Geluid en lawaai in Brussel

Vervoermiddelen, sirenes, verbouwingswerken, discotheken, buurtlawaai ... Dit zijn maar enkele van de vele geluiden die te horen zijn in stedelijke omgevingen. Lawaai wordt beschouwd als een van de voornaamste vormen van overlast in de stad. Maar hoe onderscheiden we geluid van lawaai of geluidsoverlast? Hoe worden geluid en lawaai gemeten? Wat zijn de belangrijkste geluidsbronnen in Brussel en hoe wordt hiermee omgegaan?

Geluid en lawaai: wat is het?

Geluid is een trilling van de lucht die een auditieve ervaring veroorzaakt. Het wordt gekenmerkt door zijn frequentie (dof of scherp), zijn geluidsniveau (intensiteit) en zijn duur (kort of lang).

Lawaai is een complexe mengeling van geluiden die een gehoorervaring veroorzaakt die als storend of gevaarlijk wordt beschouwd. De perceptie ervan is dus zeer variabel naargelang de persoon en het moment: muziek midden in de nacht kan voor sommigen bijvoorbeeld een aangenaam geluid zijn, maar door anderen worden beschouwd als buurtlawaai.

Wat is de meeteenheid voor lawaai?

Het geluidsniveau wordt gemeten in decibel (afgekort dB).

Enkele voorbeelden van geluidsbronnen en hun geluidsniveaus:

• 140 dB: opstijgend vliegtuig
• 130 dB: autorace
• 100 dB: muziek in een discotheek
• 95 dB: claxon
• 90 dB: grasmaaier
• 85 dB: blaffende hond
• 80 dB: auto
• 75 dB: stofzuiger
• 70 dB: rinkelende telefoon
• 65 dB: televisie
• 60 dB: normaal gesprek
• 55 dB: wasmachine
• 50 dB: regen
• 40 dB: koelkast
• 30 dB: gesprek met zachte stem
• 20 dB: stilte

Hoe verspreidt geluid zich?

Geluid is als een golf. Wanneer het op een obstakel botst, kan het worden weerkaatst, in verschillende richtingen worden gestuurd, worden doorgegeven of geabsorbeerd of zelfs worden opgeheven. Alles hangt af van het obstakel waar het geluid tegen botst en de inrichting van de ruimte. Deze kennis helpt ons bij het verminderen of verzachten van geluid. Alle soorten van geluidsisolatie of -correctie, zowel in woningen als in stedenbouw, zijn gebaseerd op de gedragsprincipes van geluid.

De verspreiding van geluid buiten

In de stad vormen gebouwen, verhogingen en muren obstakels die het geluid kunnen blokkeren of net verspreiden. Bijvoorbeeld:

• Het geluidsniveau is veel hoger aan wegen waar gebouwen met glazen voorgevels staan, omdat glas het geluid weerkaatst.
• Het is doorgaans een stuk rustiger in niet-bebouwde ruimtes, aan de achterzijde van woningen (binnenhuizenblokken) omdat ze door de gebouwen afgeschermd worden van buitengeluiden.
• Op plaatsen waar wegen elkaar kruisen of waar een stukje niet werd bebouwd, wordt het geluid echter doorgelaten en kan het zich over grote afstanden verspreiden.

De verspreiding van geluid binnen

In een gebouw zijn er doorgaans 3 soorten geluid:

1. Luchtgeluiden: die ontstaan en zich verspreiden in de lucht (stemmen, muziek, auto's, vliegtuigen enz.) en van binnen of buiten komen.
2. Contactgeluiden: die ontstaan door contact met een element van het gebouw en zich verspreiden (stappen, objecten die op de grond vallen, de slag van een hamer op de muur enz.).
3. Geluiden van installaties: ventilatie, verwarming, lift enz.

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest telt heel wat oude eengezinswoningen die werden omgebouwd tot appartementen of collectieve woningen. Bij deze renovaties werd zelden geluidsisolatie geïntegreerd. Het geluid wordt dus zeer gemakkelijk doorgegeven via oude vloeren, wanden en kieren of tussen kamers, verdiepingen en zelfs gebouwen onderling.

Welke geluidsbronnen zijn er in Brussel?

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 2 grote groepen geluiden, die elk specifieke maatregelen vereisen:

1. Structurele geluiden die verband houden met het wegverkeer (auto's, vrachtwagens, motoren, bussen, trams, metro’s en afvalophaal- en straatreinigingsdiensten), het spoorwegverkeer en het luchtverkeer.
2. Conjuncturele geluiden die eerder lokaal en/of occasioneel zijn en verband houden met installaties (bouwterreinen, aircosystemen, machines, HORECA-zaken, theaterzalen, discotheken, sportzalen enz.), met de buurt (scholen, muziek, werkzaamheden, honden enz.) en met de openbare weg (individueel gedrag, markten, kermissen enz.).

De typische geluiden van een stedelijke omgeving zijn de volgende:

• Verkeerslawaai: De intensiteit van het wegverkeerslawaai is vooral afhankelijk van het volume en het soort verkeer (auto's, vrachtwagens ...), het motortype en de banden, de inrichting van de wegen en het type wegdek. Het geluidsniveau is eveneens afhankelijk van de snelheid van de voertuigen en van de rijstijl van de automobilisten.
• Lawaai van openbaar vervoer: Over het algemeen hangt het lawaai af van de staat van het rollend materieel en het wegen- of tramsporennet. De inrichting van de wegen en het type wegdek kunnen ook van invloed zijn, evenals de rijstijl van bepaalde bestuurders.
• Spoorweglawaai: Het lawaai van het spoorwegverkeer is voornamelijk toe te schrijven aan de staat van het spoorwegnet, aan het soort trein (passagierstrein, goederentrein) en aan de kwaliteit van het rollend materieel. Ook de snelheid en de frequentie van de treinen zijn van invloed op het geluidsniveau.
• Vliegtuiglawaai: Globaal genomen is het geluidsniveau van vliegtuiglawaai afhankelijk van de frequentie van de vluchten, de vluchtprocedures en het soort vliegtuigen.
• Lawaai van installaties: De werking van koelinstallaties, luchtkokers, aircosystemen, verwarmingssystemen enz. kan aan de basis liggen van geluidshinder voor de omgeving.
• Buurtlawaai: Terrassen van cafés en restaurants, discotheken enz. kunnen lawaaihinder veroorzaken. Het gebruik van tal van huishoudelijke toestellen zoals tv, muziekinstallatie, grasmaaier enz. draagt eveneens bij tot een toenemend omgevingsgeluid. Tot slot is ook het gedrag van de bewoners (stapgeluiden, bespelen van muziekinstrumenten, spelende kinderen, blaffende honden enz.) een bron van lawaai.