Van fast fashion naar slow fashion: de gids voor duurzamere mode

Elk jaar produceert de textielindustrie een astronomische hoeveelheid kledij. En toch is er volgens schattingen al genoeg textiel op onze planeet om meerdere generaties te kleden. Deze buitensporige productie gaat gepaard met grote gevolgen voor het milieu en de maatschappij: tonnen kledij die elke seconde worden weggegooid, uitgeputte natuurlijke hulpbronnen en afval dat vaak wordt verbrand bij gebrek aan geschikte afvalstromen ... Om nog maar te zwijgen van de miljoenen arbeiders die vaak onderbetaald worden en te maken krijgen met onzekere arbeidsomstandigheden.

Maar wat is fast fashion? Letterlijk vertaald is dat ‘snelle mode’. De term verwijst naar een productie- en consumptiemodel dat gebaseerd is op de versnelde creatie van goedkope kledij geïnspireerd op de laatste trends. Het doel is om collecties voortdurend te vernieuwen en zo consumenten aan te zetten steeds meer te kopen. Dit model is gebaseerd op extreem korte productiecycli die vaak slechts enkele weken duren in plaats van enkele maanden zoals bij traditionele mode. 

Aan dit hectische tempo hangt echter een prijskaartje. De productie vindt voornamelijk plaats in lageloonlanden, waar de arbeidsomstandigheden vaak zorgwekkend zijn. De gebruikte materialen zijn over het algemeen van slechte kwaliteit. Een voorbeeld daarvan is polyester, een plastic vezel die afgeleid is van aardolie en honderden jaren nodig heeft om af te breken. Bijgevolg verslijt deze kledij snel, is ze moeilijk te recycleren en belandt ze doorgaans op de vuilnisbelt of in de verbrandingsoven. Bovendien bevatten deze kledingstukken, bij gebrek aan ethische labels of productiemethoden, ook grote hoeveelheden lood en zijn de gebruikte kleurstoffen vaak afkomstig van chemicaliën die het water verontreinigen. Deze gevaarlijke elementen brengen niet alleen de gezondheid in gevaar van zij die de kledingstukken dragen, maar ook van zij die ze maken en van de gemeenschappen waar al deze afgedankte kledij wordt gedumpt. 

Met andere woorden, het is een systeem dat ‘wegwerpkledij’ produceert die bijna voor eenmalig gebruik wordt gemaakt en een grote impact op het milieu en de gezondheid heeft.

Elk jaar verbruikt de mode-industrie 93 miljard kubieke meter water en produceert ze ongeveer 92 miljoen ton textielafval. Dat is het equivalent van elke seconde een vuilniswagen vullen met afgedankte kledij. Een opvallend cijfer: als we vandaag zouden stoppen met alle textielproductie, zou er al genoeg kledij op Aarde zijn om meerdere generaties te kleden. Toch belandt een groot deel van deze kledij al snel in de vuilnisbak, met vervuiling en verspilling tot gevolg. In België wordt jaarlijks bijna 200.000 ton textiel op de markt gebracht, maar slechts een fractie daarvan wordt correct ingezameld voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. of recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt. Kledij die in de witte vuilniszakken wordt gestoken, wordt systematisch verbrand, wat bijdraagt tot een verhoogde CO₂-uitstoot en meer luchtvervuiling. 

Zelfs textiel dat op straat in textielcontainers wordt verzameld of aan verenigingen wordt geschonken, kan in de verbrandingsoven belanden als het door de staat waarin het verkeert niet hergebruikt of gerecycleerd kan worden. De tweedehandscircuits zijn verzadigd, omdat de consumptie van nieuwe kledij hun capaciteit om overschotten te verwerken ruim overstijgt. Deze verzadiging wordt gedeeltelijk verklaard door de aanzienlijke prijsdaling van fastfashionkledij, terwijl de kosten voor inzameling, sortering en herwaardering blijven stijgen. 

De grote fastfashionketens mikken op bodemprijzen om impulsaankopen aan te moedigen, waardoor ze concurrentie worden voor tweedehandswinkels die moeite hebben om de prijzen van hun kledij concurrentieel te houden. Grote internationale kledingketens zien het vaak grootser dan 2 collecties per jaar, een zomer- en een wintercollectie. Sommige internationale confectieketens vernieuwen namelijk elke week hun collectie om in te spelen op de sensatie van nieuwigheden. Zo loopt het aantal collecties al snel op tot 52 per jaar.

Sommige internetwinkels gebruiken zelfs geavanceerde algoritmes om vraag te creëren en impulsaankopen te stimuleren. Deze algoritmes analyseren het gedrag van gebruikers in realtime: bekeken artikelen, tijd die op een pagina wordt doorgebracht, interacties met bepaalde producten en eerdere aankopen. Met behulp van deze gegevens passen de platformen hun aanbod dynamisch aan, waarbij ze artikelen die hun gebruikers waarschijnlijk zullen aanspreken extra in de kijker zetten, gerichte kortingen aanbieden of een gevoel van urgentie opwekken door beperkte voorraden, kortlopende promoties en korte levertijden weer te geven.

Ze passen ook de gamificationstrategie toe, een concept dat spelelementen bevat om de winkelervaring boeiender en verslavender te maken. Deze techniek houdt in dat de aankoop van producten wordt omgezet in een soort van spel waarbij consumenten worden aangemoedigd om deel te nemen aan speelse activiteiten om beloningen zoals kortingsbonnen of gratis producten te krijgen.

Daarnaast maken deze websites gebruik van psychologische technieken zoals kunstmatige urgentie (door tellers weer te geven die aangeven dat de voorraad beperkt is of dat de aanbieding maar een beperkte tijd geldig is) of keuzeovervloed (door een veelheid aan soortgelijke artikelen voor te stellen om het gevoel van schaarste en behoefte te versterken). Ook bieden ze regelmatig erg hoge kortingen en promoties aan om snelle aankopen, waarbij men er niet bij stilstaat of men het product daadwerkelijk nodig heeft, aan te moedigen.

Wat kunnen we doen om de textielcrisis te verhelpen? De oplossing begint met kiezen voor een meer bewuste en toegankelijke consumptie. Enkele tips om uit te zoeken waarmee je kunt beginnen.

Je consumptie doen dalen: wat als je alles wat je nodig hebt al had?

De belangrijkste stap om over te schakelen op duurzame mode is minder consumeren. Neem voordat je iets koopt even de tijd om na te denken over wat je wel al hebt. Hoe vaak draag je echt al de kledij die al in je kleerkast hangt? Ligt er nergens een trui achterin je kast die je perfect zou kunnen gebruiken? 

Als een kledingstuk beschadigd is, kijk dan eens of je het kan herstellen. Je kunt beginnen met iets te laten repareren door je plaatselijke kleermaker. Een tweede stap kan zijn een paar tutorials online te bekijken om te leren hoe je het zelf kunt doen. In Brussel worden ook tal van workshops gegeven waar je kunt leren hoe je je kledij een tweede leven kunt geven: 

• R-Use Fabrik biedt naaiateliers aan die openstaan voor iedereen en waar je kledij kunt leren herstellen, verstellen of omvormen tot iets anders.
• Green Fabric organiseert sessies over het herwaarderen van textiel, de perfecte gelegenheid om creativiteit en duurzaamheid te combineren.
• Coulemelle is een Brussels textielontwerpatelier dat kledij een tweede leven geeft door het te repareren en te personaliseren. Er worden ook naaiworkshops voor beginners gegeven.

Kleren repareren betekent ook het plezier herontdekken van het verlengen van de levensduur van een voorwerp in plaats van het te vervangen.

De BOGON-methode: de eerste stap voor je iets nieuws koopt

Moet je een bepaald kledingstuk echt kopen? Om na te gaan of je aankoop echt nodig is, pas je het best de BOGON-methode toe. Dit handige ezelsbruggetje helpt je om je beslissing eens goed onder de loep te nemen voor je overgaat tot een impulsaankoop. Dit trucje telt 5 stappen waardoor je echt goed kan reflecteren voor je een aankoop doet: 

• B van Behoefte: Heb ik dit product echt nodig? Zal dit artikel echt een meerwaarde zijn in mijn garderobe of is dit gewoon een folietje?
• O van Onmiddellijk: Kan ik enkele dagen wachten voor ik een beslissing neem? Veel impulsieve verlangens verdwijnen na een tijdje.
• G van Gelijkaardig: Heb ik al iets gelijkaardigs?
• O van Oorsprong: Waar komt dit product vandaan? Wil ik meer betalen voor een ethisch, duurzaam en lokaal product?
• N van Nuttig: Hoe vaak ga ik dit kledingstuk echt dragen? Zal dit binnenkort misschien achterin m’n kleerkast liggen?  

Anders kopen: kies voor tweedehands

Heb je de BOGON-methode toegepast en moet je toch een nieuw artikel kopen? Ga dan op zoek naar alternatieven voor iets nieuws. TweedehandsBeginsel volgens welk goederen in goede staat en waarvan de eerste eigenaar zich wenst te ontdoen, worden gegeven, verkocht, gekregen, aangekocht of geruild zodat ze geen afval worden. is een uitstekende kans om kwaliteitsvolle artikelen te vinden tegen een lagere prijs en tegelijkertijd de circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden. te ondersteunen. 

Je kunt kiezen voor winkels die lid zijn van de federatie Ressources. Deze brengt sociale, lokale en circulaire ondernemingen samen die zich inzetten voor het herwaarderen van textiel en het beperken van afval. Enkele echte aanraders in Brussel zijn: 

• Spullenhulp: een plaatselijke organisatie voor koopjesjagers op het vlak van kledij, accessoires en alledaagse voorwerpen.
• Oxfam Tweedehands heeft een mooie selectie tweedehandsartikelen.
• Cyclup is zowel een winkel met kledij en accessoires als een naaiatelier, waar je ook kledij kunt laten verstellen en op maat laten maken.  

Als je echt iets nieuws nodig hebt, kies dan voor lokale en ecologisch ontworpen merken. Hoewel de beste oplossing nog steeds is om textielproductie te beperken, zetten sommige bedrijven zich in voor duurzamere mode:

• Hopono: een Brusselse boetiek met aandacht voor duurzaamheid en ethisch ontwerpen.
• Isatio: een ecologisch verantwoorde boetiek die laureaat was van Be.Circular 2017.
• Norm: Belgische ontwerpers van duurzame sneakers.
• Méson: een merk gespecialiseerd in het herwerken van textiel.
• Le Label Jaune van Spullenhulp: een label dat iedereen intussen kent en dat zichzelf sinds zijn oprichting steeds opnieuw heeft heruitgevonden
• Yuman Village: een kleinhandelaar in ethische merken.
• Lucid: een boetiek die kledij verkoopt gemaakt van gerecycleerde materialen en die geëngageerd is op het vlak van transparantie van zijn productie. 

Zorg ervoor dat je garderobe lang meegaat

Om ervoor te zorgen dat je garderobe lang meegaat en te gaan voor een slowfashionaanpak, kies je kledij van kwaliteitstextiel zoals biologisch katoen, linnen of wol. Deze stoffen gaan langer mee en verslijten niet zo snel. Leer hoe je voor je kledij moet zorgen: was ze minder vaak en enkel als het echt nodig is. Gewoon je kleren even laten luchten, zorgt er al voor dat ze lekker fris ruiken.

Als je ze wast, doe dat dan op een lage temperatuur zodat de vezels mooi blijven. Vermijd drogen in de droogkast, want dat kan de vezels zwakker maken. En strijk kledij volgens de aanwijzingen op het etiket. Denk er ook aan om te investeren in eenvoudige herstellingen, zoals een knoop aannaaien of een naad herstellen. Bewaar je kledij tot slot op de juiste manier: droog en weg van zonlicht, zodat ze hun vorm en glans behouden.

En wanneer kledij uiteindelijk toch niet meer bruikbaar is?

Ondanks al deze goede gewoonten zal je bepaalde kledingstukken vroeg of laat niet meer kunnen gebruiken. Hoe zorg je ervoor dat je je duurzaam van je kledij ontdoet?

Als het kledingstuk nog gedragen kan worden, overweeg dan om het aan iemand te geven die je kent of aan verenigingen die gespecialiseerd zijn in tweedehandsverkoop. Je kunt kledij in textielcontainers steken of naar plaatselijke recycleercentra en winkels brengen, zoals die in het Ressources-netwerk. Dankzij deze sociale en circulaire bedrijven wordt de levensduur van kledij verlengd, terwijl ze ook projecten met een positieve impact ondersteunen.

Als het textiel te beschadigd is, kun je het toch in de textielcontainer steken of indienen bij daartoe bestemde inzamelpunten. Zo wordt een gepaste sortering gegarandeerd en wordt er minder afval verbrand.

Door minder te consumeren, te kiezen voor ethische kledij van hoge kwaliteit en zorg te dragen voor onze kledij, dragen we bij aan een wereldwijde verandering. Samen kunnen we onze relatie met mode veranderen en bijdragen aan een toekomst met meer respect voor hulpbronnen en mensen. Elke keuze telt, zelfs de allerkleinste!