Activiteitenverslag van het 5e HABP: 5 jaar resultaten om nieuwe aanbevelingen te stellen

In mei 2023, na 5 jaar uitvoering van het Hulpbronnen- en Afvalbeheerplan, werd een evaluatie uitgevoerd op basis van eenresultatenanalyse. Op basis van de aanbevelingen van deze evaluatie werd gestart met de ontwikkeling van het 6e Afvalbeheerplan, in samenwerking met de stakeholders van het afvalbeheer in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Een op gedragswetenschappen gebaseerde aanpak vormt ook de leidraad bij het opstellen van dit nieuwe, steeds doeltreffendere en ambitieuzere gewestplan.

Wat is het HABP?

Om de afvalproductie te verminderen en meer te recycleren, heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een plan opgesteld dat een zestigtal maatregelen omvat: het Hulpbronnen- en Afvalbeheerplan (HABP). Het plan heeft betrekking op alle vaste afvalstoffen die in het Brussels Gewest worden geproduceerd door huishoudens, bedrijven, industrieën en alle andere economische activiteiten.

Het bestaat uit drie algemene principes:

• Een omschakeling naar duurzamere en meer circulaire consumptiepraktijken verankeren.
• De bewaring en de nuttige toepassingGenerische term die de processen en gedragingen omvat betreffende materiaal- en organische recycling en energievalorisatie van afval, alsook hergebruik en regeneratie. van grondstoffen, indien mogelijk lokaal.
• De economische aanbodsector overhalen om de circulaire praktijk mee te concretiseren.

De resultaten van de evaluatie van het 5e HABP 

De evaluatie van het 5e Hulpbronnen- en Afvalbeheerplan (2018-2023) werd intern uitgevoerd in overleg met de Brusselse stakeholders. Dit was een gelegenheid om de meningen van de actoren in de sector te verzamelen en een reeks aanbevelingen te doen.

Dit zijn de belangrijkste aanbevelingen voor een beter afvalbeheer en -preventie in het Brussels Gewest:

1. De aanpassing van het wet- en regelgevend kader:

Dit houdt een modernisering in van het principe van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV), waarbij bedrijven die afvalproducerende producten op de markt brengen verantwoordelijk zijn voor het beheer ervan aan het einde van de levensduur van de producten. Deze update omvat de opname van nieuwe afvalsoorten, de harmonisering van de regels tussen de verschillende gewesten en het meer gestructureerd en veeleisend maken van het systeem.

Het gaat ook om de omzetting van de Europese richtlijnen om ze aan te passen aan het Brusselse kader (bijvoorbeeld het verbod op wegwerpverpakkingen bij de lokale en gewestelijke besturen, verplicht sorteren van biologisch afval …).

2. Actieonderzoek om gedrag te analyseren

Om sorteren en zero afvalHet begrip “zero afval” verwijst naar een idee, een manier van leven en een maatschappelijke beweging. De idee, die door enkele pioniers geopperd wordt, is om te gaan naar burgers, gezinnen, organisaties of ook industriële processen die functioneren zonder daarbij afval te produceren, en als logische aanvulling ook door minder hulpbronnen te verbruiken. Hoewel het bereiken van nul afval waarschijnlijk onmogelijk is, zegt de radicale uitdrukking van dit begrip iets over de ambitie die erachter zit: alle facetten van hoe iets functioneert, moeten opnieuw geëvalueerd worden met als doel een drastische vermindering van de productie van afvalstoffen.” aan te moedigen, is het belangrijk om het gedrag en de behoeften van de bevolking te begrijpen. 
Dit zal helpen om het ondersteunings- en opleidingssysteem te versterken (composteringBiologisch proces van verandering en nuttige aanwending van organische substraten (organisch afval ... ) in een gestabiliseerd product, gelijk aan tuinaarde en rijk aan humusachtige bestanddelen., voedselverspilling, zero afval ...).

3. Een uitgebreid ondersteuningssysteem voor de professionele sector ontwikkelen

Het is essentieel om alle beroepssectoren beter te ondersteunen bij het sorteren en voorkomen van hun afval - in het bijzonder bioafval. Hiervoor moeten verschillende systemen worden opgezet: helpdesk, diagnostiek, handleidingen, opleidingen en participatieve workshops.  

4. Voortdurende ondersteuning voor het aanbod van de circulaire economieDe circulaire economie is een productie- en consumptiemodel dat bestaat uit het zo lang mogelijk delen, hergebruiken, repareren, renoveren en recycleren van bestaande producten en materialen, zodat ze hun waarde behouden.

Deze ondersteuning neemt de vorm aan van verschillende initiatieven, zoals de ontwikkeling van projectoproepen en ondersteuning van bedrijven in de sociale economie die zich richten op hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.. Daarnaast is het essentieel om het hergebruikbeleid te structureren via een duidelijk en methodisch stappenplan, waarbij alle verschillende spelers betrokken worden.

5. Start van het project voor de bouw van een biomethanisatiefabriek

De opdracht voor de bouw van een biomethanisatiefabriek in het Brussels Gewest tegen 2026 wordt momenteel gelanceerd. 
Dit project zal het mogelijk maken om voedselafval om te zetten in energie en digestaat (meststof).

6. Uitbreiding van de blauwe zak

De blauwe zak breidt de inzameling van huishoudelijke plastic verpakkingen uit, waardoor het recyclagepotentieel toeneemt. 
Bijna alle kunststoffen kunnen nu worden ingezameld, inclusief harde bakjes en flexibele zakken.

7. Opening van 2 nieuwe Recyparks

De opening van deze nieuwe Recyparks maakt deel uit van een bredere strategie van het Brussels Gewest om de duurzaamheid te verbeteren en de impact op het leefmilieu te verminderen, met de nadruk op hergebruik. Tegelijkertijd worden er tal van sorteer- en collectieve composteringsinitiatieven opgezet in de gewestelijke groene ruimten, via het buurtcompostnetwerk. In totaal werden 209 collectieve composteringsprojecten opgezet in het kader van de projectoproep Vooruit met de Wijk.

8. Nauwere samenwerking tussen Net Brussel en Leefmilieu Brussel 

Om de dienstverlening en communicatie naar het grote publiek over recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt, milieubewustzijn en grondstoffenbeheer te optimaliseren, worden de synergieën tussen de 2 overheidsinstellingen versterkt. Dit omvat gezamenlijke communicatie, gerichte ondersteuning en een focus op inzameling voor hergebruik in bepaalde Recyparks ...

9.Ontwikkeling van een ‘zero afval’-traject in scholen

Dit programma, ondersteund door het initiatief ‘Operatie RecyclageSamen naar minder afval op school. Dat is het motto van Operatie Recyclage, het nieuwe programma van het Brussels Gewest om scholen te helpen hun afvalbeheer te verbeteren.’, moedigt scholen aan om ecologisch verantwoord gedrag aan te nemen en de principes van de circulaire economie in hun dagelijkse activiteiten te integreren.

10. Zero afval-beurzen

Voor particulieren en de professionele sector brengen deze inspirerende evenementen tal van organisaties samen om innovatieve oplossingen voor het minimaliseren van de impact op het leefmilieu te delen.

Welke doelstellingen zijn bereikt?

Tegen 2030 is het in het Brussels Gewest het doel om de afvalproductie met 20% te verminderen ten opzichte van het referentiejaar (2018). Waar staan we na 5 jaar uitvoering van het Hulpbronnen- en Afvalbeheerplan (2018-2023) op het vlak van afvalvermindering, recyclagepercentages en bereikte doelstellingen?

Enkele indicatoren:

• Over het algemeen zijn de hoeveelheden huishoudelijk afval die per inwoner worden geproduceerd relatief stabiel gebleven tussen 2019 en 2021.
• In 2021 was er 284,5 kg huishoudelijk afval per inwoner per jaar in het Brussels Gewest (waarvan 60% naar de verbrandingsoven gaat).
• Het percentage van voorbereiding voor hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. en recyclageRecyclage is de vernietiging van afval om nieuwe materialen te produceren. Voorbeeld: inert afval wordt vermalen om granulaten te produceren die in wegfunderingen worden gebruikt van huishoudelijk afval daalt van 43% in 2018 naar 40% in 2021 (met een doelstelling van 60% voor 2030).
• Het percentage van voorbereiding voor hergebruik en recyclage van niet-huishoudelijk afval (bouw- en sloopafval uitgezonderd) stijgt van 31% in 2018 naar 36% in 2021 (met een doelstelling van 70% voor 2030).
• De doelstelling van 90% voorbereiding voor hergebruik en recyclage van bouw- en sloopafval werd in 2021 bereikt.

Opmaak van het nieuwe 6e Afvalplan

Naast de voortzetting van het huidige HABP staat het volgende afvalpreventie en -beheerplan voor een aantal uitdagingen.
 
Wat is de basis van dit toekomstig plan? Een ambitieuze en gezamenlijke visie (publieke partners, maatschappelijk middenveld, ondernemingen), synergieën met andere Brusselse strategieën en plannen, een versterkt partnerschap met Net Brussel en de gemeenten, en realistische en geconsolideerde indicatoren.

In oktober 2024 organiseerden Leefmilieu Brussel en Net Brussel, in het kader van de opmaak van het toekomstig Afvalplan van het Gewest, een baanbrekende conferentie over gedragswetenschappen en de toepassing ervan op het milieubeleid. De workshops die in december 2024 plaatsvonden, maakten het mogelijk om de voorgestelde theoretische tools in de praktijk te brengen. Ze hebben ook bijgedragen tot een beter begrip van deze benadering, die een overzicht biedt van de verschillende factoren die gedrag of gedragsveranderingen beïnvloeden.

Als gevolg hiervan zal het toekomstig plan worden ontworpen en gestructureerd, rekening houdend met de noodzaak om 3 pijlers te combineren - gunstige context, versterking van de capaciteiten en versterking van de motivatie - om de gewenste doelstellingen te bereiken.