Stedelijk afval

Indicator - Actualisering: Augustus 2024

636.682 ton stedelijk afval werd in 2022 geproduceerd in het Brussels Gewest. Daarvan werd 33,3% gerecycleerd of hergebruikt, en het merendeel van het stedelijk afval wordt echter nog verbrand met terugwinning van energie. In 2022 genereerde de gemiddelde Brusselaar 263 kg huishoudelijk afval, een hoeveelheid die de laatste jaren relatief stabiel is gebleven. De witte zak zou nog voor bijna 2/3 uit recyclebaar materiaal bestaan. Beter sorteren, maar ook hergebruiken, composteren, repareren en vooral afval voorkomen is dus nodig als we deze resultaten willen verbeteren.

Productie van stedelijk afval

In 2022 werd in het Brussels Gewest 636.682 ton stedelijk afval gegenereerd, waarvan ongeveer de helft door de huishoudens werd geproduceerd (321.350 ton). De andere helft (315.332 ton) betreft het gelijkgesteld afval, waarvan bijna 235.000 ton bedrijfsafval en 80.500 ton van andere bronnen (openbare vuilnisbakken, reinigen van de straten, marktafval..). Het verloop van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval die werd ingezameld in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is van 2014 tot 2019 relatief stabiel gebleven. Net Brussel zamelt jaarlijks zo’n 71% van al het stedelijk afval in in Brussel. Het overige afval wordt ingezameld door private operatoren.

Geen daling in de productie van het stedelijk of het huishoudelijk afval in het Brussels Gewest

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner kende een gelijklopende evolutie als de totale hoeveelheid huishoudelijk afval (zie hieronder). We kunnen dus geen daling vaststellen in de hoeveelheid huishoudelijk afval opgehaald per inwoner over de laatste jaren, maar de totale hoeveelheid stijgt evenwel niet even sterk als de bevolkingstoename. In 2022 produceerde een gemiddelde Brusselaar 263 kg huishoudelijk afval (zie figuur hieronder). Als we al het stedelijk afval in beschouwing nemen, werd er in 2022 521 kg afval per inwoner geproduceerd.

Het huishoudelijk afval per inwoner in het Brussels Gewest stabiliseert

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

Door een methodologische wijziging vanaf het rapportagejaar 2020 in het berekenen van de hoeveelheden stedelijk, huishoudelijk en gelijkgesteld afval, kunnen de gegevens van voor en na de wijziging niet met elkaar kunnen worden vergeleken. De gegevens vanaf 2020 mogen daarom ook niet worden geëvalueerd ten opzichte van de doelstellingen van het Hulpbronnen- en afvalbeheerplan die werden opgesteld voor de herziening van de berekeningswijze.

Volgens schattingen is  een derde van de hoeveelheid huishoudelijk afval dat wordt ingezameld door Net Brussel van professionals afkomstig. Van het restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. dat in 2019 aan huis werd opgehaald zou 29% niet door huishoudens worden geproduceerd. Het aandeel gelijkgesteld afval in het PMD en papier-karton wordt geschat op een gemiddelde van respectievelijk 22% en 28% over de periode 2016-2019 (BISA, 2020).

Verwerking van het stedelijk afval 

De Europese Kaderrichtlijn voor afvalstoffen legt een afvalhiërarchie vast, met een voorkeursvolgorde voor het beheer en de verwijdering van afval. Daarbij wordt voorrang gegeven aan afvalpreventie, gevolgd door hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd., recyclingElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal., andere vormen van nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie. (zoals verbranden met energierecuperatie) en tot slot eliminatie (zoals verbranden zonder energierecuperatie of storten). De kaderrichtlijn legt ook doelstellingen op inzake recycling en voorbereiding voor hergebruik die werden opgenomen in het Brusselse Hulpbronnen –en Afvalbeheerplan. Deze houden in om tegen 2025 55% van het gewicht van het stedelijk afval te recycleren of hergebruiken. Tegen 2030 en 2035 zou dit respectievelijk 60% en 65% moeten bereiken. Tegen 2020 diende dit 50% te zijn voor het huishoudelijk afval.

De Kaderrichtlijn Afval heeft de berekeningsmethode gestandaardiseerd en sinds 2020 wordt de nieuwe berekeningsmethode toegepast om het hergebruik- en recyclingpercentage vanaf het verslagjaar 2020 te berekenen: enkel het stedelijk afval dat daadwerkelijk wordt gerecycleerd of voorbereid wordt voor hergebruik wordt meegerekend. Voordien werd enkel het huishoudelijke afval in beschouwing genomen en werd al het selectief ingezamelde afval meegeteld. Door de methodologische wijziging kunnen gegevens van voor en na de wijziging niet worden vergeleken. De indicatoren voor de evaluatie van het Hulpbronnen- en afvalbeheerplan (HABP) zullen worden berekend volgens de methodologie die werd toegepast bij de opstelling van het plan in 2018, om de continuïteit en leesbaarheid te garanderen en zullen dus niet vergelijkbaar zijn met de indicatoren die hier worden gepresenteerd (zie activiteitenverslag van het HABP).

In 2022 werd in Brussel 5.109 ton stedelijk afval voorbereid voor hergebruik (0,8%) en 206.754 ton gerecycleerd (32,5%). Het hergebruik- en recyclingpercentage bedroeg daarom 33,3% voor stedelijk afval. Dat is een daling ten opzichte van 2021, die deels te wijten is aan een correctie in de berekening van het selectief ingezameld afval. De recyclingpercentages stagneren rond 34%, terwijl het Belgische gemiddelde werd geschat op 55,2% in 2021, al moeten we de Belgische prestatie met enige voorzichtigheid vergelijken met die van een stadsgewest. De recyclagedoelstelling voor stedelijk afval werd daarom niet gehaald in het BHG.

Het hergebruik- en recyclingpercentage van het stedelijk afval stagneert

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

Het merendeel van het stedelijk afval uit het Brussels Gewest wordt echter nog steeds verbrand met terugwinning van energie (424.318 ton of 66,6% in 2022). Een relatief klein deel wordt op een andere manier nuttig toegepast (55 ton), verbrand zonder energieterugwinning (25 ton), gestort (630 ton) of verwijderd zonder te storten (2 ton, zie hieronder).

De voornaamste stromen naast het restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. (restafval en het residu na het scheiden van het PMD afval) zijn papier en karton (13%), bioafval (7%), grof huisvuil (5%) en glas (5%). Het overige afval dat bestaat uit chemisch afval, afval van het kuisen van de straten, medicamenten, marktafval, minerale oliën, afval van het vegen van schoorstenen en verpakkingen die gevaarlijke stoffen bevatten, vertegenwoordigt 4% van het stedelijk afval. Slechts een klein deel van deze stroom wordt gerecycleerd of hergebruikt. We zien dat de overige selectief ingezamelde stromen voornamelijk worden gerecycleerd of voorbereid op hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.. Het metaal en glas dat wordt gerecupereerd na afvalverbranding wordt nog gerecycleerd of gedowncycled. Het grof afval wordt niet als selectief ingezameld afval beschouwd tenzij het werd ingezameld door de ondernemingen van de sociale economie, omdat een groot deel ervan niet wordt of kan worden gerecycleerd of hergebruikt.

Zoals hierboven aangetoond wordt momenteel slechts 1% van het stedelijk afval voorbereid voor hergebruik. De stromen die worden voorbereid voor hergebruik zijn textiel (2.384 ton), grof huisvuil (1.548 ton), hout (927 ton) en afgedankte elektronische apparatuur (251 ton). Een deel van de afgedankte elektronische apparatuur (AEEA, 55 ton) wordt op een andere manier verwerkt: na ontmanteling krijgen materialen hun eigen nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie..

Een klein deel van het Brusselse afval wordt nog verbrand zonder energieterugwinning (AEEA) of gestort (batterijen, AEEA, textielverpakkingen en plastic afkomstig van drankkartons (PolyAl). Dit gebeurt echter niet meer op het Brussels grondgebied maar buiten het Gewest. De hoeveelheden die hieronder worden weergegeven, betreffen dus deze van het afval dat in Brussel wordt ingezameld, maar niet noodzakelijk binnen het Gewest worden behandeld.

Verwerking van stedelijk afval in 2022: voornamelijk verbranding met energieterugwinning

Bronnen: rapportage van diverse actoren voor afvalinzameling

AEEA = afgedankte elektronische apparatuur

Overige = chemisch afval, afval van het reinigen van de straten, medicamenten, marktafval, minerale oliën, verpakkingen die gevaarlijke stoffen bevatten, afval van het vegen van schoorstenen

restafval = restafval en PMD-residu

Waar is er nog ruimte voor verbetering?

Op vlak van sortering en selectieve inzameling van het huishoudelijke afval is er nog steeds veel potentieel tot verbetering voor verschillende stromen. Zo zou de witte zak van het huishoudelijk afval bijvoorbeeld nog 62% aan recyclebare materialenstromen bevatten (in gewicht), zoals plastics, textiel en lederwaren, glas, metaal, papier-karton, maar voornamelijk bioafval (39%). Vanaf 2023 werd daarom de sorteerplicht voor bioafval (etensresten) ingevoerd voor huishoudens en bedrijven. Daarmee zou meer organisch afval in de juiste stroom terecht moeten komen, zodat het beter benut kan worden, bijvoorbeeld door het om te zetten in biogasBiogas is het gas dat geproduceerd wordt door de fermentatie van organisch dierlijk of plantaardig materiaal. en kwaliteitscompost. Volgens Net Brussel wordt sinds de invoering van de sorteerplicht meer en meer bioafval opgehaald (8.000 ton meer in 2023 dan in 2022) en de vraag naar oranje containers was nog nooit zo hoog. Verder wordt ook composteren extra aangemoedigd, onder andere door middel van 200 nieuwe wijkcomposten. Daarnaast werd het gamma van verpakkingen die in de blauwe zak mogen in 2021 uitgebreid zodat deze nu (bijna) alle plastic verpakkingen aanvaardt. Door het uitbreiden en vereenvoudigen van het gamma aanvaarde PMD-verpakkingen hoopt men het recyclingpercentage van het plastic verpakkingsafval te verhogen, een groep die nog 7% van de witte zak uitmaakt.

De witte zak bestaat gemiddeld voor 2/3 uit recyclebaar materiaal

Bron: Net Brussel, 2023

Samen met andere maatregelen -zoals de invoer van verplichte aparte inzameling van textiel en matrassen of het verbod op gebruik van wegwerpverpakkingen bij overheidsinstellingen- en vormen van ondersteuning, hoopt men zo de recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt en de voorbereiding voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. van afval op te schroeven. Toch is het niet voor elke Brusselaar evident om zijn (bio)afval te sorteren (Studie Behaven, 2023 en Citizen Waste, 2024).

Naast beter sorteren en recycleren is er ook nog veel ruimte tot verbetering op vlak van afvalpreventie. De Zero Waste Challenge bijvoorbeeld, leerde ons dat het mogelijk is voor huishoudens om tot 5 maal minder restafvalRestafval is het afval dat overblijft na het sorteren van recycleerbaar afval. te produceren dan de gemiddelde Brusselaar door beter te sorteren om hun restafvalzak te doen slinken, maar ook door het toepassen hergebruik, reparatie, composteren, bewust te consumeren…

Omdat afvalverbranding bijdraagt bij aan de uitstoot van broeikasgassen, betekent minder restafval dus minder broeikasgassen. Daarom voorziet het Brusselse Lucht-Klimaat-EnergieplanDit plan bundelt op een geïntegreerde manier de belangrijkste gewestelijke beleidslijnen inzake lucht, klimaat en energie. Het heeft zijn wettelijke basis in het Brussels Wetboek van Lucht, Klimaat en Energiebeheersing (BWLKE), is het resultaat van de betrokkenheid van zes besturen (Leefmilieu Brussel, Brussel Huisvesting, Brussel Economie en Werkgelegenheid, Urban, Perspective, Brussel Mobiliteit) en vormt de bijdrage van Brussel aan de Belgische klimaatactie in het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP). (LKEP) om de verbrande afvalstromen tegen 2030 met 30% te verminderen (zie indicator ‘Meerjarenplannen voor het milieu’. En minder afval betekent ook minder vuilniswagens op straat, minder uitstoot, minder lawaai, etc. Tot slot betekent het verminderen van afvalproductie ook het behoud van de planeet, aangezien voor elke kilo afval die wordt vermeden, wereldwijd 60 kilo aan hulpbronnen wordt bespaard.