Het beheer en de preventie van bouwafval

De principes van de circulaire economie toegepast op bouwmaterialen

Beschouw bouwafval en -materialen als hulpbronnen: dat biedt tal van voordelen:

• U beperkt uw kosten voor afvalbeheer én bij de aankoop van materialen;
• U creëert werkgelegenheid en diversifieert uw activiteiten;
• U valoriseert uw knowhow en plaatst de menselijke dimensie opnieuw centraal in uw activiteit (via beroepen die een toegevoegde waarde bieden);
• U hebt een positieve impact op het leefmilieu door natuurlijke hulpbronnen te behouden.

De herwaardering van bouw- en sloopafval (BSA) illustreert de fundamentele principes van de circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden.:

• Het bestaande gebouwenbestand wordt zoveel mogelijk behouden (de Brusselse Hoofdstedelijke Regering beperkt immers de afbraak/nieuwbouwprojecten en geeft de voorkeur aan renovatie);
• De levensduur van materialen wordt verlengd en hun hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. wordt aangemoedigd;
• Gebouwen worden ontworpen met een flexibel gebruik in gedachten, zodat toekomstige aanpassingen mogelijk zijn en werkzaamheden en afvalproductie beperkt blijven;
• De assemblage van materialen is omkeerbaar, zodat onderhoud en demontage vóór hergebruik of recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt mogelijk zijn (Design for Deconstruction);
• Duurzame materialen met een lage milieu-impact (hergebruikt, gerecycleerd, biogebaseerd, enz.) worden aangemoedigd (het hulpmiddel TOTEM, ontwikkeld door de Brusselse, Vlaamse en Waalse regio’s, begeleidt u bij uw keuzes);
• Aan het einde van de levenscyclus wordt een gebouw geaudit om het behoud van het bestaande, het hergebruik en de recyclage van materialen te maximaliseren;
• Selectieve ontmanteling en sortering op de werf maken het hergebruik en de recyclage van bouw- en sloopmaterialen mogelijk.

De circulaire verwerking van BSA levert economische voordelen op, zowel op Brussels als op nationaal niveau, aangezien deze materialen deel uitmaken van meerdere economische cycli:

• eerst als nieuwe materialen;
• daarna via meerdere cycli van hergebruik en recyclage;
• en ten slotte via energievalorisatieGebruik van brandbaar afval als energieproductiemiddel door middel van directe verbranding, al dan niet met andere brandstoffen, of door elk ander middel maar met warmterecuperatie. De energievalorisatie bestaat erin de warmtekracht van het afval te gebruiken door dit laatste te verbranden en de zo ontstane energie terug te winnen onder de vorm van warmte of elektriciteit. Energievalorisatie kan plaatsvinden in een verbrandings- of een cementfabriek..

Vandaag wordt geschat dat 90% van het BSA – voornamelijk steenachtig afval, hout en metalen – wordt gerecycleerd en dat een kleine hoeveelheid wordt hergebruikt. De rest wordt verwijderd.

Goede praktijken in Brussel

De meeste Brusselse bouwplaatsen volgen onderstaand schema en passen dus de geldende goede praktijken toe die we zelf ook aanbevelen:

• Zo nodig worden de specifieke exploitatievoorwaarden vastgelegd in de bouwplaatsvergunning.
• Voordat de sloop-/renovatiewerkzaamheden beginnen, wordt in het Afbraakprotocol vastgelegd hoe alle afvalverwerking en het hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. ervan worden georganiseerd.
• De materialen die bestemd zijn voor hergebruik in situ worden op de bouwplaats opgeslagen totdat ze opnieuw worden gebruikt (bv.: bakstenen, blauwe steen, kasseien, gietijzeren radiatoren, parket…).
• Materialen die opnieuw worden gebruikt ex situ, worden aangeboden aan beroepslui en particulieren via websites voor tweedehandsBeginsel volgens welk goederen in goede staat en waarvan de eerste eigenaar zich wenst te ontdoen, worden gegeven, verkocht, gekregen, aangekocht of geruild zodat ze geen afval worden. materiaal als opalis.be, kapaza.be, 2dehands.be...
• Een afvalbeheerplan helpt bij het organiseren van de sortering en logistiek van afval:
  • Gevaarlijk afval en asbest worden apart behandeld met inachtneming van de wetgeving.
  • Op de bouwplaats staat er steeds een container voor inert afval; zo kan meer bepaald het gedeelte 'gemengd afval' worden beperkt en kan er geld worden bespaard.
  • Verpakkingsplastic wordt gaandeweg verzameld.
  • Grote bouwplaatsen en bouwplaatsen met voldoende ruimte sorteren en hergebruiken alle mogelijke afvalstromen: plastic, hout, metaal, gips, keramiek, kabels, buizen, isolatiemateriaal, groenafval…
  • Proefwerven hebben verschillende oplossingen getest: cpdb.brussels
  • Op de bouwplaats staat er ook altijd een container voor 'gemengd restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval.' (het duurste). Deze container wordt naar een sorteercentrum voor bouwafval gestuurd waar door te sorteren bepaalde stromen worden geherwaardeerd die niet werden gesorteerd op de bouwplaats (voornamelijk inert afval, hout en metalen) 
• Het materiaal dat op de bouwplaats aankomt, is ecologisch materiaal met een gedeelte gerecycleerd materiaal en een gedeelte materiaal afkomstig van hergebruik.

Praktische instrumenten en hulpmiddelen

Hergebruik

Ad Vitam Material – het netwerk van actoren voor het hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van bouwelementen in België

Ad Vitam Material brengt de actoren samen die zich inzetten voor de ontwikkeling van een circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden. voor bouwelementen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en in heel België.

De doelstellingen van het platform zijn:

• Professionals uit de sector met elkaar in contact brengen en de ontmoeting tussen vraag en aanbod van hergebruiksmaterialen vergemakkelijken (organisatie van netwerkevenementen en werkgroepen);
• De actoren uit de sector en hun projecten in de kijker zetten en alle informatiebronnen over hergebruik in de bouw centraliseren (publicatie van artikels, nieuwsbrieven, actualiteitsberichten en een evenementenkalender);
• Concrete ondersteuning op het terrein bieden en antwoorden op alle vragen van professionals.

– de gids van bouwmaterialenwinkels

Opalis – het register van hergebruiksmaterialenhändelaars
De website opalis.be is bestemd voor particulieren, aannemers en architecten die hergebruiksmaterialen willen aankopen, verkopen of verwerken. U vindt er een up-to-date gids van professionele handelaars in bouwmaterialen in heel België, evenals advies over hergebruiksmaterialen en hun toepassing. Ook worden er specifieke bestekclausules aangeboden om het gebruik van 5 hergebruikmaterialen te bevorderen. Het platform is tot stand gekomen door de vzw ROTOR, met de steun van het Brussels Environment (Regio Brussel-Hoofdstad).

Praktische gids : hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., hertoepassing van bouwmateriaal

Deze online gids richt zich tot alle projectbeheerders van een bouw- of renovatieproject die herbruikbare bouwmaterialen in enige mate in hun project wensen te integreren. De gids bevat een procedure, aanbevelingen en praktische hulpmiddelen om een dergelijk project te leiden.  De gids is een realisatie van het partnerschap Ressources-Cifful-Confederatie Bouw, met de steun van het Waals en het Brussels Gewest. De bijlagen van deze gids worden meerdere keren per jaar aangevuld.

Een gids voor het identificeren van bouwproducten met potentieel voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.

Hergebruik-inventarissen zijn een cruciale stap om ervoor te zorgen dat meer bouwmaterialen en -producten effectief worden hergebruikt door de bouwsector. Met betrekking tot deze algemene doelstelling kunnen deze inventarissen verschillende doelen dienen:

• Het verstrekken van informatie aan eigenaren en ontwerpers van nieuwe projecten over mogelijkheden voor hergebruik op dezelfde locatie.
• Bekend maken van de beschikbaarheid van potentieel herbruikbaar materiaal bij recuperatiebedrijven en andere geïnteresseerde partijen die een effectieve bijdrage leveren aan de kringloop van de bouwmaterialen.
• Het sloopbedrijf informeren over welke elementen zorgvuldig gedemonteerd en gesorteerd moeten worden.
• Dienen als beslissingsinstrument om een efficiënte recuperatie van producten mogelijk te maken.

Deze handleiding reikt een methode aan voor het uitvoeren van deze audits.

Deze gids werd samengesteld in het kader van het project Interreg NWE 739: Bevordering van de kringloop van teruggewonnen bouwmaterialen – Facilitating the Circulation of Reclaimed Building Elements (FCRBE), oktober 2018-januari 2022.

Identificeer hergebruiksmaterialen voor autobouwers:

De Materiauteek, die door CDR Construction ontwikkelde is bedoeld om de identificatie en het hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van bouwelementen binnen een bestaand gebouw vergemakkelijken. Aan de hand van de afbeelding van een “typisch” Brussels huis dat al verbouwingen heeft ondergaan, zal de gebruiker de makkelijk herbruikbare elementen visueel kunnen identificeren, ongeacht of het om hergebruik voor persoonlijke dan wel externe doeleinden gaat: schenking of doorverkoop van dit element.
Bovendien zal het er ook om gaan te zien hoe die (bestaande of teruggeplaatste) elementen moeten worden onderhouden, om de gemiddelde levensduur ervan te verlengen.

De praktisch zakboekje van Homegrade begeleiden u bij het inventariseren, repareren, hergebruiken en recyclen van bouwmaterialen.

Vademecum voor hergebruik buiten de bouwsite : De recuperatie van bouwmaterialen uit publieke gebouwen haalbaar maken

Het vademecum van Rotor beschrijft de aanpak en hulpmiddelen die klaar voor gebruik zijn om bouwmaterialen uit publieke gebouwen te halen met het oog op het hergebruik ervan (inventaris voor de afbraak, bestek en bijzonder bestek, aankondiging van opdracht, enz.)

Er worden 4 manieren voorgesteld:

• overheidsopdracht voor diensten
• verkoop
• schenking
• middelenverbintenis

Handleidingen voor demontage van bouwmaterialen : Do it yourself!

Het Brussels beroepsreferentiecentrum voor de bouwsector heeft met de hulp van LB 11 geïllustreerde handleidingen voor demontage ontwikkeld.  Deze handleidingen gidsen de doe-het-zelver stap voor stap bij de zorgvuldige demontage van bouwmaterialen om hun hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. mogelijk te maken: 

• radiatoren en thermostatische kranen
• douchecabines en toebehoren
• wastafels en kranen
• inbouwmeubelen
• deuren en toebehoren
• stopcontacten en schakelaars
• bakstenen
• tegelwerk
• raamkozijnen en vensterdorpels
• parketten en plankenvloeren
• lampen en toebehoren

Afvalbeheer

Afbraakprotocol

Het afbraakprotocol bestrijkt alle activiteiten in verband met de volledige of gedeeltelijke deconstructie (of renovatie), vanaf de voorbereiding van de sloop tot de rapportage van de sloopactiviteiten. Het heeft echter geen betrekking op het vervoer en de behandeling/terugwinning van de afvalstoffen, noch op de productie van nieuwe bouwproducten. Het doel is het verkrijgen van schone (inerte) afvalstromen voor recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. tot hoogwaardige gerecycleerde granulaten.

Proefwerven voor het sorteren van afval

17 bouwwerven werden begeleid door het WTCB en de CCBh om hun bouwafval beter te sorteren. Van de studio over de individuele woning tot volledige flatgebouwen, alle bouwtypes waren erbij betrokken.

Verschillende tientallen methodes voor het beheer van bouwafval werden getest: de contractuele relaties, het bouwproces, het beheer van de materialen en het afval.

Recyclingkanalen van bouw- en sloopafval   

Op de pagina’s bouwensloopafval.be kunt u de recyclagekanalen voor bouw- en sloopafval identificeren.

De Gids Duurzame gebouwen

Bouw- en sloopafval zijn nauw verbonden met de bouwsector. Om deze reden wijdt de Gids Duurzame gebouwen er meerdere hoofdstukken aan. De rest van de gids is aan alle thema's die met een gebouw te maken hebben (bv.: beheer van een bouwplaats, energie, water…).

De gids is een referentietool ter ondersteuning van het ontwerpen en optrekken van gebouwen met een hoge milieukwaliteit en houdt rekening met het comfort, de levenskwaliteit en de gezondheid van de bewoners, alsook met de financiële haalbaarheid. De gids reikt verschillende concrete oplossingen aan die men kan toepassen op het vlak van duurzaam bouwen en renoveren.

Studies

De stroom van bouw- en sloopafval is sinds 2012 het voorwerp van een bijzonder onderzoek van Leefmilieu Brussel en zijn partners; in het kader van dat onderzoek werden er al verschillende studies gerealiseerd:

• Studie betreffende de analyse van de vindplaatsen (.pdf), de afvalstromen en de praktijken inzake preventie en beheer van bouw- en sloopafval in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (maart 2012, CERAA-ROTOR) links studie en bijlage
• Studies Opalis 1 (.pdf) en 2: Project tot activering van de circuits voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van bouwmaterialen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2012-2013, ROTOR). Deze 2 rapporten zijn verbonden met de website opalis.be; ze geven toelichting bij het werk van Rotor, een organisatie die de verkopers van bouwmaterialen registreert, en beschrijven deze sector in detail. Het tweede rapport (.pdf) geeft toelichting bij de uitdagingen in verband met de bijzondere technische bepalingen van bestekken en bevat een gedetailleerde beschrijving van de sector voor het hergebruik van kantoormateriaal, evenals advies voor wie een onderneming wil starten in deze sector.
• Studie verpakkingen (.pdf) : Technische begeleiding voor het opstellen van een projectoproep voor afvalinzameling op kleine bouwplaatsen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2012, ROTOR)
• Ontwikkeling van een circuit voor hergebruik en recyclage van bouwmaterialen (.pdf) (2013, Ressources-CCW-CCBC-CIFFUL)
• De studie Stadsmodellen (.pdf), uitgevoerd door het studiebureau ECORCE in het kader van de AWL GA , is een analyse van Belgische, Europese en internationale modellen voor preventie en beheer van afval en bouwmaterialen op het niveau van de steden. Deze studie heeft tot doel goede praktijken te verspreiden om inspiratie te geven aan al wie in Brussel betrokken is bij deze materie. Er worden 13 modellen beschreven in technische fiches; sommige modellen worden samengebracht in fiches die de mogelijkheid bestuderen om ze om te zetten naar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en die aanbevelingen bevatten. De transversale fiches handelen meer bepaald over:
  • plannen voor afvalbeheer (op het niveau van de bouwplaatsen)
  • de netwerken voor het hergebruik van bouwmaterialen
  • de cyclus voor afvalherwaardering
  • omgekeerde logistiek