U bent hier

Geothermische systemen met open kring (professionnels)

U werkt in de bouwsector en u baat een open geothermisch systeem uit? Dan zult u het Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering inzake grondwaterwinningen en open geothermische systemen nauwgezet moeten naleven en een milieuvergunning moeten aanvragen. Wilt u beter begrijpen wat de exploitatievoorwaarden van uw vergunning zijn? Deze gids geeft uitleg over uw verplichtingen. 

Is dit op u van toepassing?

Deze voorwaarden zijn op u van toepassing indien u een open geothermisch systeem met een zeer laag energieverbruik uitbaat, d.w.z. dat u grondwater uit ondiepe grondwaterlagen opneemt om thermische energie te onttrekken bij een temperatuur < 30°C.  

Deze voorwaarden zijn niet op u van toepassing als u een gesloten geothermische installatie (geothermische sondes) uitbaat.

De voorwaarden naleven: een wettelijke verplichting 

Waarom moet u deze specifieke voorwaarden naleven?

Uw activiteit maakt deel uit van een ingedeelde inrichting onderworpen aan een milieuvergunning.

Rubrieknr. Benaming Vergunningsklasse
62.4B Geothermische installaties: open geothermische systemen  Milieuvergunning van klasse 1B

Als u niet alle voorwaarden van uw milieuvergunning naleeft, pleegt u een inbreuk en loopt u het risico van een sanctie (boete, gebruiksverbod, gevangenisstraf).

Waarom deze voorwaarden?

De voorwaarden in de milieuvergunning zijn bedoeld om een duurzame en rationele exploitatie van het grondwater te verzekeren.

Om dit doel te bereiken, kan de milieuvergunning de volgende elementen bepalen:

  • de watervoerende laag die u kunt gebruiken en waarin de herinjectie kan plaatsvinden;
  • de diepte van de waterwinnings- en herinjectieput.

Om een inventaris te maken van alle open geothermische systemen in het Brussels Gewest zal Leefmilieu Brussel:

Overzicht

1. De milieuvergunningsaanvraag en de verplichte voorafgaande stappen

2. De uitbatingsvoorwaarden die in uw vergunning zijn opgenomen

3. De kennisgevingen aan Leefmilieu Brussel na ontvangst van de vergunning

1. Milieuvergunning en de verplichte voorafgaande stappen

Een milieuvergunning is verplicht voor elke ondergrondse waterwinning waarbij een open geothermisch systeem wordt gebruikt.

Om u te helpen bij de voorbereiding van uw milieuvergunningsaanvraag en de identificatie van de verplichte voorafgaande stappen, kunt u BrugeoTool de applicatie ‘ondergrond en geothermie’ van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest raadplegen.

Let erop ‘OPEN systeem’ aan te vinken nadat u de geothermische analyse voor het betrokken perceel hebt gelanceerd.

In het kader van de analyse van uw vergunningsaanvraag kan Leefmilieu Brussel indien nodig het advies van om het even welke natuurlijke of rechtspersoon vragen. Bijvoorbeeld :

  • Infrabel, indien uw werken zich in de buurt van een spoorweg bevinden ;
  • de MIVB, indien uw werken zich dicht bij de infrastructuur van het openbaar vervoer bevinden.

Top

2. Exploitatievoorwaarden

a.  Installatie van het open geothermisch systeem                                                        
b.  Tijdens de exploitatie 
c.  Transformatie en wijziging 
d. Stopzetting van de activiteit 

a. Installatie van het open geothermisch systeem

 Boring en plaatsing van de installatie

  • Worden gespecificeerd in uw milieuvergunning, afhankelijk van uw exploitatie:
    • het perceel waarop u de waterwinning of herinjectie kunt uitvoeren;
    • de diameter en de diepte van de boring en de buizen in de watervoerende laag;
    • de watervoerende laag waaruit het water zal worden gewonnen.

      Bijzondere voorzorgsmaatregelen voorafgaand aan het boren

      Bijzondere voorzorgsmaatregelen tijdens het boren

  • Laat de boringen uitvoeren door ervaren en deskundig personeel.
  • Vermijd directe of indirecte besmetting van het grondwater of de ondergrond door verontreinigende stoffen. 

    Bijvoorbeeld:

    • gebruik schoon materiaal in goed werkende staat;
    • gebruik geschikte vetten voor de boorpijpen;
    • plaats opvangvoorzieningen onder alle machines die koolwaterstoffen zouden kunnen lekken zoals generatoren, motoren ...
    • tref de passende maatregelen met betrekking tot de levering en opslag van brandstof.
  • Verbind de watervoerende lagen niet met elkaar door middel van filters of de ringvormige, interstitiële ruimte.
  • Zorg voor een perfecte isolering van de verschillende watervoerende lagen. 

    Om de isolering van de verschillende watervoerende lagen te verzekeren:

    • Plaats de filtergedeelten direct in de betreffende watervoerende laag. Ze mogen niet uitsteken in de boven- of onderliggende hydrogeologische eenheden.
    • Plaats in het filtergedeelte een filtermateriaal met een granulometrie die afgestemd is op de watervoerende laag.
    • Gebruik zwellende klei of een materiaal met een equivalente hydraulische conductiviteit om de resterende ringvormige ruimte op te vullen.
    • Voorzie voldoende ruimte tussen de verbuizing en de doorboorde hydrogeologische eenheden.
  • Vul de ringvormige ruimte nooit op met boorsel.
  • Als u tijdens het boren bodem- of grondwaterverontreiniging ontdekt, moet u:

            De werkzaamheden mogen worden hervat met de goedkeuring van Leefmilieu Brussel.

  • Neem alle maatregelen en voorzorgen om:
    • Te zorgen voor de stabiliteit van de gebouwen en infrastructuur in de buurt van het waterwinningspunt. Laat indien nodig een stabiliteitsonderzoek uitvoeren door een stabiliteitsingenieur..
    • Directe of indirecte besmetting van het grondwater door verontreinigende stoffen te vermijden.
    • Erop toe te zien dat het water of het waterachtige mengsel dat wordt gebruikt voor de boortechniek in geen geval de bodem of het grondwater kan verontreinigen.
    • De stabiliteit van de put te garanderen, ongeacht het type terrein.
    • Geluidshinder gedurende de boringswerken te beperken.
    • Schade aan de bouwwerken en piëzometers te vermijden wanneer werken in hun nabijheid worden uitgevoerd.
  • Gebruik enkel het water van het distributienet of water met dezelfde kwaliteit.
  • Voor afvalwater:
    • Recycleer het gebruikte water zoveel mogelijk, in een gesloten kring, tijdens het boren.
    • Loos het afvalwater dat door de boring wordt gegenereerd, zoals aangegeven in uw milieuvergunning.
  • Voorzie bij de bouw van de waterwinnings- en herinjectie-inrichting:
    • Het inbrengen van een piëzometrische sonde door het plaatsen van een "geleidingsbuis" met filter met een kleine diameter die wordt geplaatst in de verbuizing.
    • De installatie van een waterinlaat direct op de pompleiding die het mogelijk maakt monsters te nemen om de grondwaterkwaliteit te beoordelen, voordat eender welke behandeling wordt gestart.
    • Buizen die werden ontworpen om alle trillingen en resonantie te vermijden.
    • Een automatisch temperatuurregistratiesysteem voor herinjectiesystemen van > 30.000 m³ per jaar.
  • Als de vloeistof van de secundaire kring het grondwater dreigt te vervuilen:
    • zorg voor een dubbelwandige warmtewisselaar tussen de primaire en secundaire kring 

      Bij gebrek aan een dubbelwandige warmtewisselaar:

      • breng de primaire kring in overdruk ten opzichte van de secundaire kring, en
      • installeer een lekdetectiesysteem verbonden met een alarm.

       Bij een lek wordt de herinjectie van het grondwater automatisch stopgezet. Repareer het systeem voordat de herinjectie wordt hernomen.

 Watermeter

Installatie en werking

  • U dient een watermeter te installeren die voldoet aan het koninklijk besluit van 15 april 2016 betreffende meetinstrumenten.
  • Alle vaste meters worden regelmatig gecontroleerd of onderworpen aan een technische controle.
  • Onderhoud en gebruik de meter volgens de instructies van de fabrikant.
  • Pas het meetinstrument voor de watervolumes aan elk te meten watertype aan. De werking ervan moet rekening houden met de mogelijke aanwezigheid van elementen zoals kleine deeltjes, elementen in oplossing ...
  • Gebruik een meter waarmee de werkelijke gepompte watervolumes in elke watervoerende laag kunnen worden gemeten.

Buitengebruikstelling

  • Als u een meter om welke reden dan ook buiten gebruik stelt, moet u hem zo snel mogelijk vervangen of opnieuw in bedrijf nemen.
  • Informeer de ambtenaar die uw dossier behandelt onmiddellijk over deze tijdelijke buitengebruikstelling:
    • per e-mail, of
    • per e-mail, of
      Leefmilieu Brussel
      Afdeling Vergunningen en Partnerschappen
      Site de Thurn & Taxis
      Havenlaan 86 C/ 3000
      1000 BRUSSEL
      Vermeld:
    • de oorzaak van de stopzetting;
    • de geschatte duur van de stopzetting;
    • de naam van de verantwoordelijke persoon die bereikbaar is voor meer informatie;
    • de datum waarop de installatie weer in bedrijf wordt genomen.

Top

b. Tijdens de exploitatie: controle, veiligheid, debiet en lozing van water

Voorzorgs- en controlemaatregelen

  • Respecteer het piekdebit  opgevangen/geherinjecteerde en de maximale niet-geherinjecteerde watervolumes per jaar zoals deze zijn vastgelegd in uw milieuvergunning.
  • Herinjecteer het grondwater terug naar dezelfde watervoerende laag als het water dat is onttrokken. 

    Als u het grondwater niet kunt herinjecteren in dezelfde watervoerende laag als het water dat is onttrokken, kunt u een gemotiveerd verzoek tot afwijking indienen bij Leefmilieu Brussel.

  • Controleer regelmatig of er ter hoogte van de buis geen sprake is van waterophoping door insijpeling van de bovenliggende watervoerende laag in de toezichtkamer. Verwijder het water indien nodig.
  • Controleer of de temperatuur van het geherinjecteerde water tussen 4°C en 25°C ligt. Pas indien nodig de regeling van het systeem aan.
  • Zorg ervoor dat het opgevangen, niet-geherinjecteerde volume water niet meer dan 500 m³ per put per jaar bedraagt 

    Als het opgevangen en niet-geherinjecteerde volume water meer dan 500 m3per put per jaar bedraagt, kunt u een verzoek tot afwijking indienen bij Leefmilieu Brussel.

  • Als er vloeistof uit de secundaire kring lekt die het grondwater kan verontreinigen, moet het lekdetectiesysteem worden gerepareerd voordat de herinjectie wordt hervat.
  • Als de putten op chemische wijze worden geregenereerd, vraag dan het akkoord van Leefmilieu Brussel voor de methodologie die u van plan bent te gebruiken.
  • Neem alle voorzorgsmaatregelen om schade aan eigendommen en aan eventuele waterlopen, waterwinningen of bronnen in de invloedszone van de exploitatie, met andere woorden de zone waarvan de piëzometrie direct beïnvloed wordt door de wateronttrekkingswerken en door de herinjectie  

    Bijvoorbeeld:

    • gebruik schoon materiaal in goed werkende staat;
    • gebruik de geschikte vetten voor de boorpijpen;
    • plaats opvangvoorzieningen onder alle machines die koolwaterstoffen zouden kunnen lekken zoals generatoren, motoren ...
    • tref de passende maatregelen met betrekking tot de levering en opslag van brandstof ...
  • Controleer regelmatig of de toezichtkamer geen water bevat dat bijvoorbeeld uit de watervoerende laag aan de oppervlakte is weggesijpeld.
    Verwijder het water indien nodig.

Veiligheid

  •  De toegang tot de werken is beveiligd en uitsluitend beperkt tot de bevoegde personen.

Debiet

  • Het dagelijkse maximumdebiet en totale jaarlijkse debiet gewonnen water moeten het maximale aantal m³ respecteren dat in uw vergunning is voorzien
  • Het totale jaarlijkse niet-geherinjecteerde debiet mag niet groter zijn dan 500 m³/put, tenzij vooraf een afwijking werd toegestaan door Leefmilieu Brussel.

            Als u de door uw milieuvergunning opgelegde volumes niet kunt respecteren, moet u onmiddellijk het geothermische systeem stopzetten en Leefmilieu Brussel op de hoogte brengen.

Lozing van afvalwater

Top

c. Transformatie en wijziging

      Voorbeelden van wijzigingen:

  • U wilt het geothermische systeem verplaatsen;
  • U wilt de kenmerken van het systeem veranderen: diepte, locatie van de filtergedeelten ...

Top

d. Stopzetting van de waterwinningsactiviteit

Indien u uw waterwinningsactiviteit stopzet:

In eerste instantie,

Vervolgens,

  •  Verwijder de pompen, waterleidingen en elektrische kabels.
  •   Laat de putten of verbuisde boringen volledig dichten door een gespecialiseerd bedrijf  

    Werkzaamheden van het gespecialiseerde bedrijf:

    • De putten afsluiten met bentoniet, Boomse klei of een verbinding met een gelijkwaardige doorlaatbaarheid (K-equivalent).
    • Vullen van onder naar boven met een buis die naar boven wordt gehaald naarmate het vullen vordert.

Als de put, na een overeenkomst met Leefmilieu Brussel, wordt ingericht en gebruikt als monitoringput, moet hij toegankelijk blijven voor Leefmilieu Brussel.

Top

3. Kennisgevingen

 Als houder van een vergunning moet u de volgende elementen aan Leefmilieu Brussel melden:

  • hetzij per e-mail aan de ambtenaar die uw dossier behandelt.
  • hetzij per post:
    Leefmilieu Brussel
    Afdeling Vergunningen en Partnerschappen
    Site de Thurn & Taxis
    Havenlaan 86 C/ 3000
    1000 BRUSSEL
Kennisgevingen aan Leefmilieu Brussel en bezorgingstermijn
1. 15 dagen voor het begin van de werkzaamheden voor de installatie van het open geothermische systeem 
  • De werkelijke begindatum van de werken
2. Onmiddellijk, tijdens de booractiviteiten
3. Binnen 2 maanden na de voltooiing van de boring 
  • De technische kenmerken en het nummer van elke meter die in gebruik wordt genomen:
  • kopie van de gedetailleerde beschrijvende fiche van de boringswerken overhandigen– uitgevoerd door het bedrijf en met inbegrip van:
    • de datum van uitvoering van de boring
    • de uitrusting  
      • de diepte en de diameter van de boring
      • de binnen- en buitendiameter van de verbuizing
      • de hoogte van het blinde en het filtergedeelte van de verbuizing
      • de hoogte van het filtermateriaal, de zwellende klei en de cementering
    • de lithostratigrafie
      • de hoogte van de doorboorde stratigrafische eenheden van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (SE/BHG)
      • de lithografie en stratigrafie van de doorboorde stratigrafische eenheden van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (SE/BHG)
    • de piëzometrie
      • het statische niveau
      • het dynamische niveau en het pompdebiet
    • een beschrijving van de eventuele problemen die zijn opgedoken tijdens de boringswerken.
Opgelet: Als u deze gedetailleerde beschrijving niet verstrekt, mag de grondwaterwinning niet worden uitgevoerd.
4. Binnen de 6 maanden na de plaatsing van het open geothermisch en HVAC-systeem  
  • Een as-built uitvoeringsverslag met ten minste de volgende informatie:
    • karakteristieken van het geothermisch systeem
      • warmtepomp: elektrisch vermogen (kW), het gebruikte type koelmiddel en de gebruikte hoeveelheid koelmiddel (kg), COP, …;
      • werkzaamheden voor het opvangen/herinjecteren: locatieplan, aantal waterputten, diepte, diameter, geplande uitrusting, …;
      • maximaal debiet van de afname/herinjectie per structuur (m³/u);
      • minimum/maximumtemperatuur van de herinjectie (min: 4°C / max: 25°C).
    • schema van het volledige HVAC-systeem
    • regelingsmodaliteiten van het HVAC-systeem indien geen monovalent regime
    • eindevaluatie van de piëzometrische, geotechnische en thermische impact, indien verschillend van de reeds meegedeelde evaluatie
5. Voor 31 januari van elk jaar
  • Het aangifteformulier voor de gewonnen, geherinjecteerde en niet-geherinjecteerde watervolumes gedurende het afgelopen jaar.
6. Elke 3 jaar na de indienststelling van het open geothermisch en HVAC-systeem 
  • Een monitoringverslag over de kenmerken van het geothermische systeem met ten minste de volgende informatie
    • 3 jaars monitoring op maand- en jaarbasis
      • het totale debiet van de warmtepomp (m³/u)
      • het piekvermogen voor warmte / koude (kW)
      • de gemiddelde COP van de warmtepomp
      • de verwarmings-/koelingsenergie die maandelijks (kWh/maand) en jaarlijks (kWh/jaar) wordt uitgewisseld met de ondergrond, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen het relatieve aandeel van de passieve koeling door middel van geocooling, indien van toepassing en van sanitair warm water indien van toepassing;
    • 3 jaars monitoring op maandbasis: gemiddelde temperatuur (°C) van opgevangen water en teruggevoerde water
    • 3 jaars monitoring op jaarbasis:
      • het % van de behoefte aan warmte / koude dat wordt ingevuld door de geothermie;
      • de elektrische energie die wordt verbruikt door de verschillende onderdelen van het geothermische systeem (grondwaterwinningen, …)
7. Onmiddellijk als u niet kunt voldoen aan de maximale volumes gewonnen, geherinjecteerd of niet-geherinjecteerd water
  • Het geothermisch systeem uitschakelen en Leefmilieu Brussel op de hoogte brengen
8. Onmiddellijk, indien u tijdelijk een meter buiten gebruik stelt
  • Informeer Leefmilieu Brussel over deze tijdelijke buitengebruikstelling
9. Onmiddellijk, als u een meter vervangt
  •  De technische kenmerken en het nummer van elke nieuwe meter die in gebruik wordt genomen
10. Alvorens de put op chemische wijze te regenereren
  • Vraag de toestemming alvorens het gekozen procedé toe te passen.
11. Alvorens uw installatie te transformeren of te wijzigen
  • Vraag de toestemming voor de transformatie of wijziging
12. Zodra u uw activiteit stopzet
  • Meld de stopzetting aan Leefmilieu Brussel

Top

Datum van de update: 13/05/2022