Kan lawaai onze gezondheid schaden?

Verkeer, sirenes, motorsporten, concerten, discotheken, hoofdtelefoons ... Ongeacht of het geluid aangenaam is of niet, bij een sterk volume of relatief lange blootstelling zal dit gevolgen hebben voor ons gehoor en onze fysieke en mentale gezondheid.

Lawaai: wat zijn de gevolgen voor onze gezondheid?

Gevolgen voor het gehoor

Korte blootstelling aan een hoog geluidsniveau of langdurige blootstelling aan nauwelijks 55 dB kan gehoorstoornissen veroorzaken. Enkele voorbeelden:

• Gehoorvermoeidheid: dit is een vermindering van de gehoorgevoeligheid gedurende een beperkte tijd. Er bestaat een proportioneel verband tussen de blootstellingsduur en de hersteltijd.
• Gehoorverlies: een verlies van 20 tot 40 dB wordt als gering beschouwd. Bij een gehoorverlies van meer dan 60 dB spreken we echter van ernstige doofheid.
• Oorsuizen: dit is een aandoening die wordt gekenmerkt door een permanent gesuis in de oren.
• Luxatie van de gehoorbeentjes: dit is een aandoening waarbij de gehoorbeentjes ontwricht raken, wat leidt tot een geleidingsverlies van het gehoor.

De intensiteit en de duur van het geluid waaraan we worden blootgesteld, zijn 2 bepalende factoren voor gehoorrisico's. Zo is het raadzaam om ons niet langer bloot te stellen dan:

• 12 seconden aan het lawaai van een vlakbij opstijgend vliegtuig (120 decibel)
• 2 minuten aan de geluidsinstallatie van een rockband (110 decibel)
• 20 minuten aan het lawaai op een bouwterrein (100 decibel)
• 3 uur aan de geluidsinstallatie in een discotheek (90 decibel)
• 8 uur aan het lawaai van het wegverkeer (85 decibel)

Om een idee te geven van de dagelijkse verdraagbare blootstellingstijd, is er een eenvoudige regel: deel de maximale duur van de dagelijkse blootstelling door 10 telkens het geluidsniveau met 10 dB(A) toeneemt.

Fysiologische gevolgen

Blootstelling aan lawaai kan ook gevolgen hebben voor onze fysieke en mentale gezondheid. Zo kan lawaai bijvoorbeeld de slaap verstoren, wat een negatieve impact heeft op het fysieke en het mentale. Verminderde slaapkwaliteit kan bovendien zorgen voor een verandering van de bloeddruk, het hartritme en de ademhaling, of zelfs hartritmestoornissen veroorzaken. Voor een goede slaap adviseert de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) een geluidsomgeving waarvan het gemiddelde niveau niet boven 30 dB(A) komt.

Lawaai doet ook stress, angst en vermoeidheid van de zenuwen toenemen. Dit kan onder andere leiden tot een aantasting van het immuunsysteem en de endocriene functies. Stress leidt tot de afscheiding van de stresshormonen adrenaline en noradrenaline. Een verhoging van de concentratie van deze hormonen leidt tot een stijging van het hartritme en de bloeddruk. Bij kinderen kan een aanhoudend hoog stressniveau leiden tot een verslechtering van het cognitieve vermogen, waardoor het moeilijker wordt om dingen te onthouden of complexe taken uit te voeren.

Effecten op het gedrag en de prestaties

Studies in de schoolomgeving tonen aan dat hoge geluidsniveaus een rem zijn op het verwerven van taalkennis en het leren lezen bij kinderen. Voor een goede verstaanbaarheid van de boodschap moeten 2 parameters in aanmerking worden genomen: het achtergrondgeluid van een klas zou niet hoger mogen zijn dan 35 dB(A) en de klankweerkaatsing in het lokaal – of de 'nagalmtijd' – zou korter moeten zijn dan 1 seconde.

Daarnaast leidt overlast door lawaai vaak tot veranderingen van het sociale gedrag: het vermindert solidair gedrag, bevordert agressief gedrag en draagt bij tot een gevoel van verwaarlozing.

Lawaai vermindert ook de alertheid. Studies tonen aan dat in lawaaierige fabrieken 4 keer zoveel ongevallen gebeuren.

Wat zijn de specifieke effecten van elektronisch versterkt geluid op onze gezondheid?

Sinds de inburgering van draadloze muziekspelers en de ontwikkeling van voortdurend krachtigere professionele geluidsinstallaties worden we constant blootgesteld aan te hoge geluidsvolumes. We noemen dit soort elektronisch geluid ‘versterkt geluid’, en het wordt steeds meer en steeds luider! Onze oren zijn complexe en kwetsbare organen, waardoor versterkt geluid grote gevolgen heeft voor de gezondheid.

De gezondheidsrisico's

Blootstelling aan elektronisch versterkt geluid kan leiden tot verschillende aandoening van het gehoor die onze gezondheid en levenskwaliteit negatief beïnvloeden. Versterkt geluid kan naast de hierboven beschreven fysiologische en mentale gevolgen ook nog andere gezondheidsrisico's met zich meebrengen.

De risicofactoren

De gevaren voor het gehoor en de andere gezondheidsrisico's hangen af van het geluidsniveau, de duur van de blootstelling en de gevoeligheid van de persoon (vermoeide of zieke mensen, jongeren, zwangere vrouwen enz. kunnen bijvoorbeeld gevoeliger zijn).

We mogen niet denken dat we aan lawaai wennen en dat ons lichaam zich aanpast. Veel jongeren denken dat ze tegen lawaai bestand zijn en beschermen hun gehoor niet wanneer ze aan hoge geluidsniveaus worden blootgesteld. Hoe vaker het oor op jonge leeftijd aan lawaai wordt blootgesteld, hoe groter het risico op vroegtijdige doofheid.

Het is ook bewezen dat wanneer zwangere vrouwen plaatsen met zwaar versterkt geluid bezoeken, dit gevolgen heeft voor het gehoor van het ongeboren kind. De buik, de baarmoeder en de placenta verzachten het geluid van de buitenwereld, maar voor lage frequenties is die demping gering tot zelfs onbestaand.

Onthoud ook dat alcohol, drugs en geneesmiddelen de geluidsperceptie vervormen en het pijngevoel verzachten, waardoor de nood aan bescherming van het gehoor mogelijks niet wordt waargenomen.

Wat met lage frequenties?

De evolutie van de techniek en de muziek heeft geleid tot meer geluid op lage frequenties. Het menselijk oor is niet voor alle geluidsfrequenties even gevoelig. Zo horen we bij een gelijk volume hoge tonen beter dan lage. Lage frequenties lijken dus minder schadelijk voor het gehoor. Maar hoe hoger het volume, hoe groter de gevoeligheid van het oor voor lage frequenties. Vanaf ongeveer 85 dB(A) worden lage frequenties gevaarlijk voor het gehoor en kunnen ze ook de werking van het organisme verstoren (bv. evenwichtsproblemen, klaplong …).

De milieu- en gezondheidsreglementeringen gebruiken vooral dB(A) als meeteenheid, maar het Brussels Gewest speelt een pioniersrol door ook met lage frequenties rekening te houden en in dB(C) uitgedrukte grenswaarden te hanteren.

De Brusselse wetgeving bepaalt 2 grenswaarden die niet mogen worden overschreden: een grenswaardeWaarde die dient te worden gerespecteerd om ongewenste effecten op de gezondheid of het leefmilieu te voorkomen. Een grenswaarde die in een reglementering wordt opgenomen, wordt een norm. in dB(A) en een grenswaarde in dB(C), afhankelijk van de frequentieweging die voor de correctie van de geluidsdruk wordt gebruikt.