Bedrijfsafval en de milieu-impact: welke oplossingen voor ondernemingen?

Elk jaar wordt een grote hoeveelheid apparatuur die nog werkt, weggegooid. Toch is het verlengen van de levensduur van die voorwerpen, door ze te hergebruiken, te repareren of te doneren, een essentiële manier om de milieu-impact van professionele activiteiten terug te dringen.

Om iets nieuws te produceren, worden er niet alleen diverse grondstoffen en energie verbruikt, maar komen er ook emissies vrij. Hoewel recycleren belangrijk is, blijft het een onvolledig proces, energieverslindend en soms onmogelijk, afhankelijk van het soort product. Het verlengen van de levensduur van apparaten blijft daarom de meest effectieve oplossing.

De eerste stap is om je verbruik terug te dringen door je vóór elke nieuwe aankoop af te vragen of je dit product echt nodig hebt. Is het gebruik van een bepaald voorwerp of apparaat essentieel? Dan zijn er alternatieven voor traditionele consumptie die helpen om de afvalberg te verkleinen.

Voor professionele toestellen zijn er verschillende methodes die passen binnen een circulaire aanpak:

1. Leasing

• Toegang tot het gebruik van een voorwerp in plaats van het bezit ervan (bv. voertuigen, IT-apparatuur, professionele elektrische apparaten).
• Onderhoud, reparatie en vervanging aan het einde van de levensduur van het product vallen onder de verantwoordelijkheid van de leverancier.
• Betere kostenbeheersing, beperking van veroudering en een aanmoediging om duurzame en herbruikbare producten te ontwerpen.
• Dit is een bijzonder interessante oplossing voor apparatuur met een hoog technologisch ontwikkelingsniveau of voor occasioneel gebruik.

2. Hergebruik (tweedehands)

• Apparatuur wordt doorverkocht of hergebruikt in de staat waarin het verkeert, zonder ingrijpende wijzigingen.
• Kosteneffectieve oplossing en snel beschikbaar.
• Ideaal om verspilling te voorkomen en aankoopkosten te verlagen.

3. Refurbishen

• Apparatuur die wordt schoongemaakt, gecontroleerd, gerepareerd of verbeterd voordat deze wordt doorverkocht.
• Gaat vaak gepaard met een garantie of dienst na verkoop.
• Een goed compromis tussen budgetvriendelijkheid, duurzaamheid en betrouwbaarheid.

4. Reparatie en onderhoud

• Apparatuur onderhouden en operationeel houden door middel van gerichte interventies (onderhoud, vervanging van onderdelen, software-updates enz.)
• Bevordert de levensduur van apparatuur en maakt minder nieuwe aankopen nodig.

5. Ecodesign

• Een product dat vanaf het begin is ontworpen om de impact op het milieu te beperken.
• Gebruik van gerecycleerde, recycleerbare of biogebaseerde materialen en zodanig ontworpen dat reparatie en demontage eenvoudiger zijn.
• De voorkeursaanpak als je allemaal duurzame en verantwoorde apparatuur wilt.
• Waarschuwing: de term 'ecodesignTotaalbenadering, toegespitst op het product, die erin bestaat rekening te houden met de milieucriteria vanaf de conceptie van een product. Die benaderingswijze betreft alle fasen van de levenscyclus van het product, d.i. vanaf de productie, via de distributie, tot het gebruik en het einde van zijn leven (recyclage).' wordt soms misbruikt (bv. wanneer slechts één aspect van een product een kleinere impact heeft op het milieu en dat louter wordt benadrukt voor marketingdoeleinden).

Op het moment van de aankoop

Voordat je overgaat tot de aankoop, is het essentieel om de tijd te nemen om je behoeften te analyseren en vanaf het begin rekening te houden met de levensduur. Een weloverwogen aankoop voorkomt afval ... en onnodige kosten.

• Vermijd overbodige aankopen en denk aan wat je ‘echt nodig hebt’ in plaats van ‘apparatuur kopen uit gewoonte’:
  • Bestaat er een intern alternatief (deelsysteem, delen tussen afdelingen, herbestemming van bestaande apparatuur)?
  • Vraag jezelf altijd af: "Is deze aankoop, en dus deze uitgave, echt nodig?"
     
• Geef de voorkeur aan leasen of huren in plaats van aan kopen:
  • Controleer of het leasebedrijf onderhouds- en reparatiediensten biedt.
  • Koop waar mogelijk gezamenlijk in, bijvoorbeeld voor bepaalde apparatuur (IT, machines, gereedschap): onderzoek groepsaankopen of de mogelijkheid om een deelsysteem op te zetten met andere organisaties in de buurt. Maak van de gelegenheid gebruik om de dialoog aan te gaan met potentiële lokale partners.
  • Voor tijdelijke behoeften is het des te interessanter om een beroep te doen op verhuurdiensten of deelsystemen.
     
• Koop gerecycleerde, gereviseerde, geüpcyclede of ecologisch verantwoord ontworpen producten
   
• Garandeer het langdurig gebruik van de aankoop:
  • Geef de voorkeur aan modulaire en herstelbare producten (gemakkelijk te demonteren, waar standaardonderdelen voor beschikbaar zijn, enz.)
  • Controleer de garantie: hoe langer de garantieperiode, hoe groter de stimulans voor de leverancier om duurzame producten te ontwerpen.
  • Kies voor contracten met preventief onderhoud.
     
• Denk aan een tweede leven vanaf het moment van aankoop:
  • Geef de voorkeur aan herbruikbare producten: herbruikbaar servies en bestek, suikerpotjes in plaats van individuele suikerzakjes, herbruikbare verpakking voor leveringen, enz.
  • Kies voor gestandaardiseerde of tijdloze producten zodat je ze lang kunt gebruiken of ze later gemakkelijk kunt doorverkopen.
  • Voor je professionele textiel:
    • Beperk het aantal verschillende soorten arbeidsuitrusting en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) door te standaardiseren en te kiezen voor producten die al op de markt zijn.
    • Gebruik standaardkleuren voor het uniform in plaats van bedrijfsspecifieke kleuren, vermijd logo's, enz.
  • Kies producten die gemakkelijk doorverkocht, gedoneerd of intern hergebruikt kunnen worden.
     
• Verminder de stroom inkomend afval:
  • Ga de dialoog aan met je leveranciers om de hoeveelheid verpakkingen die zij gebruiken vanaf het moment van levering te beperken, door het gebruik van statiegeld, herbruikbare bakken of het terugnemen van verpakkingen aan te moedigen. Zo moet je minder verpakkingsafval sorteren. 

• Vergelijk de totale eigendomskosten (TCO)
  • Kijk niet alleen naar de aankoopprijs: houd ook rekening met onderhoud, reserveonderdelen, energie, logistiek en het einde van de levensduur.

Tijdens het gebruik

Een groot deel van het afval kan worden voorkomen door simpelweg beter gebruik te maken van de apparatuur die al in het bedrijf aanwezig is. Regelmatig onderhoud, reparatie, delen of herbestemming... Het zijn stuk voor stuk complementaire praktijken die gecombineerd kunnen worden.

• Regelmatig onderhoud
  • Stel een onderhoudsplan op voor je apparatuur (IT, machines, gereedschap, voertuigen, elektrische apparaten, enz.)
  • Wijs een referentiepersoon aan voor de follow-up (planning, checklist, dienstverleners, evaluatie van de voordelen).
  • Geef de voorkeur aan contracten met preventief onderhoud in plaats van noodreparaties.
  • Bied een jaarlijkse onderhoudsservice voor het fietsenpark en installeer, indien mogelijk, een klein reparatiepunt dat altijd toegankelijk is.
     
• Repareer en refurbish in plaats van te vervangen
  • Controleer voordat je iets nieuws koopt ter vervanging of het niet mogelijk is om het bestaande te repareren of te refurbishen.
    • Als textiel bijvoorbeeld vervaagd is maar nog in goede staat, kan het verven van uniformen de levensduur verlengen.
  • Zoek reparatie-ateliers of gespecialiseerde bedrijven (IT, meubels, professionele apparatuur, huishoudelijke apparaten, enz.) en sluit samenwerkingsovereenkomsten af.
  • Bewaar alle facturen, gebruiksaanwijzingen en reserveonderdelen om reparaties te vergemakkelijken.
     
• HergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd. en deel wat al bestaat
  • Sommige afdelingen hebben dezelfde apparatuur nodig als andere: deel printers, gereedschap, apparatuur voor evenementen, voertuigen, enz. met elkaar.
  • Zet een intern leen- of reserveringssysteem op.
  • Creëer een interne 'objectenbibliotheek' (gereedschap, apparatuur voor evenementen, specifieke benodigdheden).
     
• Betrek personeel en maak hen bewust
  • Leg uit waarom onderhoud en reparatie prioritair zijn.
  • Stimuleer een correct gebruik: schakel apparatuur uit, maak ze schoon, geef beschadigde apparatuur terug, meld storingen onmiddellijk.
  • Toon waardering voor initiatieven en ideeën van medewerkers.

Aan het einde van de gebruiksduur

Apparatuur die niet langer wordt gebruikt of niet langer voldoet aan de behoeften van de organisatie wordt niet automatisch afval. Er zijn altijd oplossingen die, als ze goed worden geïmplementeerd, kunnen voorkomen dat apparatuur wordt weggegooid.

• Geef prioriteit aan hergebruikHergebruik is het behouden van een object om het te hergebruiken zoals het is, eventueel na een voorbereidingsfase voor hergebruik. Voorbeeld: bakstenen worden ontmanteld en hergebruikt voor een nieuwe muur, na te zijn schoongemaakt en gecontroleerd.
  • Geef de voorkeur aan verenigingen, bedrijven uit de sociale economie of lokale structuren die actief zijn op het gebied van hergebruik.
  • Denk na over interne donaties: sommige apparatuur kan nuttig zijn voor andere afdelingen of voor uw werknemers (afhankelijk van de regels binnen uw organisatie).
• Bereid alles goed voor voor de donatie
  • Controleer de toestand, reinig en verzamel de verschillende onderdelen (kabels, losse elementen, schroeven).
  • Zorg voor gecertificeerde gegevensverwijdering voor IT-apparatuur.
  • Geef, indien mogelijk, alle overgebleven handleidingen, accessoires en reserveonderdelen mee: dat vergemakkelijkt het hergebruik.
• Repareer ... een laatste keer, indien nodig
  • Misschien is het niet langer mogelijk om reparaties zelf uit te voeren, maar kunnen reparatie-ateliers, sociale ondernemingen of gespecialiseerde dienstverleners helpen?
• Wanneer hergebruik niet langer mogelijk is
  • Zorg ervoor dat de apparatuur via de juiste kanalen gerecycleerd wordt om zo veel mogelijk materiaal terug te winnen, waarbij alle verplichtingen met betrekking tot afvalbeheer worden toegepast.
  • Zorg voor documentatie zodat je in de toekomst betere beslissingen kunt nemen: houd een inventaris bij van uitgaande apparatuur en de bestemming ervan. Zo kan je de kosten aan het einde van de levensduur analyseren om je toekomstige aankopen te verbeteren en moeilijk te beheren afval te vermijden.

Er zijn een aantal hulpmiddelen die kunnen helpen om afval terug te dringen:

• Lijst van leveranciers en dienstverleners voor tweedehands, herstelling en verhuur voor professionals
• Lijst van leveranciers en dienstverleners met betrekking tot duurzame verpakkingen
• Referentiekader voor het label Ecodynamische onderneming: database met goede praktijken en wettelijke vereisten voor ecologisch beheer
• RecycleIT: centraal punt voor het doneren van IT-apparatuur van overheidsinstellingen
• Buysmart: hulp bij duurzame aankopen (inclusief praktische fiche duurzaam meubilair kopen)
• De Facilitator bedrijfsafval: een begeleidingsdienst voor het beheren en verminderen van afvalproductie
• De Facilitator duurzame overheidsopdrachten: een helpdesk die content en opleidingen aanbiedt om je te helpen duurzame clausules op te nemen in je overheidsopdrachten.

Er worden ook goede praktijken gedeeld die heel interessant zijn om te gebruiken:

• Opnemen van voorbeeldclausules in je bestekken
• Het opzetten van donatiecentra (zoals in het geval van RecycleIT)