Leidingwater: bevoorrading en verbruik

Waterbevoorrading en verbruik van het leidingwater

Indicator - Actualisering: september 2025

In 2024 werd bijna 67,2 miljoen m³ drinkwater aan het Brussels Gewest geleverd, waarvan slechts 2 miljoen m³ afkomstig was uit het Brusselse grondgebied. Het gewestelijke leidingwaterverbruik bedroeg datzelfde jaar 60,4 miljoen m³. De belangrijkste verbruikers zijn huishoudens (73% in 2021) en de tertiaire sector (23%). Hoewel het totale verbruik weinig verandert, neemt het verbruik van huishoudens toe en groeit de bevolking. Zullen we, gelet op de klimaatveranderingWijst op trage variaties van de klimaatskenmerken mettertijd, op een welbepaalde plaats: opwarming of afkoeling. Sommige vormen van luchtvervuiling, veroorzaakt door menselijke activiteiten, zijn een bedreiging voor het klimaat in de zin dat er een globale opwarming zou kunnen ontstaan. Dit verschijnsel kan belangrijke schade veroorzaken: stijging van de zeeniveaus, verergering van de uiterste klimaatsverschijnselen (droogtes, overstromingen, wervelstormen, enz.), destabilisatie van de bossen, bedreiging voor de zoetwatervoorraden, moeilijkheden voor de landbouw, woestijnvorming, vermindering van de biodiversiteit, verspreiding van tropische ziekten, enz., aan die stijgende behoeften kunnen blijven voldoen?

De Brusselaars drinken water uit het Waals Gewest

Het water, dat aan het Gewest wordt geleverd, en dat geproduceerd en aangeleverd wordt door Vivaqua, wordt voor het merendeel gewonnen in het Waals Gewest. Slechts 3% van de waterbehoeften van het Gewest (ongeveer 2 miljoen m³) is afkomstig van waterwinningen op het gewestelijk grondgebied, gelokaliseerd in het Terkamerenbos en het Zoniënwoud, uit de aquifer van het Brusseliaanzand.

De watervoorziening voor het Brussels Gewest bedroeg in 2024 67,2 miljoen kubieke meter. Dit vertegenwoordigde 57% van het door Vivaqua geproduceerde water, waarvan 70% afkomstig is van grondwater en 30% van oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...)., d.w.z. voornamelijk van de Maas (Vivaqua, 2025).

Waterbevoorrading sterk gedaald vergeleken met 2020

Van 2009 tot 2020 vertegenwoordigde de drinkwatervoorziening van het Brussels Gewest gemiddeld bijna 68,4 miljoen m³ water per jaar. Hoewel er verschillende schommelingen zijn geweest, bleef het gedurende deze periode over het algemeen stabiel, net als het waterverbruik waar het gewoonlijk mee samenhangt. Tegelijkertijd bleef de bevolking groeien.

Het jaar 2021 werd gekenmerkt door een duidelijke daling van de waterbevoorrading (- 4% ten opzichte van 2020), terwijl consumptie en bevolking stabiel zijn gebleven. De reden hiervoor? Een aanzienlijke daling van niet-geregistreerde volumes.

Hoewel de bevoorrading vervolgens tot 2024 toenam, lag ze in 2024 nog steeds 2% onder het niveau van 2020.

De waterbevoorrading in het Brussels Gewest is sinds 2021 aanzienlijk gedaald, terwijl het verbruik gelijk is gebleven

Bronnen: Vivaqua (bevoorrading en het door de meters opgetekende waterverbruik), BISA op basis van de gegevens van Statbel (bevolking op 1 januari), evolutie over de periode 1996-2024

Niet-geregistreerde watervolumes onder 10%!

Het verschil tussen de bevoorrading met leidingwater en het verbruik van de abonnees stemt overeen met de ‘niet-geregistreerde volumes’. Deze bedroegen 6,7 miljoen m³ in 2024.

• Deze laatste schommelden over het algemeen rond de 11 à 15% van de bevoorrading van het Gewest tot 2020.
• In 2021 daalden ze tot slechts 8% van de bevoorrading. Een percentage dat nog nooit eerder was bereikt! Door analyse van satellietbeelden konden namelijk grote waterlekken worden opgespoord die in het rioolnetwerk terechtkwamen en die hersteld konden worden. In 2022 waren de niet-geregistreerde volumes nauwelijks hoger.
• In 2023 en 2024 zijn ze gestegen tot zo'n 10%, wat nog steeds een goede score is. Vooral eind 2023 duurde het even voor een groot waterlek op het terrein werd gelokaliseerd: het bevond zich op privéterrein en vóór de watermeter.

Deze goede cijfers sinds 2021 voor niet-geregistreerde volumes zijn het resultaat van een actieplan ter bestrijding van waterlekken. Het is de bedoeling dat dit percentage sinds 2021 systematisch onder de 10% blijft (Vivaqua, Strategisch Plan 2019-2024).

Niet-geregistreerde volumes liggen sinds 2021 dicht bij of onder de 10% van de waterbevoorrading

Bron: Aandeel niet-geregistreerde volumes in de waterbevoorrading van het Brussels Gewest, evolutie over de periode 1995-2024 – Vivaqua, 2025

3 tools om waterlekken te verminderen

Het actieplan om waterlekken te bestrijden is gebaseerd op 3 tools:

• Toenemende sectorindeling van het distributienetwerk: hoe kleiner de beheergebieden, hoe gemakkelijker het is om waterstromen te monitoren, een probleem op te sporen en dienovereenkomstig te handelen. Hierdoor is het aantal zones gestegen van 47 in 2019 naar 75 eind 2025. Dit cijfer ligt zeer dicht bij het door Vivaqua gewenste optimum.
• Een alarmsysteem: sinds 2018 houdt de Centrale Wacht voortdurend toezicht op het netwerk. Dankzij de meterbewaking wordt ze binnen het kwartier verwittigd van elke grote afwijking van druk/debiet t.o.v. de referentieniveaus. Dit vroegtijdig alarmsysteem wordt nog doeltreffender door de meer doorgedreven sectorindeling. De Centrale Wacht beschikt ook over een monitoringtool op het niveau van de beheergebieden, die feitelijke en referentiesituaties vergelijkt. Significante afwijkingen worden vervolgens geanalyseerd.
• Analyse van satellietbeelden: een scanner aan boord van deze satellieten spoort ophopingen van water in de bodem op, die mogelijk aan lekken te wijten zijn, tot 2 of 3 meter diep. Conventionele technieken voor het opsporen van waterlekken op het terrein kunnen vervolgens worden gebruikt om het probleem al dan niet te bevestigen. De tool werd getest in 2021, in 2022 naar het hele netwerk uitgerold en vervolgens tot en met 2025 één keer per jaar gebruikt. Volgens Vivaqua zou het de efficiëntie van mensen op het terrein in 2021 en 2022 hebben verdubbeld. Het rendement van de tool zou in de daaropvolgende jaren lager zijn geweest, maar nog steeds bevredigend.

Last but not least beperkt een distributienetwerk in goede staat het risico op lekkages. Een renovatiegraad van meer dan 1% lijkt een minimum. Vivaqua moet dus zijn kennis van de toestand van het netwerk verbeteren en voldoende investeringen plannen om de oudste of in slechte staat verkerende leidingen te vervangen of te renoveren.

Ondanks al deze hulpmiddelen is het vinden van lekken op het terrein niet altijd eenvoudig. En in stedelijke gebieden blijven sommige factoren moeilijk te controleren: het wegverkeer kan straatleidingen beschadigen, terwijl het zeer hoge aantal aansluitingen het risico op lekken vergroot. Ook de oneffen topografie van het Brussels Gewest speelt een rol: ondanks vier grote waterreservoirs op verschillende hoogtes om het water met een geschikte druk over het hele gebied te verdelen, is de druk onvermijdelijk hoger in de lager gelegen straten met een sterke helling. Hoe hoger de druk, hoe meer water er bij een lek wegstroomt.

Consumptiepieken in mei-juni en september

Enkele van de afgelopen jaren werden gekenmerkt door aanhoudende droogtes en zomerse hittegolven: 2017, 2018, 2019, 2020, 2022 en 2025. Hoewel dit niet op jaarbasis wordt weerspiegeld, ligt de dagelijkse bevoorrading tijdens deze perioden van extreme hitte doorgaans 15-25% hoger dan gemiddeld. Deze pieken doen zich meestal voor in mei-juni en september (Vivaqua, 2024). Veel Brusselaars verlaten de hoofdstad tijdens de maanden juli en augustus.

Consumptiepieken in mei-juni en september, een dieptepunt in juli-augustus

Bron: Vivaqua, dagelijkse consumptie van het Brussels Gewest in 2023 en 2024. Het jaar 2023 was heter dan 2024 en kende twee hittegolven (in mei-juni en september).

Aanhoudende droogtes zetten druk op de productieapparatuur

Ook al volgt de trend van de jongste 10 jaar het groeiritme van de bevolking niet (+7% in 2025 t.o.v. 2015), dit moet toch in het oog worden gehouden: de stijgende behoeften van de groeiende bevolking, in het bijzonder in een periode van droogteDroogte is een natuurlijk fenomeen waarbij de beschikbaarheid van water afneemt als gevolg van een gebrek aan neerslag, wat op termijn tot een watertekort kan leiden. Dit moet niet worden verward met een ‘hittegolf’ of ‘hitteperiode’, ook al hebben deze wel degelijk invloed op de beschikbaarheid van water (toename van de watervraag)., zetten de productieapparatuur onder druk:

• De aanvulling van bepaalde watervoerende lagen kan verstoord raken door meerdere opeenvolgende droge winters, wat leidt tot een daling van de productie van de draineergalerijen, zoals in het Zoniënwoud.
• Het debiet van de Maas is in de zomer soms zo laag dat het flirt met of zelfs de niveaus overschrijdt waaronder de onttrekking door Vivaqua moet worden beperkt.

Volgens een prospectieve analyse zal tegen 2040 voor alle Vivaqua-klanten 60.000 m³/dag extra moeten worden geproduceerd tijdens piekperiodes (Vivaqua, Water Quantity Plan, 2024 - dat naar verwachting eind 2025 zal worden bijgewerkt). Dat is 18% meer dan de gemiddelde productie in 2024. Het bedrijf past nu zijn productieapparatuur aan om dit op te vangen: het herziet met name de piekvolumes die zijn toegestaan in contracten met zijn klanten. En de strijd tegen waterlekken draagt ook bij aan deze aanpassing.

… net als extreme regenval

Hoewel zware regenval zoals die van 2021, 2023 en 2024 goed nieuws is voor het aanvullen van het grondwater, kan het in sommige extreme gevallen:

• bepaalde infrastructuurelementen voor waterproductie onder water zetten;
• en de kwaliteit van het gewonnen ruw water aantasten (zoals de troebelheid van het Maaswater in Tailfer, maar ook van sommige gevoelige gravitatie waterwinningen, bijvoorbeeld in de gebroken kalkstenen uit het Carboon of het Brusseliaan zandBodemdeeltjes die groter zijn dan 0,05 mm).

Huishoudens verbruiken bijna driekwart van het verdeelde water

Het waterverbruik in het Brussels Gewest, alle sectoren samen, wordt hoofdzakelijk verdeeld tussen de huishoudens en de tertiaire sector: respectievelijk 73% en 23% volgens cijfers uit 2021, het laatste jaar waarvoor deze uitsplitsing per sector beschikbaar is (Vivaqua, door de meters opgetekend waterverbruik in 2021). In de tertiaire sector zijn de voornaamste verbruikers de gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (18% van het verbruik van dit sector in 2021), de horeca (17%), de groot- en de detailhandel (14%) alsook de openbare instellingen en extraterritoriale organisaties en lichamen (10%) en het onderwijs (10%).

Vóór de gezondheidscrisis was het aandeel van de huishoudens lager en dat van de tertiaire sector hoger (respectievelijk 69% en 28% in 2019). De lockdowns en het massale gebruik van telewerk in deze periode hebben inderdaad geleid tot een verschuiving van het huishoudelijk waterverbruik van de werkplek naar thuis. Aangezien er geen gegevens beschikbaar zijn voor de jaren 2022 tot 2024 is de huidige verdeling helaas niet bekend.

Huishoudens verbruiken 73% van het verdeelde water, de tertiaire sector 23%

Bron: Vivaqua, waterverbruik opgetekend door de meters in 2021 (NACE-classificatie 2003), dat in totaal 61,8 miljoen m³ bedroeg

Het waterverbruik evolueert verschillend per sector

Uit de evolutie van het waterverbruik vóór 2020 en 2021 komen verschillende onderliggende trends naar voren (de jaren die beïnvloed zijn door de coronacrisis en duidelijk afwijken van de voorgaande jaren):

• Het waterverbruik van de huishoudelijke sector groeide van 2008 tot 2019 vrijwel onafgebroken: met gemiddeld zo'n +0,3 miljoen m³ per jaar in deze periode. In 2019 lag de consumptie 7% hoger dan in 2008 en 6% hoger dan in 2005;
• terwijl dat van de tertiaire sector in dezelfde verhoudingen daalde, met een daling van bijna 6% in 2019 ten opzichte van 2005: gemiddeld ongeveer -0,1 miljoen m³ per jaar;
• en dat van de secundaire sector is gekelderd, met een daling van 40% in 2019 ten opzichte van 2005, d.w.z. een daling van ongeveer 0,05 miljoen m³ per jaar.

Aangezien er geen gegevens beschikbaar zijn over de verdeling van de consumptie per sector sinds 2021 zijn recente trends helaas niet bekend.

Het waterverbruik van huishoudens nam toe tussen 2005 en 2019, terwijl het in de tertiaire en secundaire sectoren afnam

Bron: Vivaqua, waterverbruik opgetekend door de meters over de periode 2005-2021 (NACE-classificatie 2003). Aangezien het verbruik in de verschillende sectoren niet van dezelfde orde van grootte is, wordt hun evolutie weergegeven met een index op basis van 100, waarbij 2005 als referentiejaar geldt.

Drinkwaterverbruik door de gezinnen

Indicator - Actualisering: december 2025

Het waterverbruik per inwoner in het Brussels Gewest bedroeg 133 liter per dag in 2024. Dit verbruik is de afgelopen tien jaar gestagneerd of zelfs licht gedaald. Het is laag vergeleken met het Europese gemiddelde, maar hoger dan het verbruik in Vlaanderen of Wallonië omdat er minder regenwater wordt gebruikt.

Bijna 133 liter water per dag en per inwoner

In 2024 bedroeg het drinkwaterverbruik gemiddeld 133 liter per dag per Brusselaar.

We wijzen erop dat deze raming gebaseerd is op het totale waterverbruik in het Brussels Gewest, dat zowel betrekking heeft op het huishoudelijk verbruik (huishoudens) als op het niet-huishoudelijk verbruik (tertiaire sector, industrie ...). Het echte drinkwaterverbruik van de Brusselaars ligt dus lager (30 tot 40 liter afhankelijk van het jaar), zoals geïllustreerd in onderstaande grafiek. 

Bepalende factoren voor het waterverbruik

Het verbruik van leidingwater per inwoner evolueert meestal in functie van:

• De grootte van het huishouden: hoe hoger het aantal mensen in het huishouden, hoe lager de consumptie per persoon, dankzij schaalvoordelen. In het Brussels Gewest bestaat echter de helft van de huishoudens uit alleenstaanden (zie indicator demografische evolutie).
• Het gebruik van een alternatieve bron: regenwater wordt zelden gebruikt in het Brussels Gewest (zie het hoofdstuk over regenwater verder op deze pagina) en grondwater wordt door Brusselse huishoudens niet gebruikt voor hun huishoudelijke behoeften.

Het waterverbruik van de Brusselse gezinnen wordt daarentegen weinig beïnvloed door de waterprijs of door het inkomensniveau (May X., Bacquaert P., Decroly J-M., De Guiran L., Deligne C., Lannoy P., en Marziali V., Brussels Studies, 2021). Dat was overigens één van de belangrijkste redenen waarom eind 2021 werd beslist tot het afschaffen van de zogenaamde solidaire progressieve tarifering (variabel volgens de verbruiksschijf, met een hoger tarief voor grotere verbruiken) en opnieuw over te stappen op een lineaire tarifering (die evenredig is met het waterverbruik). Heel wat kwetsbare huishoudens behoren immers tot de grote waterverbruikers: ze wonen vaak in slecht onderouden woningen, waar waterlekkages veel voorkomen en waar de voorzieningen vaak van slechte kwaliteit zijn. Omdat ze vaak  huurders zijn, hebben ze bovendien ook minder mogelijkheden om hun woning te renoveren of te investeren in waterbesparende apparaten (May X., Bacquaert P., Decroly J-M., De Guiran L., Deligne C., Lannoy P., et Marziali V., Brussels Studies, 2021 – zie ook de focus over waterarmoede).

Een verbruik dat stagneert of lichtjes daalt

Evolutie van het gemiddelde dagelijkse waterverbruik per Brusselaar (2002-2024)

Bronnen: VIVAQUA (verbruik opgetekend door de meters, totaal en huishoudelijk) en Statbel (Rijksregister, bevolking op de 1^ste januari van het jaar)

Rekening houdend met het totale waterverbruik in het Gewest, is het dagelijks verbruik per inwoner:

• aanzienlijk gedaald tussen 2004 (168 liter/inw/dag) en 2012 (141 liter/inw/dag), met bijna 27 liter in deze periode, of meer dan 3 liter per jaar;
• vervolgens gestabiliseerd of licht gedaald tot 2024 (133 liter/inw/dag), met een daling van ongeveer 9 liter ten opzichte van 2012, d.w.z. een gemiddelde daling van iets minder dan 1 liter per jaar.

Als we alleen rekening houden met het huishoudelijk verbruik, dat slechts beschikbaar is tot 2021, krijgen we een logischerwijs lager verbruik per inwoner en enigszins andere trends:

• Er was een duidelijke daling van 2002 (122 liter/inw/dag) tot 2012 (96 liter/inw/dag), wat neerkomt op 26 liter over deze periode, een gemiddelde van iets minder dan 3 liter per jaar. Er waren meerdere hypothesen die deze daling probeerden te verklaren: veralgemening van waterbesparende installaties (douches, wc, vaatwassers en wasmachines ...) of een toenemende sensibilisering van de gezinnen ...
• maar daarna stagneerde het verbruik tot 2019,
• alvorens met 5 liter te stijgen tijdens de coronaviruspandemie in 2020 en 2021 (101 liter/inw/dag). Aangezien het gewestelijk waterverbruik weinig is veranderd, is deze toename vooral te verklaren door de quarantaine en de opmars van het telewerk: een deel van het water dat voorheen op de werkplek werd verbruikt en als niet-huishoudelijk verbruik werd geteld, werd nu thuis verbruikt en is dus 'verschoven' naar huishoudelijk verbruik.

Aangezien er geen gegevens beschikbaar zijn voor de jaren 2022 tot 2024, zijn recente trends in het huishoudelijk verbruik helaas onbekend.

Het verschil tussen deze twee indicatoren laat ook zien dat de kloof elk jaar kleiner wordt, op een bijna lineaire manier: van 55 liter in 2004 naar 41 liter in 2019 en 35 liter in 2021, een daling van ongeveer een halve liter per jaar. Met andere woorden, het huishoudelijk verbruik maakte een steeds groter deel uit van het gewestelijk verbruik.

Intergewestelijke en Europese vergelijkingen

Het huishoudelijk drinkwaterverbruik per inwoner in België behoort tot één van de laagste van de Europese landen (Eurostat, water statistics, 2025 & EurEau, European federation of national associations of water services, 2021). Het is vergelijkbaar met dat bijvoorbeeld van Bulgarije, Tsjechië, Polen of Roemenië, maar duidelijk lager dan dat van de directe buren: Nederland, Duitsland en Frankrijk.

Het drinkwaterverbruik per inwoner in het Brussels Gewest ligt hoger dan in de twee andere gewesten:

• 13 liter hoger dan dat van de Walen indien uitgedrukt in termen van totaal gewestelijk waterverbruik (120 l/dag/inwoner in 2021 - IWEPS, Etat de l’environnement wallon); en 6 liter hoger indien enkel uitgedrukt in termen van huishoudelijk verbruik (90 l/dag/inwoner geschat in 2017 - Aquawal, 2018 in Etat de l’environnement wallon);
• ongeveer 15 liter hoger dan dat van de Vlamingen, als we rekening houden met het huishoudelijk verbruik (87,5 l/dag/inwoner in 2021 en 80,8 l/dag/inwoner in 2023 - VMM, 2024). Het waterverbruik in Vlaanderen steeg tot 102 l/dag/inwoner in 2021, wanneer regenwater en grondwater in de berekening werden opgenomen (VMM, 2021).

De waargenomen verschillen zouden meer bepaald te verklaren zijn door een minder gebruik van regenwater in het Brussels Gewest (zie hieronder).

Watergebruik door huishoudens

Watergebruik thuis

Bron: VMM, 2021, enquête bij 652 huishoudens in 2021 met een gemiddeld verbruik van 90,2 liter/persoon/dag. Het water kon leidingwater, regenwater of grondwater zijn.

• Volgens een enquête van 2021 bij 652 Vlaamse huishoudens zijn de 3 grootste posten in het huishoudelijk waterverbruik de lichaamshygiëne (37%), toilet (19%) en was (17%).
• Maar 8% van het verbruik van de gezinnen wordt voor drank en voedsel gebruikt (VMM, 2021).

Drinkwater is nodig voor persoonlijke hygiëne, drinken, eten en afwassen. Maar voor andere toepassingen kan regenwater worden gebruikt: voor het toilet, het wassen van kleding, het besproeien van planten en de tuin en het schoonmaken van het huis. Bijna de helft van het waterverbruik van een huishouden zou dus kunnen worden gedekt door regenwater (45%), volgens de bovenstaande cijfers van het onderzoek.

Het regenwater wordt nog te weinig geëxploiteerd

Het gebruik van regenwater blijft in het Brussels Gewest nog altijd vrij (of zelfs té) beperkt, al is dit moeilijk in te schatten, omdat er momenteel geen enkele telling van de regenwaterreservoirs wordt georganiseerd. In de Milieubarometer van 2020 verklaarde 16% van de ondervraagde Brusselaars regenwater te gebruiken, zonder dat gebruik te specificeren. Bovendien betekent het bezitten van een regentank niet noodzakelijk dat het water wordt gebruikt door de bewoners: volgens een enquête van de VMM gebruikte bijna de helft van de Vlaamse huishoudens met een regentank met grote capaciteit nog steeds leidingwater voor hun toiletten (VMM, 2021).

Een onderzoek van 2012 heeft bepaalde obstakels aan het licht gebracht voor de plaatsing of renovatie van de reservoirs in het Brussels Gewest: laag premiebedrag t.o.v. de installatiekosten, laag rendement van de investeringen, moeilijke toegang en gebrek aan plaats op de percelen, maar ook ongerustheid van de burgers om in de toekomst een taks te moeten betalen.

Kwaliteit van drinkwater

Focus - Actualisering: januari 2026

De kwaliteit van het leidingwater dat VIVAQUA in het Brussels Gewest verdeelt, wordt nauwgezet gecontroleerd. Het voldoet voor meer dan 99% aan de gewestelijke drinkwaternormen, afgeleid van de Europese normen. De Europese richtlijn werd in 2020 herzien: de normen zijn aangescherpt en de monitoring werd uitgebreid, met name naar opkomende en zorgwekkende stoffen voor de gezondheid, zoals PFAS en bisfenol A (een hormoonverstoorder). Maar we moeten waakzaam blijven: de kennis over de toxiciteit van verontreinigde stoffen voor onze gezondheid en ons leefmilieu evolueert voortdurend...

Slechts 1 op 2 Brusselaars drinkt kraantjeswater

Kraantjeswater is van een zeer goede kwaliteit

De kwaliteit van het water dat in het Brussels Gewest wordt verdeeld, is zeer goed. Deze voldoet aan de wettelijke normen met een conformiteitspercentage van meer dan 99% (Leefmilieu Brussel & VIVAQUA, jaarverslagen). Niet-conformiteit betekent niet automatisch dat het water ondrinkbaar is of een gezondheidsrisico vormt.

Bovendien is kraantjeswater veel goedkoper dan flessenwater en de kost voor het milieu is minder hoog.

Pesticiden en PFAS

Deze conformiteit heeft in het bijzonder betrekking op pesticiden, maar ook op PFAS, per- en polyfluoralkylverbindingen, ook bekend als eeuwige verontreinigende stoffen:

• Voor de som van de 20 PFAS voldoen alle analyses die VIVAQUA in het Brussels netwerk heeft uitgevoerd sinds de start van hun monitoring in 2022 en tot en met 2024 aan de norm (VIVAQUA, 2025).
• En voor TFA (trifluorazijnzuur) lag de maximaal gemeten concentratie in 2023 en 2024 onder de richtwaardeWaarde die de doelstellingen bepaalt die moeten worden nagestreefd, willen we een bevredigende situatie scheppen in het desbetreffende domein (geluid, waterkwaliteit, enz.). (respectievelijk 1,6 µg/l en 1,8 µg/l, tegenover 2,2 µg/l) (Leefmilieu Brussel, 2025).

Volgens VIVAQUA zou kraantjeswater voor zowel pesticiden als PFAS een zeer kleine blootstellingsroute vormen in vergelijking met andere bronnen (voeding, lucht ...) (VIVAQUA, webpagina over waterkwaliteit, 2025).

Toch blijft waakzaamheid geboden als het gaat om deze stoffen, die effecten hebben op zowel het leefmilieu als de gezondheid, zelfs in kleine doses. Het is daarom essentieel om de productie en het gebruik van deze stoffen aan de bron te verminderen. Temeer omdat de saneringHet behandelen van de verontreiniging die een gebied aantast (bodem, water) om dat gebied in zijn oorspronkelijke staat te herstellen of ten minste wettelijk bepaalde waarden te bereiken. ervan (zeer) duur is: de sanering van PFAS in het Belgisch leefmilieu zou tussen 2,5 miljard en 40 miljard kosten over 20 jaar (Forever Pollution Project enquête, 2023). De eerste schatting heeft betrekking op historische PFAS met lange keten, terwijl de tweede ook de opkomende PFAS met korte en ultrakorte keten omvat.

Microplastics, medicijnen en hormonen

Volgens VIVAQUA is kraantjeswater ook veilig wat betreft de blootstelling aan microplastics, geneesmiddelen en hormonen. Het risico voor de menselijke gezondheid is verwaarloosbaar: het grondwater waaruit VIVAQUA put, wordt beschermd tegen verontreiniging door deze stoffen, terwijl het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). (d.w.z. Maas in Tailfer) waaruit VIVAQUA water onttrekt, wordt behandeld om deze stoffen te verwijderen (VIVAQUA, webpagina over waterkwaliteit, 2025).

Maar nogmaals, het voorzorgsprincipe is essentieel, omdat de wetenschappelijke kennis over de toxiciteit van deze stoffen voor ons leefmilieu en onze gezondheid voortdurend evolueert.

Wat zijn de oorzaken van niet-conformiteit?

De gevallen van niet-conformiteit die werden vastgesteld tijdens controles van de kwaliteit van leidingwater betreffen minder dan 1% van de analyses per jaar. Ze zijn vaker het gevolg van een probleem met privéinstallaties dan met het openbare netwerk (zie factsheet nr. 10).

De meest voorkomende overschrijdingen voor microbiologische en chemische parameters hebben betrekking op lood. Twee derde hiervan wordt bevestigd bij herbemonstering: twee derde wordt toegeschreven aan de privéleidingen van de klant en een derde aan leidingen in het openbare netwerk (zie factsheet nr. 10). Zorg er dus voor dat uw privéleidingen loodvrij zijn.

Een andere veel voorkomende oorzaak van overschrijdingen zijn slecht afgestelde of onvoldoende onderhouden waterontharders. Het gebruik van een waterontharder vereist regelmatige en zorgvuldige controle. Deze bevat harsen die calcium en magnesium vasthouden, die van nature aanwezig zijn in water en essentieel zijn voor een goede gezondheid, en ze vervangen door natrium (zout). Onthard water kan te veel zout bevatten, wat niet goed is voor bloeddruk, hart en bloedvaten. Onthard water is ook agressiever en corrosiever voor leidingen en kan leiden tot het vrijkomen van metalen (lood, ijzer...). Bij onvoldoende zorg en onderhoud kunnen ook bacteriën ontstaan (Leefmilieu Brussel, driejaarlijks verslag 2020-2021-2022, 2025).

Waterarmoede

Focus - Actualisering: januari 2026

In 2021 leefde 1 op 5 Brusselse gezinnen in waterarmoede. Ook veel dak- en thuislozen hebben geen toegang tot water voor hun basishygiëne. Het aanbod van drinkwaterfonteinen, sanitaire voorzieningen en douches in het gewest is ondermaats in verhouding tot de vraag, slecht verspreid over het grondgebied en weinig afgestemd op de diversiteit van de gebruikers.

1 op de 5 huishoudens in waterarmoede

1 op 5 gezinnen in Brussel zou in een situatie van waterarmoede leven, d.w.z. dat ze ‘geen toegang hebben tot voldoende water of water van voldoende kwaliteit om in hun basisbehoeften te voorzien (voedsel, persoonlijke hygiëne en huisvesting)’. Volgens de Koning Boudewijnstichting ging het in 2021 om 21,9%, tegenover 13,8% in België. Dit cijfer heeft betrekking op huishoudens behorend tot de 50% met de laagste inkomens, die meer dan 2,1% van hun beschikbaar inkomen besteden aan hun waterfactuur, na aftrek van de woonkosten (huur, hypotheekaflossing, onderhoudskosten…). Deze definitie rekent daklozen niet mee, hoewel die in Brussel talrijk zijn (zie de indicator over demografische evolutie). Het afsluiten van de watertoevoer is verboden sinds 2022.

Welke huishoudens lopen het meeste risico?

Volgens de Koning Boudewijnstichting zijn de huishoudens in België die het meest blootgesteld worden aan waterarmoede:

• huishoudens met een laag inkomen (vooral degenen die het risico lopen op armoede, maar de middenklasse wordt niet gespaard) en degenen met een lage arbeidsintensiteit;
• eenoudergezinnen en alleenstaanden;
• huurders (vooral degenen die in een sociale woning wonen);
• huishoudens die in een flat wonen;
• huishoudens waarvan de woning in slechte staat is (lekkend dak, sporen van vocht of schimmel op muren/plafonds/funderingen).

Deze bevindingen komen overeen met veel van de kwetsbaarheidsfactoren die worden geïdentificeerd voor energiearmoede. Bovendien leefde in 2021 62% van de Belgische huishoudens in waterarmoede ook in energiearmoede. Omgekeerd kampte 43% van de huishoudens in energiearmoede ook met waterarmoede (Koning Boudewijnstichting, 2023).

En net als bij energiearmoede is ook bij waterarmoede de correlatie met een slechte algemene gezondheid of chronische gezondheidsproblemen vastgesteld (Koning Boudewijnstichting, 2023).

Andere kwetsbaarheidsfactoren

Naast deze kwetsbaarheidsfactoren doen veel rechthebbenden ook geen beroep op de financiële steunmaatregelen die sinds 2022 zijn ingevoerd om waterarmoede te bestrijden (lektarieven, sociale tegemoetkoming, redelijke afbetalingsplannen, maandelijkse facturen, enz.). Dat geldt in het bijzonder voor de sociale tegemoetkoming, waarop huishoudens met een BIM-statuut recht hebben (wanneer minstens één gezinslid verhoogde tegemoetkoming krijgt): het terugvorderingspercentage is aanzienlijk lager voor alleenstaanden en, in mindere mate, voor tweepersoonshuishoudens, dan voor andere gezinnen (ULB-IGEAT, 2025). Huishoudens die in aanmerking komen, ontvangen de sociale tegemoetkoming niet automatisch, wat op zich al een belemmering is: ze moeten hun bankrekeningnummer bezorgen aan Vivaqua in antwoord op een brief van de watermaatschappij.

Een andere kwetsbaarheidsfactor die specifiek is voor het Brussels Gewest, is dat ongeveer 60% van de gezinnen bevoorraad wordt via collectieve meters: de betrokken gezinnen betalen dus voor water op basis van het geschatte verbruik in plaats van het werkelijke verbruik (May X., Bacquaert P., Decroly J-M., De Guiran L., Deligne C., Lannoy P., en Marziali V., Brussels Studies, 2021).

Tussen 2012 en 2021 bleef de waterprijs voor de huishoudens in het Brussels Gewest onveranderd: de evolutie ervan vormde toen geen bedreiging voor huishoudens in moeilijkheden. Sinds 2022 zijn er echter een aantal tariefstijgingen geweest, waaronder +15% in 2022, +14,5% in 2023 en +12,5% in 2026 (BRUGELL'autorité bruxelloise de régulation dans les domaines de l'électricité, du gaz et du contrôle du prix de l'eau.). Hoewel ze worden gecontroleerd door de Brusselse regulator BRUGEL, leiden ze wel degelijk tot hogere waterkosten voor huishoudens.

Hoe maken we water toegankelijker?

Sinds 2022 werden in het Brussels Gewest een aantal, voornamelijk financiële, maatregelen genomen om waterarmoede te bestrijden. We noemden er hierboven al enkele voorbeelden: een verbod op het afsluiten van het water, een terugkeer naar lineaire tarifering, lektarieven, sociale tegemoetkoming, een uitbreiding van het Sociaal Waterfonds, enz. Het is een grote uitdaging om deze maatregelen duurzaam te maken en de waterprijs betaalbaar te houden, vooral omdat huishoudens blijven verarmen.

Maar de toegang tot drinkwater, inclusief de toegang tot toiletten en douches, is ook van belang voor mensen die dak- of thuisloos of slecht gehuisvest zijn (bijvoorbeeld wie bij vrienden of familie verblijft) en voor toeristen. Het aanbod aan openbare infrastructuur (drinkwaterfonteinen, toiletten, douches) in het Gewest is echter bedroevend in verhouding tot de vraag en tot andere steden met vergelijkbare kenmerken, is slecht verspreid over het grondgebied en is weinig aangepast aan de diversiteit van het publiek (Innoviris, Prospective Research for Brussels, onderzoeksproject HyPer - 2018-2022). Er zijn bijvoorbeeld maar 150 drinkwaterfonteinen en de meeste daarvan zijn 6 maanden per jaar afgesloten (winterperiode) (Leefmilieu Brussel, belangrijke waterbeheerkwestie nr.6 voor het Waterbeheerplan 2028-2033).

Het vergemakkelijken van de toegang tot drinkwater uit de kraan is niet alleen een sociale kwestie: het helpt ook de plasticvervuiling te beperken (verpakkingen van waterflessen). Bovendien helpt de voorziening van drinkwater en sanitaire voorzieningen het Gewest om zich aan te passen aan de klimaatveranderingWijst op trage variaties van de klimaatskenmerken mettertijd, op een welbepaalde plaats: opwarming of afkoeling. Sommige vormen van luchtvervuiling, veroorzaakt door menselijke activiteiten, zijn een bedreiging voor het klimaat in de zin dat er een globale opwarming zou kunnen ontstaan. Dit verschijnsel kan belangrijke schade veroorzaken: stijging van de zeeniveaus, verergering van de uiterste klimaatsverschijnselen (droogtes, overstromingen, wervelstormen, enz.), destabilisatie van de bossen, bedreiging voor de zoetwatervoorraden, moeilijkheden voor de landbouw, woestijnvorming, vermindering van de biodiversiteit, verspreiding van tropische ziekten, enz., met name aan hittegolven en de effecten van stedelijke hitte-eilanden.