Stedelijk afval

Indicator - Actualisering: Augustus 2026

676 kiloton stedelijk afval werd in 2023 geproduceerd in het Brussels Gewest. Daarvan werd 35% gerecycleerd of hergebruikt. Het merendeel van het stedelijk afval wordt echter nog verbrand met terugwinning van energie. In 2023 genereerde de gemiddelde Brusselaar 243 kg huishoudelijk afval, wat minder is dan de jaren ervoor. De witte zak zou nog ongeveer 70%  aan recyclebaar materiaal bestaan. Beter sorteren, maar ook hergebruiken, composteren, repareren en vooral afval voorkomen is dus nodig als we deze resultaten willen verbeteren.

Productie van stedelijk afval

In 2023 werd in het Brussels Gewest 675.790 ton stedelijk afval gegenereerd, waarvan

• 45% door de huishoudens werd geproduceerd (huishoudelijk afval; 301.889 ton)
• 42% afkomstig is van ondernemingen (bedrijfsafval; 282.310 ton)
• en 14% komt van andere bronnen (openbare vuilnisbakken, reinigen van de straten, marktafval…; 91.591 ton).

Dat is ongeveer een derde van al het aval geproduceerd binnen het Gewest (2.097.314 ton in 2023).

Geen daling in de productie van het stedelijk afval in het Brussels Gewest

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

Andere bronnen van stedelijk afval = openbare vuilnisbakken, reinigen van de straten, marktafval…

Vanaf 2022 wordt in de rapportering onderscheid gemaakt tussen bedrijfsafval en het afval van andere bronnen. Voor de jaren 2020 en 2021 worden deze stromen samen weergegeven (zie de gearceerde secties).

De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner (zie hieronder) volgt reen dalende trend van 2020 tot en met 2023. In 2023 produceerde een gemiddelde Brusselaar 243 kg huishoudelijk afval. Als we al het stedelijk afval in beschouwing nemen, werd er in 2023 544 kg afval per inwoner geproduceerd in Brussel. Op Belgisch niveau werd in 2023 693 kg per inwoner stedelijk afval ingezameld (Statbel).

Het huishoudelijk afval per inwoner in het Brussels Gewest neemt licht af  

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

Verwerking van het stedelijk afval 

De Europese Kaderrichtlijn voor afvalstoffen legt een afvalhiërarchie vast, met een voorkeursvolgorde voor het beheer en de verwijdering van afval. Daarbij wordt voorrang gegeven aan afvalpreventie, gevolgd door hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal., andere vormen van nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie. (zoals verbranden met energierecuperatie) en tot slot eliminatie (zoals verbranden zonder energierecuperatie of storten). De kaderrichtlijn legt ook doelstellingen op inzake recycling en voorbereiding voor hergebruik die werden opgenomen in het Brusselse Hulpbronnen –en Afvalbeheerplan. Deze houden in om tegen 2025 55% van het gewicht van het stedelijk afval te recycleren of hergebruiken. Tegen 2030 en 2035 zou dit respectievelijk 60% en 65% moeten bereiken.

De Kaderrichtlijn Afval heeft de berekeningsmethode gestandaardiseerd en sinds 2020 wordt de nieuwe berekeningsmethode toegepast om het hergebruik- en recyclingpercentage vanaf het verslagjaar 2020 te berekenen: enkel het stedelijk afval dat daadwerkelijk wordt gerecycleerd of voorbereid wordt voor hergebruik wordt meegerekend. Voordien werd enkel het huishoudelijke afval in beschouwing genomen en werd al het selectief ingezamelde afval meegeteld. Door de methodologische wijziging kunnen gegevens van voor en na de wijziging niet worden vergeleken.

In 2023 werd in Brussel zo’n 5.000 ton stedelijk afval voorbereid voor hergebruik (zo’n 232.000 ton gerecycleerd (34%). Het hergebruik- en recyclingpercentage bedroeg daarom 35% voor stedelijk afval. De recyclingpercentages stagneren de laatste 4 jaar rond 34%, terwijl het Belgische gemiddelde werd geschat op 56% in 2023 (Eurostat, Municipal waste statistics), al moeten we de Belgische prestatie met enige voorzichtigheid vergelijken met die van een stadsgewest.    De recyclagedoelstelling voor stedelijk afval werd daarom niet gehaald in het BHG.

Het hergebruik- en recyclingpercentage van het stedelijk afval stagneert

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

Het merendeel van het stedelijk afval uit het Brussels Gewest wordt echter nog steeds verbrand met terugwinning van energie (438.247 ton of 65% in 2023). Een relatief klein deel wordt op een andere manier nuttig toegepast (43 ton), verbrand zonder energieterugwinning (21 ton), gestort (461 ton) of verwijderd zonder te storten (2 ton, zie hieronder).

De voornaamste stromen naast het restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. (restafval en het residu na het scheiden van het PMD afval) zijn papier en karton (15%), bioafval (6%), grof huisvuil (6%) en glas (5%). Het overige afval dat bestaat uit chemisch afval, afval van het kuisen van de straten, medicamenten, marktafval, minerale oliën, afval van het vegen van schoorstenen, verpakkingen die gevaarlijke stoffen bevatten en elders niet gespecificeerd afval, vertegenwoordigt 4% van het stedelijk afval. Slechts een klein deel van deze stroom wordt gerecycleerd of hergebruikt. We zien dat de overige selectief ingezamelde stromen voornamelijk worden gerecycleerd of voorbereid op hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.. Het metaal en glas dat wordt gerecupereerd na afvalverbranding wordt nog gerecycleerd of gedowncycled. Het grof afval wordt niet als selectief ingezameld afval beschouwd tenzij het werd ingezameld door de ondernemingen van de sociale economie, omdat een groot deel ervan niet wordt of kan worden gerecycleerd of hergebruikt. De vermelde percentages hebben betrekking op het gewicht van het afval. Plastics zijn weliswaar relatief volumineus, maar hebben een lage dichtheid, wat hun geringe gewichtspercentage verklaart in vergelijking met andere materialen zoals glas of metaal.

Zoals hierboven aangetoond wordt momenteel slechts 1% van het stedelijk afval voorbereid voor hergebruik. De voornaamste stromen die worden voorbereid voor hergebruik zijn textiel (2.384 ton), grof huisvuil (1.313 ton), hout (1.029 ton) en afgedankte elektronische apparatuur (292 ton). Een deel van de afgedankte elektronische apparatuur (AEEA, 43 ton) wordt op een andere manier verwerkt: na ontmanteling krijgen materialen hun eigen nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie..

Een klein deel van het Brusselse afval wordt nog verbrand zonder energieterugwinning (AEEA) of gestort (AEEA en  textiel). Dit gebeurt echter niet meer op het Brussels grondgebied maar buiten het Gewest. De hoeveelheden die hieronder worden weergegeven, betreffen dus deze van het afval dat in Brussel wordt ingezameld, maar niet noodzakelijk binnen het Gewest worden behandeld.

Verwerking van stedelijk afval in 2023: voornamelijk verbranding met energieterugwinning

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

AEEA = afgedankte elektronische apparatuur

Overige = chemisch afval, afval van het reinigen van de straten, medicamenten, marktafval, minerale oliën, verpakkingen die gevaarlijke stoffen bevatten, afval van het vegen van schoorstenen en elders niet gespecificeerd afval

restafval = restafval en PMD-residu

Waar is er nog ruimte voor verbetering?

Op vlak van sortering en selectieve inzameling van het huishoudelijke afval is er nog steeds veel potentieel tot verbetering voor verschillende stromen. Zo zou de witte zak van het huishoudelijk afval (en de containers) nog 71% aan materialenstromen bevatten (in gewicht) die kunnen worden gesorteerd en nuttig worden toegepast. Organisch afval vormt met 46% van het totale gewicht de grootste fractie. Daarna volgen papier en karton (7%), kunststoffen (10%) en glas, textiel en metalen (29%).

Vanaf 2023 werd daarom de sorteerplicht voor bioafval (etensresten ) ingevoerd voor huishoudens en bedrijven. Daarmee zou meer organisch afval in de juiste stroom terecht moeten komen, zodat het beter benut kan worden, bijvoorbeeld door het om te zetten in biogasBiogas is het gas dat geproduceerd wordt door de fermentatie van organisch dierlijk of plantaardig materiaal. en kwaliteitscompost. Volgens Net Brussel werd sinds de invoering van de sorteerplicht meer en meer bioafval opgehaald (8.000 ton meer in 2023 dan in 2022) en de vraag naar oranje containers was nog nooit zo hoog. Verder wordt ook composteren extra aangemoedigd, onder andere door middel van 200 wijkcomposten. Ondanks deze inspanningen blijkt uit de analyse van de samenstelling van het huishoudelijk restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. die in 2026 werd uitgevoerd, dat organisch materiaal nog steeds 46% van de inhoud van het restafval uitmaakt. Dit aandeel onderstreept het belang van het voortzetten van de genomen maatregelen om de gescheiden inzameling en de valorisatieElke handeling met als voornaamste resultaat dat afvalstoffen een nuttig doel dienen door hetzij in de betrokken installatie, hetzij in de ruimere economie andere materialen te vervangen die anders voor een specifieke functie zouden zijn gebruikt, of waardoor de afvalstof voor die functie wordt klaargemaakt. van bioafval verder te vergroten.

Daarnaast werd het gamma van verpakkingen die in de blauwe zak mogen in 2021 uitgebreid zodat deze nu (bijna) alle plastic verpakkingen aanvaardt. Door het uitbreiden en vereenvoudigen van het gamma aanvaarde PMD-verpakkingen hoopt men het recyclingpercentage van het plastic verpakkingsafval te verhogen, een groep die nog een groot deel van de witte zak uitmaakt. 

Sinds 2025 heeft het Gewest ook een sorteerplicht ingevoerd voor textiel. De opkomst van ultra fast fashion zorgt echter voor een toestroom van textiel van mindere kwaliteit bij de ondernemingen van de sociale economie, waardoor hun voorbereiding op hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. wordt bemoeilijkt.

De witte zak bevat ongeveer 71% aan recyclebaar materiaal

Bron: Leefmilieu Brussel, 2026  

Varia = sanitaire textielproducten (luiers, hygiëneproducten, vochtige doekjes enz.) en fijne fracties (kleine, moeilijk identificeerbare afvalfragmenten)

Samen met andere maatregelen -zoals de invoer van verplichte aparte inzameling van matrassen of het verbod op gebruik van wegwerpverpakkingen bij overheidsinstellingen- en vormen van ondersteuning, hoopt men zo de recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt en de voorbereiding voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van afval op te schroeven. Toch is het niet voor elke Brusselaar evident om zijn (bio)afval te sorteren (Studie Behaven, 2023 en Citizen Waste, 2024).

Naast beter sorteren en recycleren is er ook nog veel ruimte tot verbetering op vlak van afvalpreventie. De Zero Waste Challenge  bijvoorbeeld, leerde ons dat het mogelijk is voor huishoudens om tot 5 maal minder restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. te produceren dan de gemiddelde Brusselaar door beter te sorteren om hun restafvalzak te doen slinken, maar ook door het toepassen hergebruik, reparatie, composteren, bewust te consumeren…

Omdat afvalverbranding bijdraagt bij aan de uitstoot van broeikasgassen, betekent minder restafval dus minder broeikasgassen. Daarom voorziet het  Brusselse Lucht-Klimaat-EnergieplanDit plan bundelt op een geïntegreerde manier de belangrijkste gewestelijke beleidslijnen inzake lucht, klimaat en energie. Het heeft zijn wettelijke basis in het Brussels Wetboek van Lucht, Klimaat en Energiebeheersing (BWLKE), is het resultaat van de betrokkenheid van zes besturen (Leefmilieu Brussel, Brussel Huisvesting, Brussel Economie en Werkgelegenheid, Urban, Perspective, Brussel Mobiliteit) en vormt de bijdrage van Brussel aan de Belgische klimaatactie in het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP). (LKEP) om de verbrande afvalstromen tegen 2030 met 30% te verminderen (zie indicator ‘Meerjarenplannen voor het milieu’ )  . En minder afval betekent ook minder vuilniswagens op straat, minder uitstoot, minder lawaai, etc. Tot slot betekent het verminderen van afvalproductie ook het behoud van de planeet, aangezien voor elke kilo afval die wordt vermeden, wereldwijd 60 kilo aan hulpbronnen wordt bespaard.