Blootstelling aan elektromagnetische golven

Niet-ioniserende straling in het Brussels Gewest

Focus – Actualisering: december 2025 

Eind 2025 hadden 1.254 actieve antennesites met 26.388 zenders een vergunning. Er worden regelmatig controles uitgevoerd om na te gaan of de Brusselse norm wordt nageleefd. Daaruit blijkt dat de blootstelling voor het grootste deel van het grondgebied niet hoger is dan 2,5 V/m (bij elektrische velden equivalent aan 900 MHz). Kom hier meer te weten ... 

Straling - ook wel een elektromagnetische golf genoemd - is het resultaat van de gekoppelde trilling van een elektrisch veld en een magnetisch veld die in de tijd variëren. De oorsprong ervan kan natuurlijk zijn (zoals zonlicht of infraroodstraling van een warm voorwerp) of door de mens veroorzaakt (zoals in een magnetron, het licht van een gloeilamp, radiogolven, enz.). De energie die deze golven dragen, is wat hen onderscheidt, en wordt gekenmerkt door hun frequentie.
Bij hoge energie spreken we van ioniserende straling, d.w.z. straling met voldoende energie om elektronen los te maken van materie (ultraviolet, röntgenstraling, gammastraling ...). Bij lagere energie spreken we van niet-ioniserende straling, zoals de golven die in de telecommunicatie worden gebruikt.

Welke gevolgen voor de gezondheid?

Elektromagnetische golven oefenen een kracht uit op de elektrisch geladen deeltjes in ons lichaam. Effecten op ons biologisch systeem zijn dan ook wetenschappelijk waarneembaar. Het bekendste is het thermisch effect: dit komt overeen met de verwarming van weefsels na absorptie van de energie van het elektromagnetisch veld, dat op precies dezelfde manier in warmte wordt omgezet als infraroodstraling of zonlicht. Ondanks hun lager energiebereik kunnen de golven die worden uitgezonden door gsm-antennes dit biologisch effect veroorzaken. 

Zelfs als deze golven een effect hebben op het lichaam, betekent dit niet automatisch dat ze een gezondheidsrisico vormen. Het risico ontstaat wanneer de effecten te krachtig zijn voor het lichaam om zich op natuurlijke wijze aan te passen. De drempel voor het optreden van biologische effecten is vastgesteld op een ‘specifieke absorptiesnelheid’ van 4W/kg, een waarde waarboven het lichaam niet langer in staat is om de warmte goed af te voeren. Dit vereist bijvoorbeeld een totale veldsterkte van meer dan 292 V/m bij 900 MHz. Deze waarde wordt daarom beschouwd als een drempel waarboven blootstelling voor de mens schadelijk is.
Op basis van deze drempelwaardeWaarde vanaf welke initiatieven worden genomen. en het voorzorgsprincipe heeft de Internationale Commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende straling (ICNIRP) van de Wereldgezondheidsorganisatie in 1998 en opnieuw in 2020 aanbevolen dat de blootstelling van de bevolking aan straling niet hoger mag zijn dan de waarden die in functie van de frequentie zijn vastgesteld. De veronderstelde effecten hangen hiervan af, aangezien de golven in meer of mindere mate door het lichaam worden geabsorbeerd. Voor 900 MHz komt deze waarde overeen met 41,2 V/m. Deze aanbeveling werd in 1999 overgenomen door de Europese Commissie. 

Er kunnen nog andere gevolgen voor de gezondheid zijn die de wetenschap nog niet heeft kunnen aantonen, omdat de studies niet unaniem of voldoende gevorderd zijn (Stratec, 2022):

• Uit bepaalde studies zijn mogelijke effecten naar voren gekomen: kankerverwekkend, genetische, immunologische, cerebrale, neurologische, reproductieve en ontwikkelingsstoornissen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) classificeert elektromagnetische straling als mogelijk kankerverwekkend. Er is echter nog geen oorzakelijk verband vastgesteld.
• Er bestaat ook het syndroom van elektromagnetische overgevoeligheid. Dit verwijst naar niet-specifieke symptomen (zoals hoofdpijn en duizeligheid) die worden toegeschreven aan blootstelling aan radiofrequenties. Tot op heden hebben studies geen oorzakelijk verband aangetoond tussen elektromagnetische velden en symptomen die verband houden met elektromagnetische overgevoeligheid. Bijgevolg erkent de federale overheid dit fenomeen niet.

Deze golven moeten daarom met voorzichtigheid behandeld worden, gebaseerd op het voorzorgsprincipe.

Opgemerkt moet worden dat het comité van deskundigen inzake niet-ioniserende straling in zijn verslag van 2024 aangeeft dat, gezien het geringe aantal publicaties over de effecten van de frequenties die voor 5G (3,5 - 26 GHz) zijn geïmplementeerd op het grote publiek, kunnen er nog geen conclusies worden voorgesteld met betrekking tot het risico voor personen. Daarom zijn bijkomende kwalitatieve studies nodig voor een relevante risicobeoordeling in verband met deze frequentiebanden. Momenteel wordt 5G in Brussel en de rest van de Europese Unie echter alleen uitgerold op frequentiebanden tussen 0,7 en 3,8 GHz.

Wat zijn de wettelijke normen in Brussel?

De blootstellingslimiet in Brussel wordt bepaald door een ordonnantie uit 2007 en latere wijzigingen (waaronder in 2023). Deze varieert naargelang de frequentie:

"In alle publiek toegankelijke binnen- en buitenruimten mag de vermogensdichtheid van de niet-ioniserende stralingen op geen enkel moment de volgende waarden overschrijden in publiek toegankelijke binnenruimten (S_int, wat overeenkomt met de lokalen van een gebouw waarin personen regelmatig kunnen of zullen kunnen verblijven) en in publiek toegankelijke buitenruimten (S_ext):

waarbij f de frequentie is, uitgedrukt in MHz". 

Voor de referentiefrequentie van 900 MHz is de grenswaardeWaarde die dient te worden gerespecteerd om ongewenste effecten op de gezondheid of het leefmilieu te voorkomen. Een grenswaarde die in een reglementering wordt opgenomen, wordt een norm. voor blootstelling aan niet-ioniserende straling dus :

• binnen: 9,19 volt/meter (in elektrisch veld) of 0,2243 W/m² (in vermogensdichtheid) ;
• buiten: 14,57 volt/meter (in elektrisch veld) of 0,5635 W/m² (in vermogensdichtheid).

De norm dekt het effect van alle zendantennes samen. Alle telefoonoperatoren kunnen dus hun eigen antennes installeren, maar ze moeten ervoor zorgen dat ze samen voldoen aan de norm voor blootstelling aan elektromagnetische velden.

Dit betreft antennes die niet-ioniserende straling uitzenden bij frequenties tussen 0,1 MHz en 300 GHz. Namelijk:

• Antennes voor mobiele telefonie (2G, 3G, 4G, 5G ...) die gebruikt worden voor communicatie tussen personen of tussen bedrijven (via de operatoren Orange, Proximus, Telenet en DIGI) of voor communicatie tussen de hulpdiensten, de politie, de NMBS- en MIVB-netwerken, het luchtverkeer, de nationale defensie ...
   
• Broadcastantennes (radio, tv), die toch in aanmerking kunnen komen voor een uitzonderingsregeling wanneer telecomoperatoren door de aanwezigheid van broadcaststraling niet in staat zijn om aan de normen te voldoen en toch een minimale dekking garanderen.

 Wat is het huidige netwerk en hoe ontwikkelt het zich?

Volgens het BIPT, de federale administratie die verantwoordelijk is voor het beheer van het elektromagnetisch spectrum van radiofrequenties en de regulering van de elektronische communicatiemarkt, is het hele Brussels Gewest gedekt door 2G, 3G en 4G.
 De 5G-antennes die in het Brussels Gewest zijn geïnstalleerd, zijn sinds juli 2023 geactiveerd.

Op 02/12/2025 waren er 1254 actieve antennesites in Brussel, voor alle operatoren samen (Telenet, Proximus, Orange, DIGI, NMBS, MIVB, ASTRID-beveiligingsnetwerk). De ligging van de betrokken sites, hun belangrijkste technische kenmerken en simulaties van elektromagnetische blootstelling zijn beschikbaar op een kaart, volgens de status van het dossier (onderzoek, geldig, ongeldig) en het type dossier (indoor, outdoor en broadcast).

Het totale aantal zenders op het Brussels grondgebied varieert naargelang hun technologie. Op 3 december 2025 waren er  in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest:

• 3523 2G-zenders,
• 2771 3G-zenders,
• 3876 4G-zenders,
• 11.865 zenders met ‘dynamic spectrum sharing 4G-5G’,
• 4262 actieve 5G-zenders en
• 91 zenders op ‘andere’ sites (Astrid-netwerk, MIVB, NMBS, Broadcast ...).

Het aantal 2G- en 3G-antennes is tussen 2015 en 2024 relatief constant gebleven, maar daalde in 2025, terwijl het aantal 4G-antennes blijft stijgen (meestal 4G+). Wat 5G betreft, zijn de operatoren in 2023 begonnen hun sites aan te passen aan de wettelijke context. De uitrol ervan was het meest uitgesproken in 2025, met bijna 4.000 extra actieve zenders.

Het totale aantal zenders stijgt gestaag

Bron: Leefmilieu Brussel, op basis van milieuvergunningen, aangiften en kennisgevingen op 3/12/2025

En wat is het blootstellingsniveau in Brussel?

Naast de modellering die wordt uitgevoerd bij de toekenning van de milieuvergunningen voor zendantennes, voert Leefmilieu Brussel 3 soorten regelmatige controles uit om na te gaan of de norm voor blootstelling van de Brusselaars aan elektromagnetische velden wordt nageleefd.

1/ een “Drive Test”:

De “Drive Test”, die op initiatief van Leefmilieu Brussel wordt uitgevoerd, is een onderzoek van elektromagnetische veldmetingen dat elk jaar langs een vast traject in Brussel wordt uitgevoerd. De doelstelling is:

• het totale elektromagnetische veld te schatten en de evolutie van de elektromagnetische blootstelling langs het traject te monitoren;
• de overeenstemming tussen simulaties en metingen op het terrein te evalueren.

De metingen worden uitgevoerd met apparatuur die frequenties tot 6 GHz kan meten. Ze kunnen dus alle signalen van mobiele telefonie meten (2G, 3G, 4G, 5G), maar ook die van de NMBS, de MIVB, de hulpdiensten ... Om de 5 meter wordt een meting uitgevoerd. Tijdens het traject worden geen tunnels gebruikt. Om de blootstelling te kwantificeren en veranderingen in de tijd te volgen, worden de verschillende telefoon-, radio- en televisiediensten uit de metingen gehaald en worden statistische waarden berekend (zie het verslag van de drive test voor meer details). 

Een dergelijke test werd uitgevoerd in 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2023 en 2024.

De metingen uitgevoerd in 2024 tonen aan dat,  over meer dan driekwart van het traject, het 900 MHz eq. elektrisch veld lager is dan 1 V/m. De blootstelling aan elektromagnetische velden blijft over het gehele meetbereik lager dan 6 V/m.

Globaal gezien is de totale blootstelling in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest beperkt.

Bron: Leefmilieu Brussel, op basis van metingen tijdens de “Drive Test” van 2024
Elektrisch veld equivalent aan 900 MHz voor alle cellulaire diensten samen

Signaaldetecties in de 700 MHz-, 1400 MHz- en 3600 MHz-banden, die overeenkomen met de frequenties die worden gebruikt voor 5G-communicatienetwerken, blijven zeer schaars, maar nemen sterk toe ten opzichte van de metingen van 2023. Ook de gemeten intensiteiten in deze banden nemen toe. Deze vaststellingen weerspiegelen de ontwikkeling van het 5G-netwerk in Brussel, hoewel het gebruik ervan voorlopig beperkt blijft.

De resultaten tonen bovendien een zeer lichte stijging van de gemeten waarden ten opzichte van 2023 in alle andere banden, wat overeenkomt met de verdichting van het nog steeds veel gebruikte bestaande netwerk. 

2/ een globale simulatie van Brussel

Er is ook een globale simulatie van de elektromagnetische emissies in het Brussels Gewest uitgevoerd. Met behulp van de simulatiesoftware Mithra REM wordt de blootstelling berekend op basis van de technische gegevens van alle zendantennes die toegelaten zijn in de milieuvergunningen. Deze simulatie zorgt ervoor dat de simulaties die werden uitgevoerd bij de afgifte van de milieuvergunningen nog steeds actueel zijn. De reden hiervoor is dat eventuele veranderingen aan de gebouwen in de tussentijd zouden kunnen leiden tot overschrijding, die dan zou worden gedetecteerd.

Bovendien worden de verkregen resultaten getoetst aan de metingen tijdens drive tests om ze te valideren: uit de vergelijking blijkt dat de simulaties gecorreleerd zijn met de waarden die op het terrein zijn gemeten en, waar nodig, de blootstelling overschatten in vergelijking met de werkelijkheid, en nooit omgekeerd. 

De laatste beschikbare modellering dateert van 2024. Hieruit blijkt dat de gemiddelde blootstelling aan elektromagnetische golven veel lager is dan de standaardwaarde.

In 2024 was 90% van het grondgebied (op de grond) blootgesteld aan minder dan 2 V/m.

Bron: Leefmilieu Brussel, op basis van globale modellering van elektromagnetische emissies met behulp van Mithra REM software, bij een elektrisch veld equivalent aan 900 MHz voor alle cellulaire diensten samen.

Dus in 2024 is:

• 55% van het grondgebied blootgesteld aan minder dan 0,5 V/m;
• 90% van het grondgebied blootgesteld aan minder dan 2 V/m;
• 95% van de oppervlakten aan de binnenkant van gebouwen minder dan 2,5 V/m.

3/ de uittreksels uit het “Operations and Maintenance Center”

Meerdere keren per jaar vraagt Leefmilieu Brussel aan de belangrijkste operatoren (Orange, Proximus, Telenet) uittreksels van hun “Operations and Maintenance Center (OMC)”.

Deze controle gaat na of de technische parameters van de zenders die in Brussel aanwezig zijn, overeenstemmen met de parameters die toegelaten zijn in de bijhorende milieuvergunningen.

Als er met deze tool een afwijking wordt vastgesteld, moet de betrokken operator deze zo snel mogelijk corrigeren.

Bovendien kan de administratie dankzij deze uittreksels weten wanneer de antennes die door een vergunning zijn toegestaan, zijn geïnstalleerd en ontmanteld.