Afvalwater: zuivering

Afvalwaterzuivering

Indicator - Actualisering : oktober 2022

De twee Brusselse zuiveringsstations hebben samen in 2021 ongeveer 150 miljoen m³ afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. behandelt: een volume dat zelden wordt geëvenaard. Vier vijfde daarvan wordt gezuiverd in het waterzuiveringsstationInstallatie waar vervuild water weer zuiver wordt gemaakt. Noord en het resterende vijfde in het waterzuiveringsstation Zuid. De zuiverende prestaties van het waterzuiveringsstation Noord zijn goed ondanks een lichte afwijking sinds 2017. Die van het waterzuiveringsstation Zuid zijn uitstekend sinds de renovatie in 2019, toen het werd uitgerust met een tertiaire behandeling in combinatie met membraanfiltratie.

Twee stations om het Brusselse afvalwater te zuiveren

Twee zuiveringsstations zorgen voor de behandeling van het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en van een deel van de Vlaamse randgemeenten:

• de ene in het Noorden, ontworpen met de afmetingen om 1.100.000 inwonersequivalenten (IE) te zuiveren, d.w.z. drie kwart. Het werd in 2007 in gebruik genomen en is uitgerust met tertiaire behandeling. Dit behandelingsniveau verwijdert de voornaamste verontreiniging van organische stoffen (Biochemisch zuurstofverbruik of BZV en Chemisch Zuurstofverbruik of CZV), deeltjes (totale hoeveelheid zwevende stoffen of ZS) en nutriënten (stikstof N en fosfor P).
   
• de andere in het Zuiden, ontworpen met de afmetingen om 360.000 IE te zuiveren, d.w.z. het resterende kwart. Sinds november 2018 en na een lange renovatie die in februari 2014 begon, wordt het uitgerust met een tertiaire behandeling in combinatie met membraanfiltratie: dit proces maakt het zelfs mogelijk andere polluenten dan de 5 “klassieke” polluenten te verwijderen, zoals de microplastics. Vóór de renovatie van zijn installaties en sinds de ingebruikneming in 2000 werd het station Zuid alleen uitgerust met een secundaire behandeling, waardoor nutriënten niet konden worden verwijderd. Fosfor werd evenwel vanaf mei 2011 behandeld.

De lozingen voldoen sinds 2007 aan de Europese doelstellingen… maar een renovatie van het station Zuid was echter nodig

Het deelstroomgebied van de Zenne leeft sinds 2007 de voorschriften van de richtlijn betreffende de behandeling van stedelijk afvalwaterHuishoudelijk afvalwater of het mengsel van huishoudelijk afvalwater en industrieel afvalwater en/of afvloeiend hemelwater.. Dat wil zeggen dat een verminderingspercentage van minstens 75% in totale stikstof nog in totale fosfor wordt bereikt voor het gehele deelstroomgebied dankzij de prestaties van het geheel van zuiveringsstations in de zone (waarvan de Brusselse stations).

De secundaire behandeling die in het station Zuid werd uitgevoerd, is evenwel onvoldoende gebleken om de ambitieuze milieudoelstellingen van de kaderrichtlijn Water die zijn vastgelegd voor de kwaliteit van de Zenne in het Brussels Gewest na te leven. Daarom werd in 2014 een volledige renovatie van het station ondernomen. Deze grote werken werden in november 2018 beëindigd voor het waterzuiveringsproces en in november 2020 voor het slibbehandelingsproces (zie de focus op deze renovatie voor meer details).

Ongeveer 150 miljoen m³ behandelt in 2021, een record

In 2021 werd bijna 150 miljoen m³ water behandeld door de twee zuiveringsstations. Dat volume is een absoluut record en bijna 20 miljoen m³ meer dan het gemiddelde jaarlijkse volume van de voorgaande vier jaar.

De reden? De bijzonder overvloedige regenval van 2021, met name tijdens de zomermaanden, met de dramatische overstromingen in de regio Luik als gevolg.

Het jaar 2021 komt zo op gelijke hoogte te staan met de jaren 2012 en 2016. Ook in die twee jaren viel er veel regen en kregen de twee zuiveringsstations ongeveer 140 miljoen m³ te verwerken.

4/5^de van het afvalwater wordt behandeld door het station Noord

Het station Noord verwerkt doorgaans 4/5^de van het totale volume afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. dat via de twee Brusselse zuiveringsstations passeert. Het station Zuid behandelt het resterende volume (1/5^de).

Gezuiverde volumes in het waterzuiveringsstation Noord (WZS) (2007-2021)

Bron: Aquiris, maandelijkse en jaarlijkse rapporten van de uitbating

In 2021 behandelde het Station Noord 122 miljoen m³, wetende dat 89% van dit volume via het volledige zuiveringsproces (biologische straat) werd gezuiverd. En het had tussen 2017 en 2020 gemiddeld ongeveer 107 miljoen m³ per jaar verwerkt, met een percentage van 94% voor de biologische straat.

Tussen 2007 en 2012 is het volume dat via de biologische straat wordt gezuiverd sterk toegenomen (+38%). Hoewel de hoeveelheid neerslag onmiskenbaar een verklarende factor is, is deze toename zonder twijfel ook te danken aan de aansluiting van nieuwe zones tijdens deze periode. Sinds 2012 blijft dit volume vrij stabiel en zijn de schommelingen van jaar tot jaar minder uitgesproken, voornamelijk onder invloed van de hoeveelheid

Gezuiverde volumes in het waterzuiveringsstation Zuid (2007-2021)

Bron: VIVAQUA dan Hydria, maandelijkse en jaarlijkse rapporten van de uitbating
Opmerking: Begin 2011 werden er ingrijpende methodologische wijzigingen doorgevoerd, waardoor de waarden vanaf deze datum betrouwbaarder werden.

In 2021 behandelde het Station Zuid 27 miljoen m³, waarvan 86% in de biologische straat. En het had tussen 2017 en 2020 gemiddeld jaarlijks ongeveer 23 miljoen m³ verwerkt, waarvan 95% in de biologische straat.

De werkzaamheden aan het collectorennetwerk in het stroomgebied Zuid zijn onlangs afgerond. De collector van de Verrewinkelbeek (27.000 IE) werd in gebruik genomen op het stroomafwaartse gedeelte in 2014 en op het stroomopwaartse gedeelte in maart 2019. De collector van de Geleytsbeek is de laatste grote gewestelijke collector en werd in gebruik genomen in december 2020.

Station Noord: een lichte daling dan de prestaties sinds 2017

Waterzuiveringsstation Noord – Biologische straat: gemiddelde jaarconcentraties bij de uitgang en gemiddelde jaarlijkse verminderingspercentages (2007-2021)

Bron: Aquiris, maandelijkse en jaarlijkse rapporten van de uitbating

Over het algemeen zijn de zuiveringsprestaties van het station Noord tussen 2007 en 2011 sterk gestegen voor alle parameters (zowel op het vlak van de concentraties als wat de verminderingspercentages van de biologische straat betreft). De minder goede resultaten van 2009 zijn te wijten aan de uitzonderlijke stopzetting van het station in december van dat jaar.

Tussen 2012 en 2016 zijn de resultaten vrij stabiel geweest.

Sinds 2017 zijn er lichte afwijkingen in de prestaties van bepaalde parameters: dit is meer bepaald het geval voor de verontreiniging door deeltjes (ZS), voor de Chemische Zuurstofverbruik (CZV) en voor fosfor (P).

Station Zuid: een gerenoveerd station dat zijn beloftes nakomt

Waterzuiveringsstation Zuid - Biologische straat: gemiddelde jaarconcentraties bij de uitgang en gemiddelde jaarlijkse verminderingspercentages (2007-2021)

Bron: VIVAQUA dan Hydria, maandelijkse en jaarlijkse rapporten van de uitbating
Opmerking: De gegevens worden vanaf 2011 als veel betrouwbaarder en representatiever voor de waterkwaliteit geacht (zie methodologische fiche).

De zuiveringsprestaties van het station Zuid zijn tussen 2012 en 2018, toen het station alleen nog maar was uitgerust met een secundaire behandeling, sterk verbeterd. We moeten er echter bij vermelden dat de beginconcentraties in 2011 en 2012 zeer hoog waren. Deze positieve evolutie betrof de organische belasting, de zwevende stoffen en zelfs de fosfor, wat aantoont dat de toevoeging van ijzerchloride vruchten heeft afgeworpen. Alleen voor stikstof was er logischerwijs geen verbetering omdat de secundaire behandeling hiervoor niet ontwikkeld was. Zo waren de prestaties van de biologische straat van het station Zuid voor verschillende parameters gelijk aan die van het station Noord (CZV, ZS en P).

Vanaf 2019 is het station Zuid zeer performant of zelfs voorbeeldig geworden, dankzij de ingebruikname van de tertiaire behandeling in combinatie met membraanfiltratie:

• Meer dan 95% van de organische stoffen en 99% van de zwevende stoffen is verwijderd na de biologische behandeling;
• Wat de nutriënten betreft, bedragen de verminderingspercentages 80% voor stikstof en 90% voor fosfor;
• De concentraties aan de uitgang van de biologische straat zijn bijzonder laag: 2 of 3 mg/l voor BZV en ZD, 16 mg/l voor CZV, 7 mg/l voor totaal stikstof (N) en minder dan 1 mg/l voor totaal fosfor (P).

Het station Zuid verwijdert bovendien een zeer groot deel van de micropolluenten dankzij het membraanfiltratieproces.

Beperkte zuivering van afvalwater bij slechte weersomstandigheden

Het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. van het Brussels Gewest wordt vandaag nog bijna volledig ingezameld. Maar bij hevige regenval wordt een deel van het water dat in de waterzuiveringsstations terechtkomt afgevoerd naar de “regenweerstraat” waar de behandeling minder doorgedreven is als in de biologische straat. Ondanks deze gedeeltelijke zuiveringVerwijderen van de ongewenste bomen (overtallig, ziek, enz.) in een zeer jonge bebossing., vormen de lozingen van de regenweerstraat een bron van verontreiniging naar het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...).: een derde van de totale emissies volgens een inventaris van 2010 (en in 2016 bijgewerkt). Voor de Zenne is dit een belangrijke bron van verontreiniging, onder meer organische stoffen, aangezien zij de lozingen van de twee waterzuiveringsstations ontvangt.

Stormoverstorten

Focus - Actualisering: mei 2026

De stormoverstorten spelen een belangrijke rol bij de overdracht van polluenten naar het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...)., vooral naar de Zenne en, in mindere mate, naar het Kanaal en de Linkebeek. Er zijn mogelijk 81 overstortinfrastructuren betrokken. Ongeveer de helft van de gemonitorde stormoverstorten zou meer dan 7 dagen per jaar in werking treden, wat de richtlijn is in Vlaanderen. En voor de helft van hen zou ook de duur van de lozingen een kritiek punt zijn. Jaarlijks wordt tussen de 3 en 10 miljoen m³ geloosd via 6 grote stormoverstorten, wat overeenkomt met 2 tot 8% van het volume dat de Brusselse zuiveringsinstallaties binnenkomt. De 3 grootste stormoverstorten zijn echter heringericht, met zeer goede resultaten als gevolg.

Al het afvalwater van het Brussels Gewest wordt afgevoerd naar de zuiveringsstations ... Nee hoor! Er zijn nog steeds te veel stormoverstorten

Bij regenweer kan het onder druk zetten van het rioleringsnet de stabiliteit van de infrastructuur aantasten. En het kan vooral leiden tot wateroverlast op de wegen of zelfs in kelders, als het private rioleringsnet slecht is ontworpen (zie voor meer informatie onze focus over overstromingen ). Om dit te voorkomen, wordt een deel van het water dat door de riolen en collectoren doorstroomt afgevoerd naar het hydrografisch netwerk ter hoogte van de “stormoverstorten”: deze infrastructuur werkt als veiligheidskleppen en lozen het overtallige water rechtstreeks naar ons oppervlaktewater, voornamelijk de Zenne en het Kanaal. Deze lozingen zijn echter verre van verwaarloosbaar, zowel op het vlak van de volumes als wat de kwaliteit betreft. Bovendien doen zij tijdens hoogwater het debiet van de waterlopen verder toenemen.

Werkingsprincipe van een stormovertstort

Bron: Leefmilieu Brussel

81 stormoverstorten naar het oppervlaktewater

81 stormoverstorten kunnen het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). verontreinigen. Daarvan zijn er een twintigtal geïdentificeerd als bijzonder belangrijk, gezien het stroomgebied dat door deze stormoverstorten wordt afgewaterd en dus de verwachte volumes van de lozingen (zie onderstaande kaart).

De betreffende overstorten lozen in de Zenne, het Kanaal, de Linkebeek-Verrewinkelbeek en, in mindere mate, de Woluwe.

Te frequente overstortlozingen

De monitoring van de stormoverstorten toont aan dat deze regelmatig en zeer frequente in werking treden. Zo blijkt uit de monitoring van de overstorten in 2025 (HYDRIA, 2026) dat:

• 35 overstorten (ofwel 53%) meer dan 7 dagen van overstortlozingen per jaar kenden, wat de richtlijn is in Vlaanderen.
• 11 overstorten zelfs meer dan 50 dagen per jaar overstortten, wat neerkomt op gemiddeld ongeveer één per week.
• Met een maximum van 123 dagen was de meest actieve stormoverstort gemiddeld om de 3 dagen actief!
• Het overgrote deel van de betrokken stormoverstorten loost naar de Zenne, waarbij met name 9 overstortinfrastructuren meer dan 50 dagen per jaar overstorten.
• De andere belangrijke stormoverstorten zijn voornamelijk aangesloten op het Kanaal of de Linkebeek. Op elk van deze waterlopen is er slechts één overstort die de drempel van 50 overstortdagen per jaar overschrijdt.
• Er zijn maar weinig overstortlozingen naar de Woluwe.

De helft van de Brusselse overstorten treedt vaker in werking dan dat de Vlaamse richtlijn toelaat

Bron: HYDRIA, 2026, overzicht van de lozingen in het jaar 2025
Opm: 2 stormoverstorten (Coll. Gilson 2x), die lozend naar de Zenne, zijn niet opgenomen. Een storing in de infrastructuur in 2025 leidde tot een uitschieter die niet representatief was.

Overstortlozingen die te lang duren

Ook de duur van de overstortlozingen vormt een probleem voor bijna de helft van de overstorten, die meer dan 7 dagen per jaar in werking treden. Zo bedroeg in 2025 de totale duur van de overstortlozingen bij 15 overstorten meer dan 1% van de totale tijd, oftewel meer dan 3,65 dagen per jaar.

• Ze stroomden allemaal over naar de Zenne.
• Met uitzondering van 2 overstorten: de ene naar het Kanaal, de andere naar de Linkebeek.

Een kwart van de overstorten in Brussel is meer dan 1% van de tijd in werking

Bron: HYDRIA, 2026, overzicht van de lozingen in het jaar 2025
Opmerking: zie de vorige grafiek

Elk jaar worden er meerdere miljoenen m³ geloosd

De omvang van de overstortlozingen hangt uiteraard af van de hoeveelheid regen, maar ook van de verdeling ervan in de tijd (intensiteit). De jaren 2023 en 2024 waren bijvoorbeeld bijzonder nat, met een vergelijkbaar aantal regendagen (rond de 210) en een neerslaghoeveelheid die boven het gemiddelde lag, vooral in 2024 (+174 mm in 2023 en +334 mm in 2024). De hoeveelheid die in 2024 werd geloosd, was inderdaad groter dan in 2023: ongeveer twee keer zo groot.

Uit de analyse van de hoeveelheden die bij de 3 tot 6 belangrijkste, gemonitorde overstorten in de Zenne worden geloosd, blijkt ook dat:

• Elk jaar tussen 2013 en 2025 3 tot 10 miljoen m³ via deze overstorten in de Zenne terechtgekomen, wat een aanzienlijke hoeveelheid is. Dit volume vertegenwoordigt dus, afhankelijk van het jaar, 2 tot 8% van het totale volume dat in de 2 Brusselse afvalwaterzuiveringsstations binnenkomt. En vóór de eerste aanpassingen aan de stormoverstorten, d.w.z. vóór 2018, lag dit volume ofwel in dezelfde orde van grootte, ofwel was het 2 keer zo groot als de volumes die via de regenweerstraat van de zuiveringsinstallaties werden afgevoerd.
• De Nieuwe Maalbeek (ook wel de Lion/Leeuwoverstort genoemd) is veruit het meest kritieke punt. Vóór de herinrichting medio 2020 was deze in zijn eentje goed voor gemiddeld twee derde van het volume van de 6 belangrijkste stormoverstorten. En na de herinrichting nog steeds voor de helft. In het recordjaar 2016, vóór de herinrichting, waren er bijna 7,7 miljoen m³ overstortlozingen op dit niveau, tegenover 2,5 miljoen m³ in totaal voor de 2 stormoverstorten van Paruck en de Zwartebeek. Tijdens het zeer natte jaar 2024, na de herinrichting, stroomde er op dit niveau ongeveer 4,1 miljoen m³ over, tegenover een totaal van 1,9 miljoen voor dezelfde 2 overstorten.
• Paruck (ook wel de overstort van Sainctelette genoemd) en Molenbeek blijken twee andere kritieke overstorten te zijn. De eerste loosde vóór de eerste herinrichting in 2018 gemiddeld 2,2 miljoen m³ per jaar. De tweede loosde gemiddeld 1,2 miljoen m³ vóór de herinrichting eind 2025.

De waarden voor de geloosde volumes zijn afgeleid uit debietmetingen en bevatten een foutenmarge. Stormoverstorten zijn immers complexe infrastructuren. Bovendien kunnen een tijdelijke verzadiging van het stroomafwaartse rioleringssysteem en soms zelfs terugstromend water (backflow) de interpretatie van de metingen bemoeilijken.

Nieuwe Maalbeek, Paruck en Molenbeek zijn goed voor meer dan 75 % van de naar de Zenne afgevoerde waterhoeveelheden

Bron: Leefmilieu Brussel, 2026, berekeningen van de jaarlijks geloosde volumes voor overstorten die zijn uitgerust met debietmeters.
Opm: Onvolledige volumes voor de overstorten van Paruck in 2021 en 2022, van Molenbeek in 2022 en 2023, van Marly in 2025 en niet-representatief volume voor de overstort van Fonsny in 2021

Door de optimalisatie van de overstorten Nieuwe Maalbeek en Paruck is de jaarlijkse afvoer naar de Zenne met ongeveer de helft verminderd

Bron: Leefmilieu Brussel, 2026, op basis van gegevens van Hydria (Flowbru)

Het geloosde water tast de kwaliteit van het oppervlaktewater aan

Door overstortlozingen komen grote hoeveelheden afval (blikjes, vochtige doekjes ...) en microplastics in ons oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). terecht.

Bovendien wordt het overgestorte afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. wel verdund, maar niet behandeld en vormt het dus een belangrijke bron van chemische en fysisch-chemische verontreiniging voor de Zenne en het Kanaal. Volgens de analyses zou de kwaliteit ervan op regenachtige dagen relatief dicht bij die van het water liggen dat de zuiveringsinstallaties binnenstroomt (Leefmilieu Brussel, op basis van twee automatische bemonsteringscampagnes die in 2012 en 2013 gedurende 3 tot 6 maanden werden uitgevoerd bij 2 belangrijke overstorten: Nieuwe Maalbeek en Paruck).

Door het vrijkomen van organisch materiaal en de daaropvolgende biologische afbraakHet afbreken van chemische stoffen in het milieu door biologische processen. veroorzaken overstorten een plotselinge daling van het gehalte opgeloste zuurstof, soms tot onder 2 mg/l, zoals geïllustreerd in de onderstaande figuur. De kritische drempel voor het waterleven van vissen ligt op 3 mg/l. Tussen 2013 en 2023 werden zo tussen de 66 en 87 zuurstofdalingen per jaar tot onder 2 mg/l waargenomen, als gevolg van de activering van o.a. de stormoverstort Nieuwe Maalbeek (Leefmilieu Brussel, 2025, op basis van Flowbru-gegevens – Belini-rapport 2020-2024). Onder activering van de overstort wordt hier verstaan: elk debiet van meer dan 1 m³/s dat ten minste 30 minuten na een eerdere activering plaatsvindt, behalve in bijzondere gevallen.

Een grote lozing leidt tot een daling van de concentratie aan opgeloste zuurstof

Bron: Flowbru (HYDRIA), gegevens van 11-08-2024 tot en met 25-08-2024 betreffende overstortlozingen ter hoogte van de overstort Nieuwe Maalbeek (bovenste grafiek) en de gehaltes aan opgeloste zuurstof in de Zenne bij het verlaten van het Gewest (onderste grafiek)

Stormoverstorten vormen zelfs 1 van de 3 belangrijkste bronnen van verontreiniging van het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...)..

• Afhankelijk van de verontreinigende stof droegen ze in 2024 zo bij aan 10 tot 40 % van de netto emissies: 40% voor organisch materiaal, 38% voor zwevende deeltjesMicroscopische stoffen die in suspensie in de lucht of het water verkeren. De giftigheid van de zwevende deeltjes in de lucht is voornamelijk te wijten aan de deeltjes met een doorsnede kleiner dan 10 µm terwijl de grotere deeltjes ter hoogte van de neus en de hogere luchtwegen worden gestopt en verwijderd. De zwevende deeltjes in het water worden door verschillende procédés in de zuiveringsstations verwerkt., 35% voor nutriënten, 20% voor kwik ... (zie focus op de emissie-inventaris).
• Net als bij de jaarlijkse emissies van zwevende stoffen, hadden de 3 tot 6 belangrijkste overstorten tot 2020 zelfs een groter aandeel dan de regenweerstraten van de rioolwaterzuiveringsinstallaties. Dankzij de optimalisatiewerkzaamheden is hun gewicht aanzienlijk afgenomen: de belasting als gevolg van overstortlozingen is nu vergelijkbaar met die van de regenweerstraten in jaren met zeer veel regen (zoals in 2021 en 2024), maar blijft in de overige jaren lager.

De hoeveelheid zwevende stoffen die via de belangrijkste overstorten werd geloosd vóór de optimalisatie ervan, was groter dan de hoeveelheid die via de regenweerstraten van de zuiveringsinstallaties werd geloosd

Bron: Leefmilieu Brussel, 2026, op basis van gegevens van Hydria & Aquiris.
Nota: De jaarlijkse lozingen via de overstorten worden geschat op basis van de gemiddelde jaarlijkse concentratie van het instromend afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. van het noordelijke zuiveringsstation, vermenigvuldigd met de jaarlijkse volumes die worden geloosd via de overstorten die zijn uitgerust met debietsondes. De jaarlijkse afvoer via de regenweerstraten van de stations wordt berekend door de dagelijkse afvoer aan de uitgang van deze straten bij elkaar op te tellen.

Welke oplossingen om de overlopen te beperken?

Om de werkingsfrequentie van de stormoverstorten tot het strikt noodzakelijke te beperken, worden gelijktijdig verschillende acties ondernomen:

• In de eerste plaats is het verminderen van het aandeel 'parasitair' helder water in de riolen, dat momenteel bijna 50% uitmaakt van het debiet bij droog weer dat de zuiveringsinstallaties bereikt. De doelstelling die hieromtrent in het waterbeheerplan wordt aangekondigd, is om het met de helft terug te dringen. Twee programma's dragen in het bijzonder bij aan het bereiken van deze doelstelling: geïntegreerd regenwaterbeheer (GRWB) en Blauw NetwerkProgramma dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest sinds 1999 heeft opgezet om het water en de vochtige zones op het grondgebied ervan te herstellen. Het programma heeft verschillende doelstellingen: 1) scheiding van afvalwater en zuiver water om de wateraanvoer in de zuiveringsstations te beperken; 2) herstelling van sommige bestanddelen van het gewestelijke hydrografische netwerk; 3) heraanleg van een aantal stukken rivier, vijvers en vochtige zones om hun biologische waarde te herwaarderen, zodat ze eventueel bijzondere beschermingsmaatregelen kunnen genieten; 4) vrijwaring van de landschappelijke en recreatieve functie van deze sites. (zie factsheets ‘Regenwater en overstromingen’, ‘Brusselse waterlopen en vijvers’ en ‘Blauw Netwerk’). Er zijn ook plannen om bepaalde riolen waterdicht te maken, zodat er geen grondwater meer gedraineerd kan worden.

• In de tweede plaats moet ervoor worden gezorgd dat het rioleringsnet een optimale opslagcapaciteit en hydraulische functie kan bieden via het regelmatige onderhoud van de riolen en collectoren. Dat onderhoud voorkomt de opstapeling van afzettingen en slib die de leidingen verstoppen.

• In de derde plaats is een herinrichting van de overstorten nodig en moeten hun ontwerp en werking worden geoptimaliseerd. Meestal gaat het erom de drempel van de overstort te verhogen. De herinrichting kan gepaard gaan met voorzieningen om grof afval, met name drijvend afval, blikjes, plastic, vochtige doekjes ... beter vast te houden.

• Een ander actiepunt is tot slot het dynamisch regelen van de debieten in het rioleringsnet en de stormbekkens om hun opslagcapaciteit maximaal te benutten. Dat dynamische beheer houdt in dat gebruik zal worden gemaakt van de realtime metingen van het Flowbru-netwerk en dat de evolutie van hun capaciteit tijdens een regenperiode met behulp van modellen wordt voorspeld. Na de regenval kan het opgeslagen water worden teruggevoerd naar de zuiveringsinstallaties, waar het een volledige behandeling krijgt.

Renovatie van het waterzuiveringsstation Brussel-Zuid

Focus - Actualisering: juni 2026

Sinds maart 2019 is een volledig gerenoveerd waterzuiveringsstationInstallatie waar vervuild water weer zuiver wordt gemaakt. Brussel-Zuid in werking getreden. De gebruikte technologie verzekert een tertiaire behandeling van het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is., aangevuld met een membraanfiltratie die microplastics, bacteriën en de meeste virussen verwijdert. Hierdoor is het water bij het verlaten van het zuiveringsstation van uitstekende kwaliteit. Met 226.000 m² geïnstalleerde membranen is het station Zuid in 2019 de tweede grootste eenheid van dit type in Europa geworden. Deze renovatie blijkt een opportuniteit te zijn voor de circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden. met een hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van afvalwater en een energieproductie door de vergisting van slib.

Noodzakelijke werken

De installaties, die sinds 2000 actief zijn, zuiveren een kwart van de vuilvrachtHoeveelheid aanwezige verontreinigende stoffen. Op het vlak van water dient de vuilvracht, die uitgedrukt is in inwoner-equivalent, als basis voor de berekening van de taks op de lozing van afvalwater. die door de Brusselse agglomeratie wordt geloosd (360.000 inwonerequivalenten): ze vangen afvalwater op afkomstig van de gemeenten Ukkel, Vorst, Sint-Gillis, Anderlecht en van 3 Vlaamse gemeenten. Ze stonden al enkele jaren op de zwarte lijst omdat ze de verontreiniging door stikstof en fosfor niet verwijderden (ook tertiaire behandeling genoemd), terwijl het Brussels Gewest een dichtbevolkt verstedelijkt gebied is.

Het station Zuid was, voor zijn renovatie, uitgerust met een secundaire behandeling, die de grootste vervuiling door deeltjes, organische stoffen en koolstof elimineerde. Deze behandeling droeg bij tot het naleven van de voorschriften van de richtlijn over stedelijk afvalwaterHuishoudelijk afvalwater of het mengsel van huishoudelijk afvalwater en industrieel afvalwater en/of afvloeiend hemelwater. sinds 2007, maar is evenwel onvoldoende gebleken om de ambitieuze milieudoelstellingen van de kaderrichtlijn Water die werden vastgelegd voor de kwaliteit van de Zenne in het Brussels Gewest na te leven (zie die indicator over afvalwaterzuivering). Daarom werd een volledige renovatie van het station uitgevoerd.

Omvangrijke werken! De werken gingen van start in 2014 en in maart 2019 werd de vervanging van de waterzuiveringslijn beëindigd. Ze werden in augustus 2020 voltooid door de installatie van een slibbehandelingslijn (zuiveringsresten). Deze eenheid zorgt ervoor dat de hoeveelheid slib die moet worden verwijderd met 30% is verminderd (zie focus over de productie en het beheer van het slib en de sedimenten).

Een renovatie met beperkingen

Maar deze renovatie kreeg af te rekenen met 2 grote beperkingen.

• Eerste beperking: de nieuwe centrale moest op de plaats van de oude installaties worden geplaatst, zonder dat een uitbreiding mogelijk was, met inbegrip van een bijkomende eenheid (verwerking van slib). Het waterzuiveringsstation wordt immers begrensd door de sporen van de Noord-Zuidverbinding aan de ene kant en private industrieterreinen aan de andere kant.
• Tweede beperking: de werking van het station moest tijdens de duur van de werken gegarandeerd blijven.

Onder de technische oplossingen die werden voorgesteld voor de waterlijn werd de meeste compacte en best zuiverende oplossing weerhouden: de membraantechnologie. Met 226.000 m² geïnstalleerde membranen is het station Zuid in 2019 de tweede grootste eenheid van dit type in Europa geworden, na dat van Achères in de Parijse regio. Maar deze technologie heeft een kostprijs: bijna 100 miljoen euro. Bovendien is ze energieverslindend. Om dit nadeel gedeeltelijk te compenseren, moet 10 à 15% van de energiebehoefte worden gedekt door de productie van groene stroom ter plaatse (door warmtekrachtkoppelingWarmtekrachtkoppeling is de gelijktijdige opwekking in één proces van thermische energie en elektrische of mechanische energie. (RICHTLIJN 2012/27/EU) van biogasBiogas is het gas dat geproduceerd wordt door de fermentatie van organisch dierlijk of plantaardig materiaal. dat wordt verkregen door slibvergisting).

Focus op de membraantechnologie

Membraantechnologie is eigenlijk één van de laatste stappen in de waterzuivering: die van de zuiveringVerwijderen van de ongewenste bomen (overtallig, ziek, enz.) in een zeer jonge bebossing. na de biologische behandeling. Het water circuleert in reeksen van membranen, voorzien van gaatjes die onzichtbaar zijn voor het blote oog, die het water van het slib scheiden. De bijzondere buisvorm van deze membranen levert hen de bijnaam “spaghetti” op. Dankzij hun zeer kleine diameter (0,04 µm) worden tal van verontreinigende stoffen tegengehouden: niet enkel de klassieke verontreinigende stoffen (organische materie, zwevende deeltjesMicroscopische stoffen die in suspensie in de lucht of het water verkeren. De giftigheid van de zwevende deeltjes in de lucht is voornamelijk te wijten aan de deeltjes met een doorsnede kleiner dan 10 µm terwijl de grotere deeltjes ter hoogte van de neus en de hogere luchtwegen worden gestopt en verwijderd. De zwevende deeltjes in het water worden door verschillende procédés in de zuiveringsstations verwerkt.), maar ook de microplastics, de bacteriën en de overgrote meerderheid van de virussen (bijv. Covid, griep).

Werkingsprincipe van de membraantechnologie die in het waterzuiveringsstation Zuid wordt gebruikt

Bron: ZeeWeed® Membrane Bioreactor technology, ZENON

Foto van buisvormige membraanelementen (ook spaghetti genoemd) in een cassette 

Bron: BMWB, 2019

Het is van fundamenteel belang dat de membranen niet verstoppen. Daarom worden ze intensief gereinigd: door ze om de 10 minuten met water na te spoelen, door dagelijkse wasbeurten met bleekwater en citroenzuur en door verluchting (om ophopingen te vermijden). Deze laatste handeling verbruikt veel energie en vertegenwoordigt een groot deel van de energiebehoeften van het station.

Het element dat de membranen beperkt is hun debiet. Het maximale toegelaten debiet in de biologische straat is 6.500 m³/uur (tegenover 9.000 m³/h vroeger). Dit debiet wordt slechts 5% van de tijd overschreden, aangezien het gemiddelde debiet bij droog weer dat het station ontvangt rond de 2.000 à 2.500 m³/h bedraagt. Wanneer de biologische straat verzadigd is, dus in het geval van overvloedige regenval, worden voor de primaire behandeling reagentia toegevoegd om het rendement te verhogen: het doel is minstens 70% van de deeltjesverontreiniging (zwevende deeltjesMicroscopische stoffen die in suspensie in de lucht of het water verkeren. De giftigheid van de zwevende deeltjes in de lucht is voornamelijk te wijten aan de deeltjes met een doorsnede kleiner dan 10 µm terwijl de grotere deeltjes ter hoogte van de neus en de hogere luchtwegen worden gestopt en verwijderd. De zwevende deeltjes in het water worden door verschillende procédés in de zuiveringsstations verwerkt.) te verwijderen.

De verschillende stappen van de waterlijn

Maar de waterlijn is niet beperkt tot deze membraanfiltratie. Hier volgt een beschrijving:

• Voorbehandeling: bij de aankomst gaat het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. door zeven, zandvangers en vetafscheiders. Zeven met openingen van 40 mm en daarna 12 mm halen de grove deeltjes eruit en vervolgens worden zandBodemdeeltjes die groter zijn dan 0,05 mm en olie uit het water gefilterd.
• Primaire behandeling: na het zeven (6 mm) ondergaat het water een lamellaire bezinking ten belope van 18.000 m³/h. Chemische reagentia worden boven een bepaald debiet (6.500 m³/h) toegevoegd om de deeltjesverontreiniging te verminderen, zoals hierboven reeds werd toegelicht. Het water gaat vervolgens door een “waterdichte module” die het debiet dat in de biologische straat is toegelaten beperkt en door een fijnere zeef (1 mm) die vermijdt dat grovere deeltjes de volgende membranen zouden beschadigen.
• Secundaire en tertiaire behandeling: het water wordt vervolgens naar een anoxiebekken geleid (milieu zonder zuurstof, nodig voor de bacteriën om het water stikstofarm te maken). Vervolgens gaat het naar biologische bekkens (verlucht milieu). Na afloop van deze stap is de voornaamste koolstof-, stikstof- en fosforvervuiling behandeld.
• Membraanfiltratie: het gaat om de voorziening van ultramembraanfiltratie die hierboven wordt gedetailleerd. Het water wordt door 140 cassettes (reeks van membranen) geleid, die elk 48 modules bevatten. In 2019 werden 10 bijkomende cassettes voorzien.

Schema van het gerenoveerde zuiveringsstation Brussel Zuid

Bron: BMWB, 2019

Hergebruik van het afvalwater

Het zuiveringsstation Zuid recycleert een deel van het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. dat het zuivert: sinds 2024 wordt er jaarlijks zo’n 400.000 m³ water hergebruikt, ofwel “water van het tweede circuit”, geproduceerd. Dat levert een even grote besparing op drinkwater. Dit hergebruikte water is bestemd voor industriële toepassingen:

• Op de site van het zuiveringsstation Brussel-Zuid zelf, die het overgrote deel van het geproduceerde volume vertegenwoordigt (>90%);
• Naar de site van Audi Brussels, dat in februari 2025 werd gesloten.

De chemische en bacteriologische kwaliteit voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van water moet voldoen aan de eisen van het besluit van de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 14 september 2023 betreffende de voorziening en de kwaliteit van het tweedecircuitwater, afhankelijk van de toepassingen die waarvoor het wordt gebruikt. De monitoring van het water dat in Brussel wordt hergebruikt richt zich op het biologisch zuurstofverbruik (BZV5), de zwevende stoffen (ZS) en het gehalte aan E. coli- en legionellabacteriën. De kwaliteit van het Brusselse hergebruikte water voldoet aan de eisen.