uit te voeren. Premies worden enkel toegekend bij weesverontreinigingen of wanneer er geen verontreiniging werd vastgesteld. Dit kunnen zowel natuurlijke personen of rechtspersonen (zoals ondernemingen) zijn. 

Wat is een weesverontreiniging?

Een weesverontreiniging is een verontreiniging waarvoor er geen verantwoordelijke gekend is, waarvan de veroorzaker niet meer bestaat of die werd veroorzaakt voor 20/01/2005 door personen die geen eigenaar of exploitant van het terrein (meer) zijn.

Sinds 2007 werden door het Brussels Gewest 4.912  premies voor een totaal bedrag van zo’n 15 miljoen euro toegekend als financiële ondersteuning voor de uitvoering van studies (verkennend bodemonderzoek, gedetailleerd onderzoek, risico-onderzoek, risicobeheersvoorstel, saneringsvoorstel en eindevaluatie) en werken voor de behandeling van weesverontreiniging van bodems. Dat komt overeen met zo’n €3.048 per premie. Zoals wordt geïllustreerd door onderstaande grafiek, schommelt het aantaal uitgegeven premies per jaar rond de 400. De laatste jaren worden er jaarlijks minder premies toegekend, maar stijgt het totale budget wel. Dit kan verklaard worden door een afname in het aantal uitgevoerde bodemstudies, en een aanzienlijk toegenomen premiebedrag voor het uitvoeren van bodemstudies en voornamelijk, bodemwerkzaamheden.    
Meer dan de helft van de premies (56,9%) werd toegekend voor de uitvoering van verkennende bodemonderzoeken. Het totale bedrag aan premies is ongeveer gelijk verdeeld tussen natuurlijke personen (41,3%) en rechtspersonen (58,7%).

Cumulatief totaalbedrag van premies toegekend voor bodemstudies en bodembehandelingswerken en aantal premies (2007-2021)

Bron : Leefmilieu Brussel, onderafdeling Bodems, 2022

BOFAS, het Bodemsaneringsfonds voor tankstations

In 2004 werd het BOFAS-fonds opgericht voor de bodemsanering van publieke tankstations in België. BOFAS pakt de historische bodemverontreiniging, veroorzaakt door tankstations, aan door operationele en/of financiële tussenkomst bij de sanering van verontreinigde terreinen. Het fonds wordt gefinancierd door een bijdrage geïnd op benzine en diesel, teruggewonnen zowel op de winstmarge van de oliesector als op de prijs aan de pomp. Het is niet meer mogelijk een aanvraag in te dienen.
Van de aanvragen die voor eind 2018 werden ingediend, waren 93 gesloten benzinestations die zich in het Brussels Gewest bevinden, door het BOFAS-fonds gesaneerd of werd er een sanering aangevangen. Daarvan zijn er 2 behandelingen nog steeds aan de gang. In totaal werd door het fonds zo’n 11,2 miljoen euro besteed aan bodemonderzoeken en saneringen voor tankstations met sluiting. Daarnaast werden er ook al 62 stations gesaneerd door hun exploitant, die retroactief van een gedeeltelijke of gehele terugbetaling konden genieten. Ten slotte werden 57 tankstations die hun activiteiten voortzetten, door hun exploitant in regel gebracht met de normen, na gesaneerd te zijn met technische en financiële ondersteuning van de vzw BOFAS. 

Interventieaanvragen, bodemonderzoeken en saneringen die in het BHG werden uitgevoerd met de steun van het BOFAS-fonds (2004-2018)

Bron : Leefmilieu Brussel, Onderafdeling Bodems, 2022    
                          
 

Sedert mei 2019 was het voor een periode van 6 maand mogelijk om bij BOFAS nieuwe aanvragen tot tussenkomst in te dienen. Als gevolg hiervan werden 277 nieuwe interventieverzoeken ontvankelijk verklaard, waarvan 20 in Brussel. Er werden nog geen studies uitgevoerd voor deze dossiers. In totaal werden dus al 232 geldige aanvragen ingediend in het Brussels Gewest sinds de oprichting van het BOFAS-fonds. 

Ontvangen geldige aanvragen bij het BOFAS fonds in het Brussels Gewest (2019)

Bron : Leefmilieu Brussel, Onderafdeling Bodems, 2022                                       

De publieke behandeling

Wanneer bepaalde verontreinigingssituaties te ingewikkeld raken kan dit leiden tot blokkering van het behandelingsproces en de ontwikkeling van een terrein hinderen, zoals bij verontreinigingen die zich over meerdere percelen hebben verspreid (buurtvervuiling) en bij grote industriële braakliggende terreinen. Het mechanisme van de publieke behandeling werd gecreëerd om dergelijke situaties op te lossen en zodoende de sites zo snel mogelijk te kunnen herstellen en herbestemmen. Voor de geselecteerde dossiers neemt het Gewest dan de plaats in van de houders van de verplichting voor de uitvoering van bodemonderzoeken en -behandelingswerkzaamheden van weesverontreinigingen. Deze kunnen dan genieten van de nodige financiële, technische en administratieve ondersteuning van Leefmilieu Brussel, in samenwerking met CityDev.brussels. 
Sinds de start van het project in 2017 werden in 47 terreinen onderzocht (zo’n 149 ha) waarvoor een bedrag van 330.395 euro werd besteed. Er werden nog geen verontreinigde percelen behandeld met de steun van de publieke behandeling. 

Cumulatief aantal percelen die werden bestudeerd of behandeld met de ondersteuning van de publieke behandeling en het cumulatieve besteedde bedrag (2017-2021)

Bron : Leefmilieu Brussel, Onderafdeling Bodems, 2022    
                     
 

 

Datum van de update: 17/05/2022