Bouw- en sloopafval

Indicator - Actualisering: September 2026

Het bouw- en sloopafval maakt meer dan de helft uit van alle afval dat het Gewest voortbrengt. 94% wordt gerecycleerd of hergebruikt, voornamelijk in de vorm van granulaten voor opvul- of funderingsmateriaal. HergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. in de bouwsector is reeds in opmars. Wat doet het Brussels Gewest om dit te verbeteren?

Productie en samenstelling van bouw- en sloopafval

Bouw- en sloopafval (BSA) zijn de afvalstoffen die vrijkomen bij bouw- (inclusief onderhoud en verbouwing) en sloopwerkzaamheden, inclusief afgegraven grond van verontreinigde locaties, baggerspecie en spoorwegballast. Zowel gebouwenconstructie- als infrastructuurwerken worden in aanmerking genomen. Bouwafval wordt expliciet uitgesloten van het stedelijk afval, of het nu door huishoudens wordt geproduceerd of niet.

In 2023 werd in het Brussels Gewest 1.134.000 ton bouw- en sloopafval gegenereerd. Dat is 54% van al het afval dat dat jaar in het Gewest werd ingezameld.

• De helft (51%) van het BSA bestaat uit grond, stenen en baggerspecie:
  • Grond en stenen afkomstig van graafwerken, mogelijk op verontreinigde locaties (51% van al het BSA),
  • Baggerspecie of materiaal afkomstig van bagger- of ruimingswerken ruimingswerken (<1%),
  • Spoorwegballast (in 2023 werd geen spoorwegballast geproduceerd).

  Uitgegraven grond, al dan niet verontreinigd, werd tot voor kort aldus als afvalstof beschouwd. De Brusselse regelgeving werd daarom recent herzien zodanig dat grond niet meer als afval wordt beschouwd zodra het wordt verplaatst (zie verder).
  Daarnaast zijn baggerspecie en spoorwegballast niet afkomstig van bouw- of sloopwerkzaamheden, maar vallen ze wel onder de definitie en rapportering van bouw- en sloopafval (zie de methodologische fiche voor meer details). Al deze stromen vertegenwoordigen echter wel een aanzienlijke proportie van het BSA, waardoor de aandelen van andere stromen van het BSA minder significant lijken. Dit is een belangrijke nuance om mee rekening te houden bij de interpretatie van onderstaande gegevens.

• Verder bestaat 29% van het BSA uit beton, stenen, tegels en keramische producten.

• Andere stromen zoals metaal, hout, glas, kunststoffen, bitumen en teerhoudende producten zoals roofing, gipshoudend materiaal, isolatiemateriaal en asbesthoudend materiaal zijn samen goed voor slechts 5% van al het BSA

• Het ‘overige’ bouwafval is goed voor 15% van al het BSA. Deze stroom bevat zowel kwik- of PCB-houdend afval en ander gevaarlijk afval dat gevaarlijk is voor mens, dier of milieu als niet-gevaarlijk afval.

We zien dus dat het grootste deel van het BSA ‘inert afval’ is of afval dat geen enkele fysieke, chemische of biologische wijziging ondergaat die milieuvervuiling of schade aan de menselijke gezondheid tot gevolg kan hebben.

De productie van BSA lag de laatste 6 jaar rond 1.530 kiloton per jaar, met een sterke piek van 2.015 kiloton in 2020 waarvoor geen eenduidige verklaring kan gegeven worden. De productie van BSA is echter wel afhankelijk van het aantal en de grootte van bouwwerven, een factor die elk jaar sterk kan variëren. Een mogelijke verklaring is dat tijdens de Coronacrisis meer Brusselaars verbouwings- en renovatiewerken hebben uitgevoerd en dat het aantal werven sterk toenam in 2020 na de deblokkering van de bouwsector.

Een fluctuerend verloop van BSA over de laatste jaren in het Brussels Gewest

Bron: rapportage van afvalinzamelaars via Brudaweb

*Overig bouw- en sloopafval: afval dat kwik, PCB’s of andere gevaarlijke stoffen bevat of gemengd afval dat niet onder andere categorieën valt.

Hoe wordt ons bouw- en sloopafval verwerkt?

De verwerking van het BSA kan op verschillende manieren worden bepaald:

• Enerzijds kunnen we al het afval in beschouwing nemen dat volgens de afvalstoffenlijst onder bouw- en sloopafval valt. Hiertoe behoren alle stromen die hierboven worden besproken.
• Anderzijds wordt, overeenkomstig de Europese richtlijn, het percentage BSA voorbereid voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. en andere vormen van terugwinning berekend volgens een specifieke methode. Gevaarlijk afval wordt niet meegeteld in de teruggewonnen hoeveelheden (teller), maar blijft wel meetellen in de totale hoeveelheid betrokken afval (noemer). Uitgegraven grond, stenen en baggerspecie worden daarentegen niet meegeteld.

Onder de ‘voorbereiding voor hergebruik, recycling of andere nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie.’ vallen ook de opvulactiviteiten waarbij afval ter vervanging van ander materiaal gebruikt wordt. Beide berekeningswijzen worden hieronder besproken.

Verwerking van al het bouw- en sloopafval: voornamelijk laagwaardige recyclage tot granulaten

Bron: rapportage van afvalinzamelaars via Brudaweb

In 2023 werd

• 94% van al het BSA (van alle 1.134 kton) gerecycleerd, gerecupereerd of hergebruikt. Het gaat voornamelijk om recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt van inert afval, metalen en in mindere mate hout en het merendeel wordt gerecycleerd buiten het Gewest. Een groot deel wordt al gesorteerd op de werf zodat het naar recyclagecentra kan worden gestuurd. Het inert afval, zoals steenslag en betonpuin, dat het grootste deel van het BSA uitmaakt (zie hierboven), wordt doorgaans verbrijzeld en gerecycleerd tot granulaten voor opvul- of funderingsmateriaal. Dit betreft echter om laagwaardige recyclage of ‘downcycling’ dat gepaard gaat met kwaliteitsverlies van een product of materiaal.
  We merken op dat bij het BSA dat wordt beschouwd als ‘gerecycleerd, gerecupereerd of hergebruikt’ ook het afval dat wordt geregistreerd als ‘uitgewisseld of opgeslaan met het oog op hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., recyclage of energierecuperatie door verbranding’ wordt gerekend, gezien het voornamelijk inerte karakter van BSA en de daardoor zeer beperkte mogelijkheid om het te verbranden (met energie terugwinning).
• slechts 1% verbrand met terugwinning van energie, voornamelijk omdat bouw -en sloopafval hoofdzakelijk bestaat uit niet-brandbaar afval.
• zo’n 5% ‘verwijderd’ zonder nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie., zoals verbranden zonder recuperatie van energie of het storten van afval. Het betreft onder andere asbest en ander gevaarlijk afval. Dit afval mag niet nuttig worden toegepast zoals bij hergebruik, recyclage of verbranding voor de veiligheid van mens en milieu.

Gemiddeld 91% van het BSA nuttig toegepast (berekening in lijn met de Europese richtlijn)

Bron: rapportage van afvalinzamelaars via Brudaweb

Op Europees niveau was de doelstelling om tegen 2020 70% van het bouw- en sloopafval voor te bereiden voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. of andere nuttige toepassingenGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie. (Afvalstoffenrichtlijn 2008/98/EC). In 2023 bedroeg dat percentage 89%  in het Brussels Gewest, berekend volgens de methode die in de Europese richtlijn is vastgelegd. De laatste 6 jaar schommelde dit percentage rond de 91%.  

BSA heeft nog veel circulair potentieel. Wat doet het Gewest?

De beste manier om de impact van bouw- en sloopafval op ons leefmilieu te minimaliseren is door het te voorkomen. Dit kan door zo veel mogelijk bestaande gebouwen en elementen te behouden, waarbij we de voorkeur geven aan renovatiewerken in plaats van volledige sloop. Daarnaast kunnen we door goed te plannen, te kiezen voor aanpasbare en omkeerbare ontwerpen en bepaalde bouwtechnieken en -materialen te kiezen bij bouw-, afbraak- en renovatiewerken, (niet recycleerbare) afvalstoffen voorkomen.

Als afval niet kan worden voorkomen, moeten we het zo nuttig mogelijk proberen toepassen, met een voorkeur voor hergebruik en vervolgens recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt, waarbij de kwaliteit van een materiaal zo veel mogelijk moet worden behouden. Selectief slopen of ontmantelen zorgt voor zuivere afvalstromen die maximaal benut kunnen worden.

Het verwijderen van afval zonder enige vorm van valorisatieElke handeling met als voornaamste resultaat dat afvalstoffen een nuttig doel dienen door hetzij in de betrokken installatie, hetzij in de ruimere economie andere materialen te vervangen die anders voor een specifieke functie zouden zijn gebruikt, of waardoor de afvalstof voor die functie wordt klaargemaakt., moet worden vermeden tenzij voor bijvoorbeeld gevaarlijk afval.

Hoewel bouw- en sloopafval voor het overgrote deel recycleerbaar of herbruikbaar is, wordt recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. en hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. vaak bemoeilijkt door het gebrek aan vertrouwen in de kwaliteit van gerecycleerde bouw- en sloopmaterialen, het gebrek aan tijd en het gebrek aan opslagruimte. Zoals hierboven aangehaald, wordt het grootste deel van het BSA verbrijzeld en gerecycleerd tot opvulgranulaten waardoor de kwaliteit van het oorspronkelijke materiaal vermindert. In de bouwsector wordt het principe van hergebruik in het algemeen nog relatief weinig toegepast. Ondanks een toename van hergebruik en circulaire bouwprojecten in het Brussels Gewest, is er nog veel potentieel om dit verder te ontwikkelen gezien de hoge densiteit aan bouwwerven. Bovendien vindt recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt van het BSA voornamelijk plaats buiten het Gewest, waardoor heel wat economische kansen, o.a. op vlak van werkgelegenheid, verloren gaan. Door de transitie naar een circulaire bouwsector zouden we minder afhankelijk worden van geïmporteerde grondstoffen, wat dan ook weer minder transport zou vergen. Het zou er ook voor zorgen dat naast materialen ook activiteiten (ontmanteling, voorbereiding voor hergebruik, onderhoud en reparatie etc.) lokaal worden gehouden.

Daarom worden, naast de vele projecten die worden gesteund, verschillende maatregelen en acties voorzien om selectieve afbraak en hergebruik van BSA binnen het Gewest te stimuleren en om de kwaliteit van recyclage in de sector te verbeteren, zoals:

• Een protocol voor afbraakwerken  dat het mogelijk maakt om inventarissen op te stellen van de gevaarlijke afvalstoffenAfval dat gevaarlijke stoffen bevat: brandbaar (koolwaterstoffen), giftig (pesticiden), oxiderend (nitraten), bijtend (zuren), radioactief (isotopen)., de materialen die geschikt zijn voor hergebruik, het recycleerbare afval enz. voordat de sloop- of renovatiewerkzaamheden beginnen. De werkzaamheden worden opgedeeld in verschillende fasen, waaronder:
  • Selectieve verwijdering van gevaarlijk afval, inclusief asbesthoudend materiaal.
  • Ontmanteling om herbruikbaar materiaal zoveel mogelijk te recupereren.
  • Selectieve sloop met sortering van recyclebaar materiaal.
    Op die manier wil men proper inert afval produceren voor recyclage tot granulaten van betere kwaliteit en een aangepast beheer van gevaarlijk afval verzekeren zonder risico’s voor het milieu of de gezondheid.
• De regelgeving inzake uitgegraven grond en gerecycleerde granulaten afkomstig van afbraakwerken, de grootste afvalstromen in Brussel, werd recent herzien. Het gewijzigde besluit betreffende afvalbeheer, Brudalex 3.0 gepubliceerd op 13/02/2025, legt een wettelijk kader vast rond het gebruik van uitgegraven grond en gerecycleerde granulaten op Brusselse werven en garandeert de traceerbaarheid van afvalstoffen en materialen. Hierdoor zullen niet verontreinigde grond en gerecycleerde granulaten makkelijker kunnen worden hergebruikt, ter plaatse of bij andere projecten, zonder voor elk gebruik een aparte toelating te moeten aanvragen. Als de voorwaarden inzake normen en traceerbaarheid uit het besluit gerespecteerd worden, verliezen de uitgegraven gronden en gerecycleerde granulaten de status van afval.
• Sorteren op de werf wordt gestimuleerd door een variabele tarifering van afvalcontainers: de verwerking van een container met een fractie gesorteerd afval is goedkoper dan afvalcontainers met gemengd ongevaarlijk afval, die in het sorteercentrum moeten worden gescheiden. Want afval dat aan de bron wordt gesorteerd, is makkelijker te recycleren.
• RENOLUTION is de Brusselse renovatiestrategie voor gebouwen (2023-2030) om de milieu-impact van bestaande gebouwen te verkleinen, onder andere door meer circulair en duurzaam te verbouwen. Behoud van wat bestaat, opwaardering, hergebruik en kwaliteit van technieken en materialen staan centraal in de aanpak. RENOLUTION is in eerste instantie gericht op het verminderen van directe broeikasgasemissies door energierenovatie van gebouwen te stimuleren en zo hun energieprestatie te verbeteren. De verwarming van (residentiële en tertiaire) gebouwen is namelijk goed voor meer dan de helft van de directe emissies van broeikasgassen in het BKG (zie de indicator rond Emissies van broeikasgassen). Daarnaast beoogt het ook de vermindering van indirecte emissies, door efficiënter gebruik van hulpbronnen. Daartoe voorziet het een brede waaier aan technische ondersteuning en renovatiebegeleiding. De RENOLUTION premies die werden toegekend bij duurzame renovatiewerken zijn momenteel niet toegankelijk voor nieuwe aanvragen.
• De Good Soil strategie onderlijnt het belang van een goed bodembeheer omdat een gezonde bodem essentieel is voor een kwaliteitsvolle leefomgeving (lees de indicator rond Bodemgezondheid). Met de strategie, aangenomen in 2024, wil Leefmilieu Brussel zich inspannen voor een geïntegreerd bodembeheer, door onder andere een verantwoord gebruik van uitgegraven gronden en grondvervangende materialen zoals baggerslib  en  gerecycleerde  granulaten, dat  ook  aandacht  heeft  voor  de circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden. en de strijd tegen de opwarming van het klimaat. Want de bodem is een eindige  hulpbron  van  onschatbare  waarde.
• Verschillende hulpmiddelen kunnen worden gebruikt om de afvalproductie en/of de milieu-impact van gebouwen te verminderen:
  • GRO is een Belgisch instrument om de duurzaamheid van bouwprojecten te meten en te stimuleren. De ambitie van GRO is om gebouwen te creëren die leefbaar en toekomstgericht zijn, waarin sterk wordt ingezet op circulair bouwen. Daarbij is gedurende de levenscyclus van een gebouw -van bouw tot exploitatie, renovatie en soms sloop- elke fase onderwerp van reflectie en ontwerp.
  • TOTEM is een gratis tool om de milieu-impact van gebouwen en materialen te evalueren en te verminderen, in elke fase van een project, aan de hand van milieuscores. Het helpt bouwsystemen en verschillende renovatie-, sloop- of hergebruikscenario’s te vergelijken en architecturale keuzes te verfijnen.
  • Het materialenpaspoort bevat digitale informatie over een materiaal of product. Door het te gebruiken kan hoogwaardig hergebruik of recyclage van een product in de toekomst worden vergemakkelijkt.