20 wegwerpartikelen die je kan vervangen door een herbruikbaar alternatief

Hoewel het ecologische voordeel van herbruikbare voorwerpen duidelijk is, is dat niet het enige. Hergebruiken is ook een manier om geld te besparen: een herbruikbare tas van 80 cent is bijvoorbeeld snel terugverdiend in vergelijking met zijn wegwerpequivalent van 10 cent. Een ander voorbeeld: ontschminkingsdoekjes voor eenmalig gebruik vervangen door wasbare doekjes levert een besparing op van € 40 per jaar. 

De overgang naar ‘zero afvalHet begrip “zero afval” verwijst naar een idee, een manier van leven en een maatschappelijke beweging. De idee, die door enkele pioniers geopperd wordt, is om te gaan naar burgers, gezinnen, organisaties of ook industriële processen die functioneren zonder daarbij afval te produceren, en als logische aanvulling ook door minder hulpbronnen te verbruiken. Hoewel het bereiken van nul afval waarschijnlijk onmogelijk is, zegt de radicale uitdrukking van dit begrip iets over de ambitie die erachter zit: alle facetten van hoe iets functioneert, moeten opnieuw geëvalueerd worden met als doel een drastische vermindering van de productie van afvalstoffen.”’ kan heel eenvoudig zijn. Onberispelijk gedrag houdt helemaal niet in dat je van de ene dag op de andere al je gewoonten moet veranderen. Je kunt beginnen met het aanpassen van eenvoudige, dagelijkse dingen die niet al te veel inspanning vergen.

In de keuken

• Vergeet keukenpapier en gebruik herbruikbare doekjes die goed absorberen. Om elk ongeluk het hoofd te kunnen bieden, heb je er best steeds voldoende van in voorraad. 
• Gebruik geen huishoudfolie voor eenmalig gebruik. Gebruik in plaats daarvan in bijenwas gedrenkte stoffen. Deze stoffen zijn geschikt voor het bewaren van voeding en ze beschermen het ook tijdens transport of in de koelkast.
• Vervang wegwerpsponsjes door wasbare sponzen of microvezeldoekjes.
• Ruil diepvrieszakken in voor herbruikbare recipiënten. Ze zijn er in alle soorten en maten.

Voor je persoonlijke hygiëne

• Vervang papieren zakdoeken voor eenmalig gebruik door stoffen exemplaren. Mag je er niet aan denken om zo’n zakdoek in je zak of mouw te bewaren? Kies dan voor een grote hoeveelheid kleine stoffen zakdoekjes, die je meteen na gebruik in de wasmand kunt gooien.
• In de badkamer kun je wattenschijfjes vervangen door wasbare exemplaren, wattenstaafjes door een oriculi, tandenborstels door exemplaren met een verwisselbare kop en wegwerpscheermesjes door exemplaren met verwisselbare mesjes. Niet iedereen zal van al deze mogelijkheden een even grote fan zijn. Het is dus belangrijk om zelf op onderzoek uit te gaan en je eigen oordeel te vellen.
• Gebruik voor het verschonen van je baby geen vochtige doekjes, maar gebruik washandjes met een beetje water en zeep, zonder parabenen of parfum.

Voor je feestjes en uitjes

Staat er een picknick op de planning? Een barbecue in het vooruitzicht? 

• Vergeet wegwerpborden, -bestek en -bekers en kies voor herbruikbaar tafelgerei.
• In plaats van drankjes in plastic flessen te kopen, kun je beter gebruikmaken van drinkbussen voor het meenemen van water of zelfgemaakte drankjes. Plastic flessen zijn het meest vervuilende type afval: het duurt zo’n 450 jaar voor ze ontbinden en ze komen terecht in de natuur en de oceanen.
• Vervang houten spiesjes door herbruikbare metalen exemplaren.

Sommige acties vereisen een voorafgaande aankoop, een logistieke reorganisatie of een beetje werk om psychologische barrières te doorbreken. Hou je wel van een uitdaging? Hier gaan we:

• Neem je eigen herbruikbare recipiënten mee als je boodschappen doet. Sommige handelaars zullen je nog wat raar bekijken, maar deze praktijk wordt steeds gebruikelijker. Fruit, groenten, noten, ontbijtgranen ... Koop ze in bulk. Maar doe dit ook met plakjes kaas en vlees. Zo kun je precies de hoeveelheid kiezen die je nodig hebt en voorkom je oververpakking.
• Ook op vlak van de intieme hygiëne kan het anders. Ruil tampons in voor een menstruatiecup en wegwerpmaandverband voor wasbare maandverbanden en menstruatieslips. Die kunnen aanvankelijk duur lijken, maar op termijn word je beloond door wat je hiermee bespaart.
• Kies voor wasbare luiers voor je baby. Het is zelfs mogelijk om ze te huren of ze te testen vooraleer je ze aankoopt ... Om je een idee te geven van de impact van deze actie: in het Brussels Gewest wordt jaarlijks 14.000 ton luiers weggegooid!
• Gebruik thuis oplaadbare batterijen. Omdat ze langer meegaan, zijn ze minder schadelijk voor het milieu. Volgens de statistieken gebruiken we in België elk jaar bijna 100 miljoen batterijen. Dus bijna 100 miljoen batterijen belanden telkens in de vuilbak ... (bron: ecoconso.be)
• Geef cadeaus ten slotte in een cadeauverpakking van gerecycleerde stof. Dit is nog niet echt ingeburgerd, maar je originele verpakking maakt je geschenk des te memorabel ... En je mag er trots op zijn om je familie en vrienden in duurzame praktijken in te wijden!

Nu de stap zetten is je dus voorbereiden op de toekomst. Een Europese richtlijn heeft al een aantal wegwerpartikelen verboden, waaronder rietjes, servies en bestek uit plastic. Plastic wegwerpbekers zijn sinds januari 2023 verboden in België. En andere ambitieuze maatregelen zullen het gebruik van artikelen voor eenmalig gebruik verder terugdringen. Alle lidstaten moeten Europa informeren over de maatregelen die ze van plan zijn te nemen om de doelstelling te behalen. De maatregelen zullen in 2026 worden geëvalueerd en de vermindering zal worden berekend op basis van het verbruik in 2022. 

Ook in Brussel is het verbod op voorwerpen voor eenmalig gebruik de regel voor het serveren van dranken, maaltijden enz. bij de overheidsdiensten. En plat water is er bovendien gewoonweg kraantjeswater!

Waarom is hergebruiken beter dan wegwerpen?

Wereldwijd bestaat 85% van het afval in de zee uit plastic (bron: Europese Commissie).Bovendien duurt het erg lang voordat dit afval is afgebroken, zoals het diagram hieronder laat zien.

Bron: FOD Volksgezondheid, op basis van cijfers van de NOAA

Daarnaast vermindert overschakelen op herbruikbare producten niet alleen de vervuiling van de zee. Elke keer dat je een herbruikbaar voorwerp gebruikt, voorkom je ook dat er een wegwerpvoorwerp in de vuilnisbak belandt. Dus elke keer dat je iets hergebruikt draag je bij tot het verminderen van afval wereldwijd! 

De herbruikbare boodschappentas is een goed voorbeeld van de voordelen. Door wegwerpzakken te vervangen, voorkom je het gebruik van 10 of 20, eigenlijk zelfs 100 of 200, wegwerpzakken. Hetzelfde geldt voor een herbruikbare beker. Ook een tandenborstel waarvan de kop kan worden vervangen, zodat je niet elke 3 maanden het handvat hoeft weg te gooien zoals bij een conventionele handtandenborstel, is een goed voorbeeld. Zo helpt elk klein gebaar om de afvalproductie te beperken.

Herbruikbare voorwerpen helpen het huishoudelijk afval per persoon per jaar in onze regio te verminderen met zo’n 280 kg. Van dit afval is 170 kg restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. (uit de witte zak) dat vermeden zou kunnen worden door betere sortering en hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.. (Deze cijfers dateren van 2021.) 

Zelfs in de badkamer kan de overstap naar een zero-afvalroutine een verschil maken. Door herbruikbare voorwerpen en vaste cosmetica te gebruiken, is het mogelijk om de hoeveelheid afval met 97% te verminderen. Zo kan elke ruimte in huis een plek worden waar je je hoeveelheid afval kan beperken.

Bron: « Objectif zéro déchet dans la salle de bain » (écoconso, 2017).

Zijn herbruikbare producten echt beter dan wegwerpproducten?

Voor de productie van herbruikbare voorwerpen zijn meer hulpbronnen vereist, dus vervuilen ze dan niet meer in plaats van minder?

Studies naar de impact op het milieu (milieubalansen genoemd) tonen aan dat herbruikbare producten nog steeds milieuvriendelijker zijn dan wegwerpproducten, ook al vereisen ze meer hulpbronnen. Een herbruikbare boodschappentas bijvoorbeeld is veel dikker dan een wegwerpzak, waardoor er meer materialen en energie nodig zijn voor de productie en het transport ervan. Maar dankzij de veel grotere mogelijkheid tot hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. wordt de impact op het milieu toch gunstiger.

Een herbruikbaar product is dus pas echt effectief als het veelvuldig kan worden gebruikt. Het vereiste aantal hergebruikbeurten varieert van studie tot studie, maar kan variëren van een paar keer tot meer dan 150 keren.

Herbruikbare fruit- en groentezaken worden bijvoorbeeld na ongeveer 8 hergebruikbeurten milieuvriendelijker dan wegwerpzakken. Een katoenen tas moet je zo’n 40 keer hergebruiken om hetzelfde voordeel te krijgen (bron: ADEME-studie, 2019).