Verwarming op hout in de stad

Bij gebruik in een efficiënte ketel kan hout een duurzame energiebron zijn zonder negatieve gevolgen voor de gezondheid. Anderzijds is het gebruik ervan in open haarden of kachels met een laag rendement schadelijk voor de luchtkwaliteit. Hoewel in Brussel slechts een klein aantal huishoudens hoofdzakelijk met hout verwarmt, vormen die installaties een belangrijke bron van fijnstofvervuiling. In 2025 heeft de Brusselse regering een eerste mijlpaal in de regelgeving vastgelegd en zich ertoe verbonden burgers bewust te maken van de schadelijke gevolgen van houtverbranding in al zijn vormen. 

Verwarmen met hout: wat zegt de Brusselse regelgeving?

Dit zijn de verplichtingen rond houtverwarmingssystemen die op 1 januari 2025 van kracht zijn gegaan: 

• Kachels en ketels die na die datum geplaatst worden, moeten conform zijn aan de eisen van de Europese richtlijn rond ecologisch ontwerp (Europese verordeningen 2015/1185 en 2015/1189). Met andere woorden: oude tweedehandskachels mogen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest niet meer worden geplaatst. De naleving van de eisen van de Europese richtlijn kan worden gecontroleerd aan de hand van het energielabel van het product of de documentatie van de fabrikant.

• Schoorstenen waarop houtgestookte verwarmingsapparaten zijn aangesloten, moeten jaarlijks geïnspecteerd en gereinigd worden. 
• Houtgestookte verwarmingsapparaten mogen geen zichtbare of geurige rook uitstoten, tenzij het waterdamp is. Deze maatregel is bedoeld om open haarden en kachels die urenlang gekleurde rook uitstoten, te weren. 
• Ketels die op vaste brandstoffen werken (zoals houtblokken, briketten, houtsnippers, pellets of andere biomassaGeheel van planten en dieren, alsook het daarmee gepaard gaande organische afval. De plantaardige biomassa komt uit de fotosynthese voort en is een bron van hernieuwbare energie.-afgeleiden) moeten jaarlijks een EPB-periodieke controle ondergaan. Die omvat zowel onderhoud als een controle op de naleving van de emissienormen. Na die controle moet een attest van EPB-periodieke controleDocument dat is opgesteld door een EPB-verwarmingsketeltechnicus na het uitvoeren van een periodieke controle van een verwarmingsketel of warmwaterboiler. Het document bevat een overzicht van het onderhoud, de verificatie van de EPB-eisen met betrekking tot veiligheid, staat en rendement, en verklaart of de EPB-regelgeving al dan niet is nageleefd. worden overgemaakt aan de eigenaar en aan Leefmilieu Brussel.
• Het gebruik van een houtgestookt verwarmingsapparaat is verboden op het gewestelijke grondgebied tijdens een pollutiepiek waarbij de luchtkwaliteit zeer slecht is, tenzij het de enige verwarmingsbron in de woning is.

Milieuvergunningsplichtige verwarmingsinstallaties

Installaties die brandstoffen gebruiken om energie te produceren, zoals verwarmingsketels of ovens, hebben een milieuvergunning nodig als ze een vermogen hebben van 100 kW of meer. Die vergunningsplicht geldt ook als een opslagplaats voor vaste brandstoffen (zoals kolen of hout) meer dan 100 m² groot is. Die vereisten worden opgelegd om zeker te zijn dat zulke installaties ook voldoen aan de milieunormen. 

Afhankelijk van uw situatie kunnen er ook andere verplichtingen van toepassing zijn:  

• de Brusselse Huisvestingscode: 
• de regelgeving rond brandveiligheid 
• het reglement van mede-eigendom 
• de clausules van uw woningverzekering 
• de regelgeving rond het welzijn op het werk ... 

Wie mag de EPB-periodieke controle van uw houtgestookte ketel uitvoeren? 

Sinds 1 januari 2025 moeten houtgestookte verwarmingsketels aan een EPB-periodieke controle worden onderworpen. Dit zijn de vakmensen die deze controle mogen uitvoeren:

• een EPB-verwarmingsketeltechnicus  
• een technicus met een opleidingscertificaat van een ketelfabrikant (bij te voegen bij het attest van EPB-periodieke controleDocument dat is opgesteld door een EPB-verwarmingsketeltechnicus na het uitvoeren van een periodieke controle van een verwarmingsketel of warmwaterboiler. Het document bevat een overzicht van het onderhoud, de verificatie van de EPB-eisen met betrekking tot veiligheid, staat en rendement, en verklaart of de EPB-regelgeving al dan niet is nageleefd.) 
• een installateur met een ResCert-bekwaamheidsattest voor biomassaketels 

Hier vindt u de lijst met erkende professionals. 

Rendement en emissieniveaus van houtgestookte verwarmingsapparaten

Er is een ruim aanbod aan houtgestookte apparaten. Deze tabel toont hun energie-efficiëntie per model en bouwjaar. 

Bron: Gegevens over de efficiëntie van houtgestookte toestellen uit een studie uitgevoerd in 2015 voor ADEME, het Franse Agentschap voor Ecologische Transitie (bevestigd door gegevens van VITO, het Europese onderzoekscentrum voor duurzame transitie, Valbiom, het referentiecentrum voor de bio-economie in Wallonië, en het Europese BeReal-project).

Bij verbranding in een open haard gaat 90% van de energie in het hout verloren, en bij oudere kachels meer dan 40%.

Op het gebied van fijnstofuitstoot is het verschil tussen oude kachels, open haarden, kachels van de nieuwe generatie en efficiënte verwarmingssystemen aanzienlijk: 

Er zijn aanzienlijke verschillen tussen oude en nieuwe generatie toestellen op het gebied van koolstofmonoxide- of CO-uitstoot (de oorzaak van vergiftiging). Dat geldt ook voor andere verontreinigende stoffen zoals stikstofoxiden (NOx) en vluchtige organische stoffen (VOS), waaronder polycyclische aromatische koolwaterstoffenDit zijn van aardolie afgeleide samengestelde organische vloeistoffen op basis van koolstof en waterstof. Stookolie, benzine en andere soorten minerale oliën behoren daartoe. Deze oliën hebben de eigenheid dat ze een geringe dichtheid hebben. Wanneer ze in de bodem dringen, kunnen ze het grondwater bereiken en er een drijflaag op vormen. (PAK).

Uitstoot van deeltjes die schadelijk zijn voor de gezondheid

De uitstoot van oude houtverwarmingsapparaten heeft een impact op de kwaliteit van de buiten- en binnenlucht.

Verschillende grondige studies hebben de schadelijke effecten van deze fijne deeltjes en andere verontreinigende stoffen op de gezondheid aangetoond. Ze verhogen namelijk het risico op hart- en vaatziekten en ademhalingsaandoeningen. Afhankelijk van de mate van blootstelling kan dat de levensverwachting met een aantal jaar verkorten. De keuze van het verwarmingssysteem, een correcte installatie, het juiste gebruik en goede ventilatie van de ruimte zijn dan ook essentieel. Het is raadzaam om de minst efficiënte toestellen die veel fijne deeltjes en CO uitstoten, zoals open haarden, oude kachels en oude inzethaarden (geproduceerd vóór 2007 of zelfs 2012), te vermijden en te kiezen voor moderne, efficiënte verwarmingssystemen.

Wenst u een houtverwarmingsapparaat installeren? Volg deze regels

Hier vindt u de belangrijkste aanbevelingen over veiligheid, normen en verplichtingen bij het installeren van een houtverwarming. 

• In het geval van mede-eigendom 

Voor de installatie van een verwarmingssysteem waarbij gemeenschappelijke ruimten worden aangepast of aangesloten, is de toestemming van de vereniging van mede-eigenaars vereist. De installatie moet gebeuren volgens het reglement van mede-eigendom. 

• Keuze van apparaat  

Kies een apparaat van minstens energieklasse A+ dat voldoet aan de normen voor eco-ontwerp (ook EcodesignTotaalbenadering, toegespitst op het product, die erin bestaat rekening te houden met de milieucriteria vanaf de conceptie van een product. Die benaderingswijze betreft alle fasen van de levenscyclus van het product, d.i. vanaf de productie, via de distributie, tot het gebruik en het einde van zijn leven (recyclage). of ErP genoemd).  

• Rookgasbehandeling 

Plaats een rookgasbehandelingsinstallatie, een zakkenfilter of een elektrostatische filter om de deeltjesuitstoot te verminderen. Een katalysator is daarentegen onvoldoende doeltreffend om de uitstoot van fijnstof aanzienlijk te verminderen. Sommige kachels en ketels zijn uitgerust met een systeem dat de verbrandingsgassen hercirculeert (ook wel dubbele of drievoudige verbranding genoemd), waardoor de uitstoot van fijnstof aanzienlijk vermindert.

• De verluchting van het lokaal 

Elke ruimte met een apparaat dat verbrandingslucht aanzuigt, moet voorzien zijn van een externe luchttoevoer. Die zorgt ervoor dat het apparaat goed werkt, maar voorkomt vooral CO-vergiftiging. 'Luchtdichte' apparaten die hun verbrandingslucht van buiten halen, krijgen de voorkeur. 

• Brandpreventie 

Plaats het apparaat op een vuurbestendig oppervlak, ver van brandbare materialen. Installeer een rook- en CO-detector en vergeet niet om die regelmatig te testen. Er moet ook een brandblusser aanwezig zijn. 
In nieuwe gebouwen moeten de brandpreventienormen gevolgd worden. 

• Houtopslag  

Bewaar hout op een droge plaats, beschermd tegen regen. Zorg bij binnenopslag voor een droge, goed geventileerde ruimte zonder ontvlambare producten. 

• Een gekwalificeerde professional in dienst nemen 

Schakel een gekwalificeerde professional in en vraag om een dimensioneringsnota voordat u een installatie kiest. Zo kunt u er zeker van zijn dat het verwarmingssysteem voldoet aan uw warmtebehoeften.  

Laat de installatie over aan een RESCert-gecertificeerd persoon voor biomassaketels of een door de fabrikant erkende installateur, om zeker te zijn dat de instructies van de fabrikant worden nageleefd. 

Hoe haalt u het meeste uit uw houtverwarming?

De efficiëntie van apparaten en de vervuilende stoffen die ze uitstoten, hangen af van hoe ze worden gebruikt. Dit zijn een paar nuttige tips en beste praktijken om de impact van uw houtverwarming op het milieu te beperken: 

• Kies een kwalitatieve brandstof. 

Gebruik alleen schoon hout zonder vernis of verf, dat is goedgekeurd door de fabrikant. De brandstof moet droog zijn. Hoe vochtiger het hout is, hoe meer deeltjes de verbranding zal produceren. Harshoudend (zacht) hout  zoals den, spar, berk, pallethout, ... produceert vervuilende stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu, in het bijzonder polycyclische aromatische koolwaterstoffenDit zijn van aardolie afgeleide samengestelde organische vloeistoffen op basis van koolstof en waterstof. Stookolie, benzine en andere soorten minerale oliën behoren daartoe. Deze oliën hebben de eigenheid dat ze een geringe dichtheid hebben. Wanneer ze in de bodem dringen, kunnen ze het grondwater bereiken en er een drijflaag op vormen. (PAK's). Voor warme-accumulerende kachels of massakachels, zoals speksteen- of tegelkachels, zijn deze houtsoorten wel mogelijk.

• Kies een duurzame brandstof  

Beperk het aantal kilometers dat uw brandstof moet afleggen door hout te kiezen dat afkomstig is uit België of de buurlanden. Controleer ook of het hout afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen of andere duurzame productieketens, herkenbaar aan certificeringen zoals FSC, PEFC of, in Wallonië, het label 'bois local'. 

• Pas goede praktijken toe 

1. Gebruik natuurlijke aanmaakblokjes en de 'top down'-techniek, waarbij u de houtblokken onderaan legt, ze zo rangschikt dat er voldoende lucht kan circuleren, dan het aanmaakhout erop legt en pas daarna de aanmaakblokjes. Bij het aansteken moet de luchttoevoer volledig openstaan. 

2. Laat uw toestel niet op een laag vermogen werken, zelfs niet ’s nachts. Als het vuur eenmaal brandt, zorg er dan voor dat de temperatuur altijd hoog genoeg blijft om een goede verbranding te garanderen. De vlammen moeten helder en oranje zijn.

3. Volg de voorschriften van de fabrikant voor het afstellen van de luchttoevoer. Dat helpt om de uitstoot van deeltjes te beperken en voorkomt vervuiling van uw toestel en schoorsteen.

4. Maak uw apparaat regelmatig schoon. Voor een kachel raden we over het algemeen aan om de aslade om de drie dagen te legen, bij een haard is het best om wekelijks de as met een stofzuiger te verwijderen.

5. Controleer of het ventilatiesysteem in de kamer waar het apparaat staat voor een constante toevoer van frisse lucht zorgt om het risico op CO-vergiftiging te voorkomen.

6. Vraag elk jaar een professional om uw schoorsteen te inspecteren en schoon te maken, zoals voorzien in de regelgeving.

Wat heeft de toekomst in petto voor houtverwarming in het Brussels Gewest?

BiomassaGeheel van planten en dieren, alsook het daarmee gepaard gaande organische afval. De plantaardige biomassa komt uit de fotosynthese voort en is een bron van hernieuwbare energie. als brandstof is schaars in het Brussels Gewest. Hout en houtderivaten (briketten, snippers, pellets of andere vormen van vaste biomassa) zijn niet in grote hoeveelheden beschikbaar, aangezien de houtindustrie relatief klein is. Die brandstoffen moeten dus geïmporteerd worden, wat een grotere impact heeft op het milieu.  

Bovendien maken open haarden en kachels van vóór 2007 duidelijk geen deel uit van de toekomst van de verwarming in Brussel, aangezien ze niet voldoen aan de ambities van het Gewest op het vlak van energieprestaties en luchtkwaliteit. 

De ontwikkeling van houtverwarming in Brussel wordt ook om andere redenen belemmerd: 

• Te weinig ruimte voor houtopslag. 
• 60% van alle woningen zijn appartementen. 
• De risico's op brand en CO-vergiftiging. 
• Invloed op het wegverkeer.