U bent hier

Zijn er risico’s verbonden aan het telen in de stad?

Er bestaan meerdere potentiële bronnen van vervuiling wanneer we in de stad voedsel kweken.

Voornamelijk door:

Deze vervuiling kan echter worden beheerst dankzij bepaalde goede praktijken (link hieronder) en preventiemaatregelen.

Alles is dus relatief! Wees waakzaam, maar denk ook aan alle voordelen van het telen in de stad: ontspanning, fysieke activiteit, gezelligheid, uw eigen groenten en fruit eten, uw kinderen iets bijleren ... De voornaamste dagelijkse bron van vervuiling voor stadsbewoners is zeker niet de consumptie van groenten en fruit die in de stad geproduceerd werden!

Het kweken en verbruiken van groenten en fruit op ecologische en lokale wijze, zelfs in de stad, blijft nog altijd gezonder dan de industriële producten bomvol pesticiden!

1. Een gezonde bodem

De problematiek van bodemvervuiling hoeft geen obstakel te zijn voor voedselproductie maar het is goed om waakzaam te zijn, vooral in stedelijke gebieden en in voormalige industriële zones, zoals in Brussel.

Bodemvervuiling is meestal onzichtbaar maar kan een impact hebben op de kwaliteit van uw producten, uw gezondheid en uw levenskader.

Aanbevelingen

  • Informeer u over de geschiedenis van uw terrein, door bijvoorbeeld de inventariskaart te raadplegen.
  • Voer een analyse uit. 
  • Voeg regelmatig compost en gezond organisch materiaal toe aan uw moestuin om het effect van vervuilende stoffen te minimaliseren.
  • Situeer uw moestuin/boomgaard ver van risicovolle sites (garages, industrie ...).
  • Als u in bakken werkt, achterhaal dan de herkomst van de gebruikte aarde.
  • Sommige gedragingen kunnen tot bodemvervuiling leiden:
    • Controleer de herkomst van de aarde en andere substraten die u in uw moestuin gebruikt.
    • Gebruik geen planten of plantenafval afkomstig van besmette plaatsen om uw compost te maken.
    • Ledig eventuele toestellen met gasolie niet op de site.
    • Gebruik geen potentieel vervuilende stoffen voor de boorden van uw tuin of het tuinhuis: asbest, zink ... Kies ecologische bouw- en onderhoudsmaterialen.

Voor meer info over verontreinigde bodems

2. Lucht

In een hoofdstad zoals de onze is luchtvervuiling helaas een reëel probleem.

Deze vervuiling kan verschillende oorzaken hebben: verkeer van voertuigen, verwarming van woningen, verbrandingsoven, industrie ...

In sommige gevallen, bijvoorbeeld in de buurt van drukke wegen, kan vervuiling, als we niet opletten, een invloed hebben op het fruit en de groenten die we in de stad kweken. Met een paar eenvoudige tips kunt u zonder zorgen uw producten oogsten.

De voornaamste vervuilende stoffen in stadslucht zijn fijn stof, zware metalen, VOS (vluchtige organische stoffen) en PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen).

De weinige studies die momenteel beschikbaar zijn bevestigen dat de aanwezigheid van druk verkeer de concentratie van zware metalen in de productie verhoogt.  De concentratie van bepaalde vervuilende stoffen (PAK’s en zware metalen) neemt echter af naarmate men zich verder van de weg bevindt. Er bestaat echter nog geen consensus over de ideale afstand die moet worden bewaard ten opzichte van de weg. Het hangt af van het type vervuilende stof, de wind, de eventuele aanwezigheid van obstakels, de interactie met de verschillende soorten groenten, de hoogte van de moestuinen ...

Het lijkt er ook op dat de aanwezigheid van obstakels (gebouwen, bomen, hagen, omheiningen ...) tussen de moestuin en de weg de hoeveelheid vervuiling vermindert. De aanwezigheid van bomen langs de weg of in de buurt heeft ook een goede invloed.

Aanbevelingen

  • In het algemeen is het aanbevolen om uw fruit en groenten te wassen alvorens ze te consumeren om oppervlakkige vervuiling te verwijderen.
  • Keuze van de ligging van uw moestuin:
    • Vermijd in het algemeen om groenten en fruit te kweken in de buurt van drukke wegen.
    • Plaats indien mogelijk obstakels tussen de moestuin en de weg: gebouwen, hagen, bomen, omheiningen.
    • Als u op uw balkon of terras kweekt, kies dan indien de mogelijk de tuinkant in plaats van de straatkant.
    • Als u toch aan de straatkant werkt, doe het dan zo hoog mogelijk.
    • Niet elke groente neemt evenveel vervuiling op. Algemeen geldt dat fruitbomen en fruitgroenten het minst gevoelig zijn voor vervuiling. Ze kunnen het dichtst bij de weg geplaatst worden, en plaats bladgroenten op meer beschutte plaatsen verder van de weg.

3. Water voor mijn moestuin

Het water dat u gebruikt om uw moestuin te begieten kan regenwater of leidingwater zijn, of van een waterloop of waterput komen.

Regenwater dat in een tank wordt opgeslagen kan in sommige gevallen vervuild zijn. Het kan immers partikels opnemen waarmee het in aanraking komt op daken: zware metalen, stof, residuen ... Dit gezegd zijnde, het is aangetoond dat wanneer water wordt onderworpen aan het decanteerproces dat op natuurlijke wijze plaatsvindt in een tank, een aanzienlijk deel van deze vervuiling neerslaat (door vlokvorming, het meesleuren van grote partikels) op de bodem van de tank.

Water uit een waterput of boorgat, afkomstig van een grondwaterlaag of oppervlaktewater, kan zowel in de stad als op het platteland vervuild zijn door de insijpeling van vervuilende stoffen in de bodem.

Kraantjeswater in Brussel wordt zeer streng gecontroleerd en respecteert alle Europese normen ter zake. Het houdt dus geen risico’s in voor de menselijke gezondheid of voor het begieten van fruit en groenten. 

Aanbevelingen

  • Regenwater opvangen om uw moestuin te begieten is een zeer goed idee en zo bespaart u heel wat van dit kostbare goed. U moet echter opletten op het type bekleding waarop het water wordt opgevangen. Zink en asbet zijn volledig uit den boze
  • Het is handig om een opslagtank te gebruiken om het decanteren van het regenwater mogelijk te maken. Een filter (voor bladeren en brokstukken) aan de ingang van de tank kan helpen (zelfs van zeer eenvoudige makelij, bijvoorbeeld een bak gevuld met stro en gaatjes in de bodem).
  • Was de groenten en het fruit altijd voor gebruik.
  • Afvloeiingswater van de openbare weg mag ook niet worden gebruikt, tenzij het werd behandeld door bijvoorbeeld een wadi of een ander extensief (beplant) zuiveringssysteem.
  • Als u water van een waterloop of een boorgat/waterput gebruikt, neemt u best contact op met de beheerders van de waterloop (gemeenten of Leefmilieu Brussel) om advies te krijgen over de kwaliteit van het water.
  • En om te vermijden dat u grondwater vervuilt, mag u uw compost/mest niet in de buurt van een wateroppervlak (poel, waterloop, vijver ... die vaak wijst op de nabijheid van de grondwaterlaag) deponeren.

4. Pesticiden en kunstmatige meststoffen

Pesticiden vormen momenteel een waar probleem voor de volksgezondheid: sommige worden erkend als oorzaak van de ontwikkeling van ziekten zoals kanker, neurologische ziekten, onvruchtbaarheid enz.

Naast de mogelijke impact op de gezondheid vormt het overmatige gebruik van pesticiden ook een bedreiging voor het milieu: er werd vastgesteld dat ze leiden tot een afname van de biodiversiteit, wat op termijn leidt tot ingrijpende veranderingen in ecosystemen. Water en bodem kunnen vervuild raken door intensief gebruik van pesticiden.

Het is beter om natuurlijke alternatieven te gebruiken voor pesticiden: uw moestuin en uw gezondheid zullen er enkel wel bij varen!

5. Op straat kweken

U wilt op straat kweken, voor uzelf of om te delen met anderen, zoals de mensen van Incredible Edible doen?

Kies dan voor een rustige straat en zorg ervoor dat de gewassen beschermd zijn, bijvoorbeeld door in bakken en met een gezonde bodem te werken.

Het kweken van eetbare producten aan de voet van bomen ter hoogte van het trottoir is echter niet aanbevolen. De grond rond bomen in de stad krijgt immers heel wat te verduren! Huisvuil, afval, fietsen, hondenpoep, strooizout, vertrappeling door passanten ...  Er zijn ook heel wat milieuproblemen: hoogte van de uitlaatgassen, bodem van variabele kwaliteit, sleuven zijn vaak te klein, veel schaduw, moet heel vaak begoten worden ...

6. Hergebruikte en andere materialen

Ook de kwestie van de gebruikte materialen voor stedelijke landbouw is een algemeen punt dat aandacht vereist. Plastic potten, emmers of zeilen kunnen op termijn bijvoorbeeld beschadigd raken. Het plastic kan zich ontbinden in zeer kleine deeltjes die in de bodem blijven.

Voor hergebruikte materialen is enige voorzichtigheid geboden aangezien u niet altijd precies weet hoe en waarvoor ze voordien gebruikt werden.

Hoe zit het met pallets?

De meeste pallets ondergaan een HT-behandeling (verwarming tot ongeveer 55 °C, NIMP 15-norm) om elk risico op milieubesmetting door de verspreiding van hout etende insecten te vermijden. Sommige pallets die werden gebouwd voor 2010 (en die mogelijk nog in omloop zijn) werden behandeld met methylbromide, wat ondertussen verboden is.

Pallets ondergaan mogelijk nog andere behandelingen (om te vermijden dat het hout blauw kleurt of om andere redenen) op basis van chemische producten, maar deze producten moeten door de nationale autoriteit worden goedgekeurd als geschikt voor contact met voedingswaren (en altijd in het kader van transport, de oorspronkelijke bestaansreden van het pallet).

Het is dus moeilijk om te weten met welke producten uw pallets werden behandeld: sommige vallen volledig onder de NIMP 15-norm (HT, wat geen probleem is), bij andere pallets is er meer onzekerheid ...

Bijgevolg moet u voorzichtig zijn met materialen die in de loop van hun levensduur mogelijk vervuilende stoffen hebben verzameld. 

Aanbevelingen

Ondanks dit alles blijven hergebruikte materialen interessant in het kader van de valorisatie van hulpbronnen en de circulaire economie, mits de volgende elementen in acht worden genomen:

  • Vermijd rechtstreeks contact tussen het substraat en het hout (zoals bij de tuinbakken).
  • Om de kwaliteit van het substraat te garanderen (vermindering van eventuele besmettingsrisico’s) en de duurzaamheid van het houten materiaal te verhogen (door vroegtijdige verrotting van de planken te vermijden), is het noodzakelijk een zeil/geotextiel aan te brengen tussen het hout en het substraat. 
Datum van de update: 08/03/2018