Neerpede, tussen stad en platteland

Neerpede, een landschappelijk geheel

Het Land van Neerpede is een landschappelijk geheel in het Brussels Gewest dat sterk verbonden is met het Vlaamse deel van het Pajottenland. Dit historische landschap wordt gekenmerkt door een contrast tussen uitgestrekte, gecultiveerde gebieden (de zogenaamde ‘kouters’) die de hogere delen van de heuvels domineren, en de valleien, waar de percelen meer versnipperd zijn. Hier is ook de bewoning geconcentreerd, omringd door boomgaarden, weiden en moestuinen.

De verstedelijking en de aanleg van grote infrastructuren hebben deze ruimte, een getuige van het vroegere rurale landschap, versnipperd en verzwakt. Daarom zet het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zich sinds 2000 in voor het behoud van het Land van Neerpede en zijn landschappelijke, agrarische en ecologische kenmerken, die het tot een unieke plek in Brussel maken.

Strategische en operationele hulpmiddelen

Het Intergewestelijk Richtplan, een gemeenschappelijke visie voor het Pajottenland

Om de kwaliteiten van dit unieke gebied te beschermen en te verzoenen met een harmonieuze ontwikkeling van de verschillende aanwezige activiteiten, hebben het Brussels en het Vlaams Gewest in 2014 een globale visie voorgesteld voor de zone Neerpede in Anderlecht en de aangrenzende gemeenten van het Pajottenland.

In 2014 streeft het Intergewestelijk Richtplan Neerpede - Vlezenbeek - Sint-Anna-Pede, opgesteld voor Leefmilieu Brussel en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), naar een sterke synergie tussen de verschillende functies van de zone Neerpede: landschappelijk, agrarisch, ecologisch en recreatief.

Het Richtplan formuleert vijf prioritaire doelstellingen voor het Land van Neerpede: de grote landschapsstructuren versterken, het groen-blauwe netwerk uitbouwen als ecologische hoofdstructuur, opportuniteiten creëren voor landbouw, tuinbouw en moestuinen, het gebied ontsluiten en instrumenten bepalen voor interventie en beheer.

Het Operationeel Plan voor Neerpede, concrete denksporen voor de toekomst 

Vanuit de conclusies van het Intergewestelijk Richtplan is Leefmilieu Brussel een grote studie gestart in samenwerking met talrijke institutionele actoren (gemeente Anderlecht, Perspective, Brussel Mobiliteit, Urban, Brusselse Bouwmeester ...) die in september 2000 moest leiden tot het Operationeel Plan Neerpede (OPN).

Dat bestrijkt een gebied van 400 hectare en bepaalt strategische doelstellingen die aansluiten bij de ambities van andere gewestelijke programma's en acties (Good Food- en Good Move-strategieën, het Quiet Brussels Plan, het Waterbeheersplan, het Natuurplan, het beleid rond het groene en blauwe netwerk). Deze worden vervolgens vertaald in concrete acties die in de komende jaren uitgevoerd moeten worden met het oog op de drie grote uitdagingen voor het gebied: natuur, recreatie en landbouw.

Deze projecten hebben vaak een transversale dimensie en zullen waarschijnlijk op verschillende fronten positieve effecten hebben, waardoor een positieve spiraal ontstaat: de transitie van de landbouwproductiemethoden zal een impact hebben op  biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora).  en de kwaliteit van de leefomgeving, een inrichting gekoppeld aan recreatie kan een gelegenheid vormen om opnieuw bomen aan te planten of de oevers van een waterloop in hun natuurlijke toestand te herstellen ...

Een toekomstgerichte visie: Neerpede is in beweging!

Om het Land van Neerpede op lange termijn te beschermen en te ondersteunen, lanceerde Leefmilieu Brussel in 2023 een territoriaal ontwikkelingsproces om de beste manier te vinden om dit grondgebied te beschermen.  

De doelstellingen:  

• De bestaande open ruimten behouden.    

• Een kader creëren om verandering te ondersteunen door actoren op het terrein erbij te betrekken en een breed scala aan thema’s aan te kaarten.    

• Zorgen voor een kwalitatieve transitie van het Land van Neerpede naar een meer ecologisch beheer van het landschap.   

Een territoriale coalitie om zich te engageren voor het project  

Gedurende meer dan een jaar hebben een aantal lokaal betrokken organisaties samengewerkt om een bestuursmodel te ontwikkelen op basis van een territoriale coalitie. Het resultaat: een gedeelde visie en een verklaring die betekenis geeft aan het project ‘Voedend Land van Neerpede, voor natuur, lichaam en geest’.   

De verschillende partijen hebben in een gezamenlijk reflectiedocument de richtlijnen vastgelegd voor dit bestuur dat voor het Land van Neerpede wordt beoogd. Tal van organisaties hebben ook hun betrokkenheid bij dit programma bevestigd in een intentieverklaring.  

Dit zijn de grote lijnen van de reflectie van de partners over de toekomst van het Land van Neerpede. Het doel is om de missie van de coalitie weer te geven en de gemeenschappelijke belangen en uitdagingen te benadrukken.  

• Als één van de laatste grote productieve ruimten in Brussel, moet het Land van Neerpede behouden blijven en zich blijven ontwikkelen als een voedend landschap. 
• Het is noodzakelijk om alle spelers op het terrein te betrekken bij deze doelstelling om het potentieel van het gebied te behouden en te ontwikkelen: burgers, bedrijven, verenigingen en politieke leiders.  
• Om hun missie tot een goed einde te brengen, hebben de initiatiefnemers van het traject van het Land van Neerpede de voorwaarden gedefinieerd voor het succes van het project en de werking ervan, namelijk:
  • Inclusief bestuur, gevormd door een netwerk van contactpersonen, waaronder publieke actoren, en ondersteund door werkgroepen die in contact staan met het terrein.  
  • Een specifiek juridisch statuut voor het gebied om het te beschermen. Er is onderzoek gedaan naar het ideale juridische statuut voor dit gebied en het voorstel is om een nieuw statuut van (stedelijke) natuurpark te creëren.   
  • Typische korte- en langetermijnacties en -initiatieven in lijn met de missie. Bijvoorbeeld projecten om moerassig gebied te renaturaliseren, collectieve aanplanting van fruitbomen of activiteiten die verband houden met het onderhoud van buurtwegen. Andere acties zouden zich kunnen richten op het gezamenlijke gebruik van ruimten en de versterking van de kwaliteiten van het landschap, zoals de ontwikkeling van een biografie van het landschap, de organisatie van een oogstfeest, wandelingen, de harmonisering van de bewegwijzering van de paden...  
  • Gediversifieerde financiering, met een groot aandeel structurele overheidsfinanciering op verschillende niveaus - gewestelijk, gemeentelijk, Europees - en andere soorten publiek-private investeringsmechanismen.  
  • Een intergewestelijk actiegebied. De missie omvat het smeden van allianties met zowel Brussel als het Pajottenland. 
    Er zijn tal van mogelijkheden voor samenwerking, zowel in de onmiddellijke omgeving als in het bredere 'achterland'.