U bent hier

FAQ's (professionnels)

De professionals uit de bouwsector en de sector van de stedenbouw worden vandaag geconfronteerd met allerlei nieuwe praktijken die ingang vinden, of ze nu betrokken zijn bij het ontwerp van een bouwproject of de aanleg van een weg, een openbare ruimte, een tuin, ... 

Wat het duurzaam waterbeheer betreft, is een van de hoofddoelstellingen van het Waterbeheerplan 2012-2016 het inperken van de effecten van de ondoordringbaarheid en het aanmoedigen van compenserende technieken om het regenwater in het stedelijke landschap te integreren.

Om die doelstelling te verwezenlijken en de professionals de kans te geven antwoorden te vinden op hun vragen over de manieren waarop dat mogelijk is, bestaan er begeleidende maatregelen via:

In aanvulling op deze informatie en opleidingselementen stellen we u via de onderstaande FAQ’s enkele onderwerpen en vragen voor die ons tijdens dat begeleidingswerk vaak worden voorgelegd. Ze zullen dus voortdurend worden bijgewerkt. 

Wat is het ‘geïntegreerd regenwaterbeheer’ (GRB)? 

Wanneer we de natuurlijke waterkringloop in de stad willen herstellen, kunnen we een reeks technieken voor inrichting en structuren invoeren die het mogelijk maken om het water te beheren waar het valt. Door te zorgen voor een vertragende functie in situ en door het bevorderen van de infiltratie en evapo(transpi)ratie. Dit laatste proces heeft tot doel structuren te vergroenen op een zodanige wijze dat hitte-eilanden kunnen worden bestreden.

Het geïntegreerd regenwaterbeheer respecteert niet alleen deze principes, maar heeft ook tot doel de hydraulische functie (waterbeheer) te integreren in de stedelijke gebieden en de te implementeren bouwwerken. Het doel is om elke ruimte te benutten en multifunctioneel te maken (vrije tijd, mobiliteit, water, landschapsinrichting). De ruimtes worden vervolgens ontworpen en onderhouden met het oog op hun stedelijke functies.

Er wordt vaak verwezen naar het concept van het Regennetwerk in deze context.

Wat zijn de algemene principes van het GRB ?

Een geïntegreerd regenwaterbeheer is gebaseerd op 4 basisprincipes:

  • de natuurlijke stromen respecteren,
  • het water zo dicht mogelijk bij de neerslagplaats opslaan,
  • infiltratie en evapotranspiratie bevorderen (en indien dit niet volledig mogelijk is, afvoer aan een gecontroleerd debiet),
  • ervoor zorgen dat rekening wordt gehouden met uitzonderlijke regenval of herhaaldelijke regenval.

Dit systeem heeft het voordeel dat de afvoer en de snelheid van het water aanzienlijk worden beperkt, en het geeft water tegelijkertijd een plaats in de samenstelling van het algemene projectplan. In plaats van specifieke structuren voor water te creëren, integreert men dus gewoon deze in een andere structuur, een andere plaats, om een tweede functie te creëren: de hydraulische functie. Dit wordt de multifunctionaliteit van de structuren genoemd

GIEP - Phase I : Centre de rond-point avec fonction de circulation uniquement GIEP - Phase II : Centre de rond-point avec fonction hydraulique et de loisirs (bancs, marches) GIEP - Phase III : Centre de rond-point avec fonction hydraulique réadapté pour une fonction paysagère renforcée
Fase I: Rotonde met alleen een verkeersfunctie Fase II: Rotonde met hydraulische en vrijetijdsfunctie (banken, trappen) Fase III: Rotonde met aangepaste hydraulische functie voor een versterkte landschapsfunctie

 

Er wordt geen GBR-systeem gecreëerd, maar het beheer van het regenwater wordt geïntegreerd in de reeds geplande inrichtingen.

Infiltratie versus vertragende functie?

Het is van groot belang dat de vertraging van regenwater de infiltratie en evapotranspiratie ervan niet in de weg staat. Deze verschijnselen vullen elkaar inderdaad aan. De vertraging van afvloeiingswater is hoe dan ook essentieel, vooral bij hevige regenval die tot overstromingsproblemen kan leiden.

Het principe luidt als volgt: "Eerst opslaan en daarna legen." Het verschil in het kader van het GBR, in vergelijking met het ‘conventionele’ beheer, is dat het de voorkeur geeft aan lediging door natuurlijke infiltratie in de bodem en evapotranspiratie in plaats van door afvoer aan een gecontroleerd debiet naar het rioleringssysteem. Het water wordt op die manier ontkoppeld, terwijl het in het geval van een tijdvertragingsbekken met afvoer aan een gecontroleerd debiet geleidelijk, maar volledig in het riool wordt geloosd.

Wat zijn de voordelen van GRB ten opzichte van ‘conventioneel’ beheer?

Een geïntegreerd regenwaterbeheer heeft veel voordelen:

  • landschappelijke
  • ecologische
  • economische

Deze benadering van regenwater heeft de volgende voordelen:

Landschappelijke: Het concept van GRB zorgt voor een veel meer kwalitatieve uitstraling van wegen, voetpaden en parkeerplaatsen. Het water wordt niet langer ondergronds afgevoerd, maar vormt weer een natuurlijk onderdeel van het landschap. Op deze manier kunnen natuurlijke recreatiegebieden worden gecreëerd die hydraulica, landschap en milieu combineren. Wanneer landschapswerkzaamheden leiden tot bodemdoorlatendheid en beplanting, zal waterbeheer werkelijk de natuur tot in de stad brengen.

Dit bevordert ook een betere levenskwaliteit voor de bewoners en zorgt voor biodiversiteit. Het draagt ook een flink steentje bij op het gebied van de uitdaging van de klimaatverandering door de veerkracht van het Gewest te verbeteren. Deze vorm van beheer maakt het immers mogelijk om overstromingen te voorkomen en tegelijkertijd koelte-eilanden te creëren.

Ecologische: De opvang van regenwater zo dicht mogelijk bij de neerslagplaats beperkt de afvloeiing en dus zo veel mogelijk de vervuiling. De opslagstructuren maken het mogelijk de vervuiling op natuurlijke wijze te verwijderen door middel van bezinking, mechanische bodemfiltratie en fytozuivering in het geval van beplante elementen. Bovendien wordt het afwateringsnetwerk ontlast, waardoor wordt voorkomen dat er een vervuilende overloop naar de waterlopen plaatsvindt. De natuurlijke waterkringloop wordt beter gerespecteerd door het bevorderen van de infiltratie en door zo de aanvulling van het grondwater te garanderen.

Economische: Het onderhoud en de werking van het afwaterings- en saneringsnetwerk (zuiveringsinstallaties) is duur vanwege de hoeveelheid water die er doorheen gaat en er wordt gezuiverd. Regenwater heeft a priori geen grondige zuivering nodig; het is dus nutteloos om deze hoeveelheden door dit conventionele netwerk te laten stromen. Elke hoeveelheid regenwater die "aan de bron" wordt gezuiverd, levert dus een aanzienlijke besparing op. Bovendien vereist regenwaterbeheer geen specifieke ruimte, wat een grote meerwaarde oplevert in termen van het terreingebruik.

Watervolumes die bovengronds worden beheerd besparen ook de kosten van uitgraving en diepe grondwerken waarmee conventionele stormbekkens gepaard gaan.

Ten slotte zijn ook besparingen mogelijk op het vlak van het onderhoud, aangezien de opslag- en infiltratiestructuren nog steeds alleen voor hun primaire functie worden onderhouden (groene ruimte, wegen, daken ...).

Wat is een wadi? 

Een wadi (of infiltratiegracht) is een inzinking in de bodem, een doorgaans lineaire uitholling, die het afvloeiingswater van aangrenzende oppervlakken opvangt. Het is een eenvoudig en gemakkelijk uit te voeren grondwerk dat geen grote technische expertise vereist om een steeds meer gevraagde rol te vervullen: regenwaterbeheer ter plekke.

De wadi is het meest gebruikelijke systeem voor regenwaterbeheer als duurzame oplossing.

Waarom?

  • Het is gemakkelijk te creëren en goedkoop;
  • De werking is eenvoudig te controleren, alles is duidelijk zichtbaar. Dit maakt het didactisch en geeft water een plaats in de leefruimtes;
  • Het kan de 3 nuttige functies qua beheer ‘ter plaatse’ combineren:
    • opslag (nuttig vrij volume)
    • infiltratie (doorlatende bodem)
    • evapotranspiratie (als de wadi beplant is)
  • Het biedt een filterende (of zelfs zuiverende) functie door de begroeide bovenlaag;
  • Het biedt een toegevoegde waarde voor de biodiversiteit en kan voor het landschap een meerwaarde vormen;
  • De combinatie van water/bodem/planten is een troef om koelte-eilanden te creëren.

Een technische fiche geeft een meer volledige definitie, gaat uitgebreider in op de verschillende soorten ... in de Gids Duurzame Gebouwen.

La noue

Hoe kan ik geïntegreerd beheer in de praktijk brengen zonder of met weinig beschikbare groene ruimtes? 

Om in een project met weinig groene ruimte het vertraagd volume te verhogen en zo de infiltratie van regenwater te bevorderen, is het mogelijk om onder wegen, voetpaden of fietspaden drainerende massieven aan te brengen.

Een drainerend massief is een reservoirstructuur die het mogelijk maakt om het regenwater te vertragen tussen de materialen waaruit ze bestaat. Het midden van de structuur is over het algemeen samengesteld uit drainerende materialen zoals drainagegrind[PP1] . Het poriënvolume van de reservoirstructuur kan schommelen tussen 30 tot 40 % voor 20/60 grind.

Voorbeeld van drainagegrind 20/60

De drainerende materialen van het massief moeten worden omgeven door beschermend geotextiel zodat er geen fijne deeltjes de structuur binnendringen. Dat garandeert de duurzaamheid van de constructie in de loop der tijd. Tussenliggende mangaten voor reiniging moeten worden geïnstalleerd voor het onderhoud.

Principe de fonctionnement d'un massif drainant sous voirie

Werkingsprincipe van een drainerend massief onder de weg

Het opvangen van regenwater kan worden bereikt door mangaten met roosters. Deze mangaten zijn uitgerust met een omgekeerde bocht om verstopping door drijvende of grote elementen in het drainerend massief te voorkomen;

Schema van een lozingsmond metomgekeerde bocht

Schema van een lozingsmond metomgekeerde bocht

Om de regenwateropslagcapaciteit van de drainerende massieven optimaal te benutten, kunnen mangaten met overlooppijpen worden geïnstalleerd na elk drainerend massief. Ze maken een progressieve belasting van elk van de constructies mogelijk tot aan de overloop in de pijp en een lozing met gecontroleerd debiet via de uitlaatopening indien infiltratie alleen niet voldoende is of niet is toegestaan in het kader van een project.

 

Schéma d'un regard avec cheminée de surverse

Schema van een mangat met overlooppijp

Schema van een mangat met een overlooppijp met uitlaatopening

Schema van een mangat met een overlooppijp met uitlaatopening

Regenwater kan ook worden opgevangen via directe injectie door middel van een poreuze bedekking. Dit heeft als voordeel dat verstopping door drijvende of grote elementen in de beheerstructuur wordt voorkomen.

Principe de fonctionnement du système revêtement poreux/massif drainant

Werkingsprincipe van het poreus bedekkingssysteem / draineerbed

Hoe beheer ik regenwater op hellingen? 

Het is mogelijk om een vertragende functie voor regenwater te overwegen met het principe van geïntegreerd beheer, zelfs langs wegen of op hellingen. Zo kunnen in de groene zones langs de kant van de weg wadi’s met een hoogte van enkele centimeters aangelegd worden voor het beheer van gewone regenval. De wadi zorgt voor een hydraulische functie in een lichte uitholling in een strook in het landschap. Het vangt afvloeiingswater op, vertraagt het en laat het wegsijpelen.

Om zich zoveel mogelijk te bevrijden van de bestaande helling in de straat en om de vertraging en bezinking van het regenwater over de gehele lengte van de wadi zo groot mogelijk te maken, moeten in de wadi schotten aangebracht worden. 

Deze schotten kunnen, afhankelijk van de verwachte esthetische en economische resultaten, worden gemaakt van beton, takkenbundels (hout), teelaarde of een ander materiaal dat wordt gebruikt om water vast te houden.

Exemple de noues à redan
Voorbeelden van wadi’s met schotten

Raming van de kosten voor de implementatie van dit project*:

Soort schot Beton Takkenbundel Teelaarde
Prijs per ml (in euro) 100-250 100-200 50-100

(*Elk van de in deze tabel vermelde kosten wordt gegeven ter informatie, geldt voor een standaardwadi van 40 cm nuttige hoogte en is gebaseerd op de ervaring van het projectmanagement van Infra Services)

Représentation 3D d'une noue à redans béton

3D-weergave van een wadi met betonnen schotten

Représentation 3D d'une noue à redans bois

3D-weergave van een wadi met houten schotten

Représentation 3D d'une noue à redans terre

3D-weergave van een wadi met schotten uit aarde

Net als bij wadi’s is het noodzakelijk om drainerende massieven op te delen in de helling als die er is, voor zo groot mogelijke vertragingsvolumes. Dit kan worden bereikt door het installeren van waterdichte geomembranen en mangaten met overlooppijpen.

Principe de cloisonnement d'un massif drainant via géo membrane étanche

Principe van schotten in een drainerend massief via een waterdicht geomembraan

Principe van schotten in een drainerend massief via een mangat met overloopschoorsteen

Principe van schotten in een drainerend massief via een mangat met overloopschoorsteen

De drainerende massieven worden dan getrapt geplaatst en de waterdichte geomembranen of mangaten met overlooppijpen zorgen voor een progressieve belasting van elk van de constructies tot aan de overloop.

Raming van de kosten voor de implementatie van dit project*:

Soort opdeling Waterdicht geomembraan Mangat 80x80 met overlooppijp (Ø200)
Prijs (in euro) 20-30 (per m²) 700-800 (eenheid)

(*elk van de in deze tabel vermelde kosten wordt slechts ter informatie gegeven en is gebaseerd op de ervaring van het projectmanagement van Infra Services)

Zijn groendaken compatibel met zonnepanelen? 

De installatie van zonnepanelen (fotovoltaïsch of thermisch) op een groendak is niet onverenigbaar. Deze combinatie kan zelfs leiden tot een aantal voordelen:  

  • de integratie van de ballast van de zonnepanelen in het groendakcomplex; 
  • verbetering van het rendement van de zonnepanelen (fotovoltaïsch); 
  • fysieke bescherming van de dichtingsmembranen en zonnecircuits. 

Maar om de duurzaamheid van de installaties te waarborgen, is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat er bij het ontwerp bepaalde principes in worden opgenomen: 

  • Planten gedifferentieerd plaatsen op basis van de blootstelling (planten aangepast aan een bijna permanente schaduw onder de panelen) en de nabijheid van de zonnepanelen (vermijden dat de planten een schaduw werpen op de panelen); 
  • Zorgen voor een goede afvoer van het regenwater, vooral in de buurt van de zonnepanelen: bescherming van de afvoerroosters, beheer van de afvloeiing, een gemakkelijk onderhoud van de zonnepanelen mogelijk maken, letten op de keuze van de materialen (risico’s op corrosie, bescherming van de leidingen ...) enz. 

Voor meer informatie verwijzen we u naar de volgende documenten: 

Datum van de update: 28/11/2019