Duurzame verwarming: waarom wachten?

1. Je energiebehoeften verminderen
    
   • Je woning isoleren is de prioriteit. Goede isolatie geeft ook meer opties bij het kiezen van verwarmingstechnieken.
   • Beperk de temperatuur in huis: kleed je warm aan en voer nieuwe gewoontes in om lichaamswarmte vast te houden, zodat je de thermostaat niet hoger hoeft te zetten.
   • Kijk eens naar alternatieve manieren om te verwarmen: zonne-energie, geothermische energie, warmtenetten, enz.
   • Vraag een professional om de thermische behoeften van je woning te berekenen in een dimensioneringsnota (informatie over oppervlakte, isolatie, thermische behoeften, apparatuur, enz.). Met dit technische document kan je offertes vergelijken.

2. Collectieve verwarmingsopties bekijken
   • Collectieve verwarming, die zich in het Brusselse Gewest zal ontwikkelen, heeft een aantal voordelen: door de warmteproductie te delen tussen meerdere gebouwen of woningen, is koolstofarm verwarmen gemakkelijker en goedkoper. Er zijn verschillende opties beschikbaar, afhankelijk van de indeling van je woongebouw. Collectieve ketel, warmtepomp of warmtenet... Warmtenetten zijn een snelgroeiende sector. Er wordt geleidelijk een gewestelijk kader opgezet en er worden projecten gelanceerd.

3. Een beroep doen op erkende professionals
    
   • Een EPB-erkende of RESCert-gecertificeerde professional kan de beste verwarmingsoptie voor jou aanbevelen door de specifieke warmtebehoeften van je installatie te beoordelen en rekening te houden met je woning. Zoals gezegd is het belangrijk om een dimensioneringsnota en verschillende offertes aan te vragen voordat je een nieuwe installatie bestelt. Zo kan je de gebruikelijke praktijken van professionals in de sector ter discussie stellen, want zij hebben vaak de neiging om een identieke vervanging aan te bevelen.

Hier volgt een overzicht van de belangrijkste duurzame verwarmingssystemen en hun beoordeling op het gebied van milieuprestaties, rendement en energiebesparing op lange termijn.

Er zijn een aantal criteria waarmee je rekening moet houden bij het kiezen van je verwarmingssysteem: energiebron, kosten, afstemming op je energiebehoeften, invloed op het klimaat en toekomstpotentieel.

Warmtepompen (WP) zijn de meest efficiënte verwarmingsoplossingen, met een aanzienlijke vermindering van zowel de factuur als CO_2. Ze halen hun warmte-energie uit een warmtebron (lucht, grond of water) en werken op dezelfde manier als een koelkast.

Warmtepompen zijn vooral geschikt voor nieuwe gebouwen en ingrijpende renovaties, maar kunnen ook in veel andere types van gebouwen worden geïnstalleerd, op voorwaarde dat ze goed geïsoleerd zijn. Wanneer ze correct geïnstalleerd zijn, kunnen ze naar schatting meer dan vier keer efficiënter zijn dan gasketels.

Door hun energie-efficiëntie en lage CO2-voetafdruk zijn ze een duurzame, hoogwaardige oplossing voor het verwarmen en koelen van je woning.

Voordelen: 

• Warmtepompen halen een deel van hun energie uit de omgeving. Het gaat dus in theorie om een onuitputtelijke bron.
• Aanzienlijke energiebesparing. Warmtepompen verbruiken relatief weinig elektriciteit. Als je zonnepanelen hebt, kan de combinatie met een warmtepomp interessant zijn tijdens het tussenseizoen wanneer je beschikt over een thermodynamische boiler of een boiler met elektrische weerstand.
• Uitstekend rendement. 

Nadelen:

• Warmtepompen zijn over het algemeen geschikt voor grote renovatieprojecten en nieuwbouw.
• Lucht-lucht- en lucht-water-warmtepompen hebben te lijden onder een prestatieverlies (van ongeveer 30 %) wanneer de buitentemperatuur onder nul is. Bij hybride warmtepompen, die een warmtepomp combineren met een condensatieketel, ligt de schakeltemperatuur rond 6°C. Dat is de drempel waarbij het toestel automatisch schakelt tussen de twee verwarmingsbronnen.
• Warmtepompen met een lucht-lucht- of lucht-water-buitenunit hebben hun beperkingen: ze zijn onderworpen aan stedenbouwkundige en geluidsvoorschriften die moeten worden nageleefd om visuele of geluidshinder te voorkomen (.pdf).
• Warmtepompen verbruiken elektriciteit, dus er is voldoende elektrisch vermogen nodig. Daarnaast brengen de nieuwe vloeistoffen die worden gebruikt (propaan, butaan, ammoniak, CO₂) veiligheidsrisico's met zich mee die onder controle moeten worden gehouden. 

Onderhoud:

• Een warmtepomp is een verwarmingssysteem dat minder onderhoud nodig heeft dan een verwarmingsketel.

Verwarmingsketels op gas zijn nog steeds het meest verspreide type verwarming in het Brussels Gewest. Het gas dat in Brussel wordt gedistribueerd is een fossiele brandstof. Dankzij hun hoge energie-efficiëntie zijn gascondensatieketels echter minder vervuilend dan oudere niet-condensatie ketels (waaronder waterverwarmingstoestellen en convectoren op gas). Door je oude traditionele ketel te vervangen door een condensatieketel en te voldoen aan alle EPB-vereisten van de regelgeving voor verwarmingsinstallaties (die worden gecontroleerd bij de EPB-oplevering), kan je je energieverbruik verlagen met ongeveer 30 %. 

Voordelen:

• Een oude gasketel kan vlot worden vervangen door deze nieuwe apparatuur.
• De prijs van de ketel en de installatie zijn relatief betaalbaar. 

Nadelen:

• De brandstofprijs is variabel en kan stijgen.
• Bepaalde gastoestellen (ketels, waterverwarmingstoestellen of convectoren), die lucht uit de kamer gebruiken voor de verbranding, zijn een belangrijke oorzaak van koolmonoxidevergiftiging (CO). Het is daarom belangrijk om te zorgen voor een goede ventilatie en voldoende toevoer van buitenlucht.
• Dit is geen oplossing voor de toekomst, gezien de geleidelijke uitfasering van fossiele brandstoffen. 

Onderhoud:

• Moet om de twee jaar worden uitgevoerd door een erkende EPB-technicus.

Elektrische verwarming is geschikt voor kleine ruimtes, kamers die slechts af en toe worden gebruikt of ruimtes waar mensen lange tijd niet bewegen, zoals een kantoor. Er zijn veel verschillende soorten toestellen op de markt: radiatoren, convectoren, olieradiatoren, warmtestralers, verwarmende kleding en dekens... Ze hebben allemaal voor- en nadelen. Met warmtestralers (die infraroodgolven uitzenden) en verwarmende dekens wordt het lichaam verwarmd in plaats van de hele ruimte, waardoor je veel minder verbruikt.

Elektriciteit blijft echter minder aantrekkelijk vanuit energetisch en vooral economisch oogpunt. Het is niet aan te raden als je een hele kamer of woning wilt verwarmen in plaats van een beperkte zone.

Als je van plan bent om met elektriciteit te verwarmen, kies dan voor een warmtepomp, die een veel hoger rendement biedt voor dezelfde hoeveelheid verbruikte energie.

Voordelen:

• Eenvoudig te installeren en goedkoop in aanschaf.
• Interessant als bijverwarming.
• Kan worden gecombineerd met zonnepanelen die groene energie produceren. 

Nadelen:

• Hoge gebruikskosten (de prijs per kWh is ongeveer drie keer hoger dan die van gas), behalve als de elektriciteit wordt geleverd via fotovoltaïsche panelen.
• Elektrische risico's: alle installaties moeten voldoen aan het Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties van de FOD Economie.
• Elektrische kachels die de ruimte verwarmen hebben een aanzienlijk lager rendement (minstens drie keer lager) dan warmtepompen. 

Onderhoud:

• Weinig onderhoud nodig.

BiomassaGeheel van planten en dieren, alsook het daarmee gepaard gaande organische afval. De plantaardige biomassa komt uit de fotosynthese voort en is een bron van hernieuwbare energie. (brandhout en pellets) kan een belangrijke bron van luchtvervuiling zijn door de uitstoot van fijnstof. Centrale verwarming op hout is echter een duurzame en zuinige optie, met een efficiënte ketel. Om echt efficiënt en milieuvriendelijk te zijn, moet je droog hout van goede kwaliteit gebruiken, afkomstig van een duurzame, lokale bron. Sommige installaties hebben een goed rendement en stoten door hun technologie of een filter weinig deeltjes uit.

Voordelen:  

• Gebruik van een hernieuwbare brandstof die tot de goedkoopste op de markt behoort.
• Zuinig in gebruik. 

Nadelen:

• Om hout op te slaan (houtblokken, pellets, enz.) is meer ruimte nodig.
• Bij een ketel, kachel of open haard die zijn verbrandingslucht uit de kamer haalt waar hij staat, is een toestel dat buitenlucht aanvoert vereist om CO-vergiftiging te voorkomen.
• Transport: een grote houtgestookte verwarmingsinstallatie vereist regelmatige leveringen van brandstof.
• Beheersing van het risico op brand in opslagruimtes, schoorstenen, enz.
• De impact op de luchtkwaliteit betekent dat je moet kiezen voor een toestel met een lage uitstoot of een filtersysteem, wat aanzienlijke kosten met zich brengt. 

Onderhoud:

• Ketels die op vaste brandstoffen werken (zoals houtblokken, briketten, houtsnippers, pellets of andere biomassaGeheel van planten en dieren, alsook het daarmee gepaard gaande organische afval. De plantaardige biomassa komt uit de fotosynthese voort en is een bron van hernieuwbare energie.-afgeleiden) moeten jaarlijks een EPB-periodieke controle ondergaan.

Als je woont in of mede-eigenaar bent van een gebouw of groep gebouwen met individuele verwarmingsketels, dan heeft het voordelen om over te schakelen op collectieve verwarming. De belangrijkste voordelen zijn dat je minder toestellen moet onderhouden en dat je minder verbruikt. Aan de andere kant zijn er ook nadelen, zoals problemen met regulering, hydraulisch ontwerp en balancering, of distributieverliezen... 

De installatie van collectieve verwarming wordt aangemoedigd in nieuwe gebouwen. 

Warmteproductie voor collectieve systemen kan worden geleverd door:

• Een collectieve condensatieketel (gas of biomethaan). Deze zuinigere oplossing wordt vaak overwogen voor bestaande gebouwen, maar blijft afhankelijk van fossiele brandstoffen.
• Een collectieve warmtepomp, mogelijk geothermisch afhankelijk van de configuratie van de locatie.
• Aansluiting op een stadsverwarmingsnet. Dit is de meest duurzame oplossing, gebaseerd op lokale hernieuwbare bronnen, en hangt af van de aanwezigheid van een netwerk in het gebied en de toegangskosten ervan.

Warmtenetten: energie delen in een wijk

De ontwikkeling van warmtenetten is veelbelovend in het Brussels Gewest. Een warmtenet is een centraal verwarmingssysteem dat energie transporteert via ondergrondse leidingen om een wijk te bevoorraden. Het verbindt kantoorgebouwen, openbare infrastructuur zoals scholen en ziekenhuizen, en woningen.

Bij dit type installatie worden de kosten verdeeld over een groter aantal gebruikers, waardoor het de meest duurzame en collectieve oplossing is voor dichtbevolkte stedelijke gebieden.

Enkele voorbeelden: in de duurzame wijk Bervoets in Vorst zijn al 239 woningen en 12 ateliers en winkels aangesloten op een warmtenet. In de Noordwijk werd onlangs een innovatief warmtenetproject, Be.SHARE, gelanceerd in het kader van een Europees initiatief.