Bodemgezondheid

Kennis en soorten onderzoeken over de bodemgezondheid in Brussel

Focus - Actualisering: December 2025

Om een beter beeld te krijgen van de bodemgezondheid in Brussel werden al honderden percelen onderzocht in het kader van de Good Soil strategie. De meeste bodems lijken een goede tot gemiddelde capaciteit te hebben om ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) te leveren. De belangrijkste degradatieproces sen waaraan de bodems onderhevig zijn, zijn bodemcompactie, erosie en bodemafdekking. Ontdek hier meer!

Een geïntegreerd bodembeheer in het BHG

Een levende en gezonde bodem is noodzakelijk om een kwaliteitsvolle leefomgeving te verzekeren voor alle inwoners en werknemers van het Gewest. Het behoud en waar mogelijk het herstel van bodems van goede gezondheid is een sleutelelement in het tegengaan van de gevolgen van klimaatveranderingWijst op trage variaties van de klimaatskenmerken mettertijd, op een welbepaalde plaats: opwarming of afkoeling. Sommige vormen van luchtvervuiling, veroorzaakt door menselijke activiteiten, zijn een bedreiging voor het klimaat in de zin dat er een globale opwarming zou kunnen ontstaan. Dit verschijnsel kan belangrijke schade veroorzaken: stijging van de zeeniveaus, verergering van de uiterste klimaatsverschijnselen (droogtes, overstromingen, wervelstormen, enz.), destabilisatie van de bossen, bedreiging voor de zoetwatervoorraden, moeilijkheden voor de landbouw, woestijnvorming, vermindering van de biodiversiteit, verspreiding van tropische ziekten, enz. en biodiversiteitsverlies voor steden: bodems spelen een belangrijke rol in de regulering van overstromingen en grondwaterbeheer, in de bestrijding van hitte-eilanden in steden, in de voedselproductie en als ondersteuning voor andere ecosystemen. Ze dragen zo bij aan de veerkracht van de stad. In het Brussels Gewest staat de bodem onder grote druk door menselijke activiteiten. Er zijn bijvoorbeeld problemen met bodemcompactie, erosie of verharding van de bodem. Deze bodemdegradatie leidt ook tot een verlies aan biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora). en organisch materiaal.

Daarom heeft Leefmilieu Brussel Good Soil-strategie gelanceerd, die in 2024 werd aangenomen en streeft naar een geïntegreerd beheer van de Brusselse bodems door alle bedreigingen aan te pakken en de ontwikkeling van levende bodems zo snel mogelijk te bevorderen. Het doel van deze bredere visie is om de bodem goed te laten functioneren en ons een maximaal aantal diensten te laten leveren... en daarvoor moeten we de gezondhe

Wat weten we over de gezondheid van de Brusselse bodem?

Sinds 2022 werden 304 studies uitgevoerd in het Brussels Gewest waarbij gegevens zijn verzameld over de bodemgezondheid van 581 percelen, aan de hand van 1131 staalname punten. Al die percelen bij elkaar zijn goed voor een totale oppervlakte van 1969 ha, ofwel 12% van ons Gewest.

Daarbij onderscheiden we verschillende types bodemgebruik of bodemtypologieën (gedefinieerd op basis van de LULUCF-verordening):

• Landbouwbodem
• Bosbodem
• Parkbodem
• Graslandbodem
• Wetland bodem
• Woongebied:

Deze bodemtypologie omvat alle land dat door menselijke activiteit is veranderd en ontwikkeld, inclusief transportinfrastructuur en alle menselijke vestigingen van elke omvang, tenzij al opgenomen in andere categorieën. Het kan dus gaan om gebouwen, pleinen, wegen (inclusief spoorwegen), industrieterreinen, maar ook bermen, tuinen, sportvelden en begraafplaatsen.

• Afgedekte bodems:

De resultaten van stalen die werden genomen van bodems met bovengenoemde types bodemgebruik, en die artificieel worden afgedekt door of bekleed met (semi-) ondoordringbaar materiaal, worden hier apart weergegeven. Voorbeelden van afgedekte bodems zijn geasfalteerde oppervlakken, wegen, verharde openbare ruimtes en voetpaden, spoorwegen enz.

Het grootste deel van de onderzochte terreinen zijn van bodemtype ‘bosbodems’ (in oppervlakte)

Bron: Good Soil studies en IBGB

Qua oppervlakte werden vooral de meer ‘natuurlijke’ bodemtypes bestudeerd, waarbij het grootste deel bosbodems waren (1541 ha met 82 bestudeerde percelen), waarvan een groot deel deel uitmaakt van het Zoniënwoud (1410 ha).

Als we daarentegen strikt kijken naar het aantal bestudeerde percelen, is het bodemtype ‘woongebied’ (hier voornamelijk privéwoningen) het meest vertegenwoordigd (318 percelen) voor een relatief kleine oppervlakte (85 ha).

Dit kan worden verklaard door het grote aantal privéterreinen met een kleinere oppervlakte, vergeleken met de grote percelen park of bos, zoals die van het Zoniënwoud. Het is belangrijk deze parameter in gedachten te houden bij het vergelijken van de indices voor verschillende types bodemgebruik.

Omgekeerd zijn de bodemtypes ‘landbouwbodem’ (2 ha met 8 bestudeerde percelen) of ‘wetland bodems’ (10 ha met 4 bestudeerde percelen) nog niet erg goed vertegenwoordigd in de resultaten van deze onderzoeken. Conclusies met betrekking tot deze bodemtypes moeten daarom met voorzichtigheid worden behandeld, aangezien ze statistisch (nog) niet representatief zijn. In het geval van landbouwbodems, die in kleine mate aanwezig zijn binnen het gewest, zal de onderzochte oppervlakte proportioneel gezien laag blijven.

De meeste van deze studies werden uitgevoerd in het kader van de karakteriseringscampagnes van Leefmilieu Brussel (Good Soil campagnes), maar een toenemend aantal IBGB-studies heeft ook bijgedragen tot een betere kennis over het onderwerp. Een klein deel van de resultaten zijn afkomstig van het project Re-creatie.

De gezondheid van onze Brusselse bodem wordt beoordeeld aan de hand van verschillende soorten gezondheidsindexen:

• De prestatie-indexen van elke ecosysteemdienst evalueren het vermogen van de bodems om ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) te verlenen. Dat zijn de goederen en diensten die ecosystemen aan de samenleving leveren.
• De indexen van degradatie evalueren de degradaties die de bodem aantasten.

Alle indexen zijn uitsluitend gebaseerd op elementen die verband houden met de eigenschappen van de bodem en houden geen rekening met de context of het milieu aan de oppervlakte. Ze geven dus een indicatie van de bodemgezondheid en niet van de gezondheid van het bovengrondse milieu. Het is aan de expert om deze indicatoren te interpreteren in het licht van de context om aanbevelingen te doen.

Voor meer info, raadpleeg de methodologische fiche.

Kaart van de Bodemgezondheid

Leefmilieu Brussel heeft een ‘kaart van de bodemgezondheid’ uitgewerkt. Deze kaart, voorheen de kaart van de bodemkwaliteit, geeft weer op welke locaties stalen werden genomen voor het onderzoeken van de bodemgezondheid tijdens de hierboven gepresenteerde studies. Per staalname locatie geeft het de gemeten waarden weer voor de verschillende chemische, biologische en fysische parameters. Experts inzake bodembeheer kunnen, met behulp van de bodemfacilitator, er gebruik van maken om hun studies van de bodemgezondheid uit te voeren binnen het kader van de effectenstudiesEvaluatie van de impact die een project (bouw van een gebouw, aanleg van een weg, installatie van een industrie) op het leefmilieu zal hebben. Ze wordt uitgevoerd voordat het project wordt uitgevoerd om de schade ervan te voorkomen. Een effectenstudie is vereist voor inrichtingen van klasse 1A in het raam van een milieuvergunningsaanvraag en moet worden uitgevoerd door een erkende studiegelastigde. Ze zal ook worden gemonitord door een begeleidingscomité. Een effectenstudie zal ook kunnen worden gevraagd in het raam van een stedenbouwkundige vergunning. voor de RPA's, GBP's, BBP's, SVC' s enz. Deze kaart is voor iedereen beschikbaar en heeft als belangrijkste doel te sensibiliseren rond de rol van de bodems en informatie te delen over de bodemgezondheid zodat er beter rekening mee kan worden gehouden voor duurzamer bodembeheer.

Kaart van de bodemgezondheid

Bron: Leefmilieu Brussel, onderafdeling geïntegreerd bodembeheer, 2025

Welke is de gewestelijke strategie?

Met de Good Soil-strategie beoogt Leefmilieu Brussel een geïntegreerd en duurzaam beheer van de Brusselse bodems (zie hierboven). De strategie is ook bedoeld als hefboom om op grotere schaal over de bodems te communiceren en het bewustzijn over de belangrijkste bedreigingen en de verschillende oplossingen te vergroten. Één van de prioriteiten is ook om tegen 2050 te evolueren naar een ‘nul netto-ruimtebeslag’ van bodems.

In 2019 voerde een consortium van onderzoekers op vraag van Leefmilieu Brussel een studie uit, de Good Soil-studie. Deze had als hoofddoelstelling een stand van zaken op te maken van de kennis over de Brusselse bodems (hun toestand, hun degradatie, de specifieke kenmerken van deze stedelijke bodems) en van de praktijken die van toepassing zijn op Brussel om zo het pad te effenen voor de invoering van doelstellingen en concrete maatregelen voor een geïntegreerd en duurzaam bodembeheer in het Gewest binnen de Good Soil-strategie.

Hieruit is een groot gebrek aan kennis en aandacht voor de bodems gebleken op alle niveaus van het Brussels Gewest. De stedelijke bodem is er nog maar zeer weinig bestudeerd. Daarom werden meerdere tools en acties ingevoerd om deze lacunes op te vullen – waaronder de ’IBGB en de Good Soil-campagnes – gestimuleerd door de verschillende internationale evoluties op het vlak van bodems. De tool ‘Test je bodem’ die Brusselaars helpt om de gezondheid van hun terrein makkelijk zelf te evalueren werd voornamelijk ontwikkeld voor het sensibiliseren van de burgers in verband met het belang en de functies van een gezonde bodem.

De aanbevelingen en voorschriften uitgevaardigd door de FAO en de Europese Commissie dienden als uitgangspunt voor de Good Soil-strategie:

• De Europese Commissie heeft haar Bodemstrategie voor 2030 uitgewerkt, waarin alle bedreigingen worden aangepakt en de begrippen gezonde bodems en ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) geleverd door bodems introduceert. Tegen 2050 zet de Europese strategie in op 100% gezonde bodems.

• Ook de Verenigde Naties spelen een belangrijke rol in de aandacht voor bodems in de strijd tegen de klimaatopwarming en de nefaste gevolgen ervan en de bescherming van ons milieu. De bodem is direct of indirect betrokken bij de meeste doelstellingen van hun programma's en overeenkomsten. De duurzaamheidsdoelstelling nr 15 is bijvoorbeeld rechtstreeks gericht op bodembeheer.

• Het SoilSTAT programma van de Food and Argiculture Organization (FAO), is bijvoorbeeld een initiatief dat gevolgd wordt door de drie Belgische gewesten en de federale overheid met als doel een systeem te ontwikkelen om de bodemkwaliteit te bewaken, te voorspellen en er periodiek verslag over uit te brengen.

Ecosysteemdiensten van de bodem

Indicator - Actualisering: December 2025

Een gezonde bodem levert ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) die belangrijk zijn voor ons leefmilieu en dus ook onze samenleving, zoals voedsel- en watervoorziening, klimaatregulatie en ondersteuning van biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora). enz. Uit onderzoek van de Brusselse bodems blijkt dat de meeste bodems een goede tot gemiddelde capaciteit hebben om deze diensten te leveren. Afgedekte bodems vormen daarbij de belangrijkste uitzondering, omdat ze veel minder kunnen bijdragen aan deze essentiële processen.

Indexen van de ecosysteemdiensten

De indexen van de ecosysteemdiensten  weerspiegelen het vermogen van een bodem om de verschillende prioritaire ecosysteemdiensten te leveren voor het Gewest (ondersteuning van plantengroei en habitat voor biodiversiteit, voedselvoorziening, regulatie van de watercyclus, regulatie van het klimaat). De scores die voor deze indices zijn bepaald, worden onderverdeeld in 3 groepen: 

Score van de ecosysteemdienst volgens de IBGB-gids

Bron: IBGB

Voor meer info, raadpleeg de methodologische fiche.

Onderstaande grafieken geven weer in welke mate een ecosysteemdienst wordt geleverd door de bodems in Brussel, in % van de onderzochte oppervlakte. Algemene vaststellingen van de onderzoeken naar de bodemgezondheid in Brussel worden op het einde van deze pagina besproken.

Voldoende ondersteuning van plantengroei en habitat voor biodiversiteit

Deze index steunt op heel wat parameters die van belang zijn voor plantengroei en het bieden van habitats aan fauna, flora en micro-organismen zoals schimmels, bacteriën, enz.

Voor de ecosysteemdienst ter ‘ondersteuning van plantengroei en habitats voor biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora).’, krijgt 81% van de bestudeerde oppervlakte (1596 ha) een score ‘voldoende’ en 17% (343 ha) ‘bereikt’. Bijna alle bodems ondersteunen deze functie dus minstens ‘voldoende’. Dit toont het vermogen van de Brusselse stedelijke bodems aan om biodiversiteit te ondersteunen ondanks menselijke invloed en ingrijpende veranderingen.

Afgedekte bodems vormen hierop een uitzondering: zij ondersteunen deze ecosysteemdienst vaak onvoldoende. Dat is logisch, aangezien de bovenste bodemlaag (de laag met het meeste leven en het raakvlak tussen water, bodem en lucht) meestal wordt verwijderd en vervangen door kunstmatige materialen omwille van stabiliteit, voorafgaand aan verharding

Voedselvoorziening: ecosysteemdienst geleverd op ‘voldoende’ maar niet op ‘bereikte’ wijze

Op basis van de scores voor de ecosysteemdienst inzake voedselvoorziening (productie van voedingsmiddelen), haalt 84% van de bestudeerde bodems (1663 ha) een ‘voldoende’. Voor 14% van de onderzochte bodems (267 ha) wordt de ecosysteemdienst ‘bereikt’.

Deze algemene trend, waarbij de onderzochte bodems de voedselvoorziening voornamelijk ‘voldoende’ ondersteunen, geld ook voor elke bodemtypologie. Enkel bij afgedekte bodems wordt deze ecosysteemdienst meer niet dan wel bereikt.

Een gezonde bodem kan voor veel dingen worden gebruikt, zoals voor voedselproductie. In een stedelijke omgeving zoals Brussel is dat zeer positief voor de verschillende doelstellingen van het gewest op het vlak van voedselzekerheid.

Voldoende tot zeer goede ‘regulatie van de watercyclus’ door de Brusselse bodems

De helft (51%) van de bestudeerde percelen vervult de dienst ‘regulatie  van de watercyclus’   (infiltreren van oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...).) zeer goed met een score ‘bereikt’, de andere helft doet dit ‘voldoende’. Slechts 1% van de onderzochte bodems scoort ‘onvoldoende’.

Bos- en parkbodems vervullen deze reguleringsfunctie van de watercyclus eerder goed. Ongeveer de helft ervan, respectievelijk 54% (of 827 ha) en 43% (of 124 ha), scoort ‘bereikt’ en ongeveer de andere helft, respectievelijk 46% (of 714 ha) en 54% (of 156 ha ) scoort ‘voldoende’. Aangezien parken een aanzienlijk deel uitmaken van de niet-afgedekte oppervlakken van het gewest, is het erg belangrijk dat ze deze ecosysteemdienst kunnen leveren. Ze kunnen namelijk helpen bij het reguleren van overstromingen. Deze ecosysteemdienst kan echter gemakkelijk worden verstoord door bodemdegradatie (zie onderstaande indicator), zoals compactie of een tekort aan organische stof, vaak als gevolg van intensief recreatief gebruik. Het is daarom belangrijk om hier bijzondere aandacht aan te besteden in parken die onder een hoge demografische druk staan.

Wetland- en landbouwbodems scoren ook goed voor deze index, maar zoals hierboven vermeld zijn deze types weinig vertegenwoordigd in de analyses en moeten de conclusies met de nodige voorzichtigheid worden gehanteerd.

Afgedekte bodems vervullen deze functie verhoudingsgewijs het minst goed: 50% (5 ha) van de onderzochte bodems scoort ‘onvoldoende’. Dat is niet verrassend, aangezien een afgedekte bodem per definitie niet kan bijdragen aan de regulatie van de watercyclus.

Een goede ‘regulatie van het klimaat’ door de meeste bodems

Het merendeel (84% of 1645 ha) van de bestudeerde percelen vervult de dienst ‘regulatie van het klimaat’ zeer goed met een score ‘bereikt’. Afgezien van de afgedekte bodems, scoren alle bodemtypes vrij goed voor deze ecosysteemdienst.

Een interessant aandachtspunt is dat sommige verharde oppervlakken deze ecosysteemdienst toch goed kunnen vervullen. Als de bodem namelijk vóór de verharding al rijk was aan koolstof in de diepere lagen, dan blijft die koolstof daar opgeslagen. De verharding verhindert immers dat deze verdwijnt. Dat betekent uiteraard niet dat we bodems zouden moeten verharden: dergelijke bodems kunnen geen andere ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) meer leveren en de koolstof raakt losgekoppeld van zijn natuurlijke cyclus, waardoor de bodem  ook geen extra koolstof meer kan vastleggen.

De berekening van deze index zal evolueren naarmate er nieuwe gegevens beschikbaar komen. Toch zijn deze resultaten vrij logisch gezien de gebruikte berekeningsmethode, die vooral kijkt naar de hoeveelheid koolstof in de bodem: stedelijke omgevingen zijn vaak rijker aan organisch materiaal dan landelijke gebieden, waar intensieve landbouw vaak overheerst. Dit verklaart de hoge scores van de Brusselse landbouwbodems. Bij intensieve landbouw, die in Brussel nauwelijks voorkomt, wordt organische koolstof meestal met de oogst afgevoerd en dus niet aan de bodem teruggegeven. Bovendien zijn compostHet natuurlijk proces waarbij organisch materiaal onder gecontroleerde omstandigheden door levende organismen wordt omgezet in humus en voedingsstoffen voor de bodem en zijn bewoners. en andere organische bodemverbeteraars in stedelijke gebieden makkelijker beschikbaar, en de kleinere oppervlakten maken beheerpraktijken mogelijk die de koolstofvoorraad in de bodem helpen verhogen.

Bodemdegradatie

Indicator - Actualisering: December 2025

De gezondheid van de Brusselse bodem wordt beïnvloed door verschillende vormen van degradatie. Uit onderzoeken in het kader van de Good Soil-strategie blijkt dat vooral bodemcompactie, erosie en bodemafdekking   de belangrijkste degradatieproces  sen zijn waaraan de bodems onderhevig zijn.

Indexen voor bodemdegradatie

De scores van de indexen voor degradatie geven het niveau van bodemdegradatie aan volgens het type degradatie (tekort aan organische stof, verlies van biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora)., erosie, verlies van nutriënten en bodemcompactie). De scores die voor deze indexen zijn bepaald, worden onderverdeeld in 3 groepen:  

Score van de indexen voor degradatie volgens de IBGB-gids

Bron: IBGB

Voor meer info, raadpleeg de methodologische fiche.

De grafieken hieronder tonen de mate van degradatie van de bestudeerde Brusselse bodems (in % van onderzochte oppervlakte). Algemene vaststellingen van de onderzoeken naar de bodemgezondheid in Brussel worden op het einde van deze pagina besproken.

Weinig tekort aan organische stof

De percelen die sinds 2022 werden onderzocht, hebben vrij weinig tekort aan organische stof (totaal organisch koolstof). We stellen vast dat 87% (1717 ha) van de oppervlakte van de bestudeerde bodems licht gedegradeerd is, 4% (80 ha) gemiddeld is gedegradeerd en slechts 9% (173 ha) van de bodems zwaar gedegradeerd is door een tekort aan organische stof.

Geen enkel type bodemgebruik is significant zwaarder gedegradeerd dan de andere. Enkel voor afgedekte bodems is meer dan de helft (71% of 7ha van de onderzochte bodem) zwaar gedegradeerd. Alle onderzochte landbouwbodems en wetland bodems waren maximaal licht gedegradeerd.

Zoals vermeld in de indicator ‘ecosysteemdiensten van de bodem’, is de hoeveelheid organische stof een van de belangrijkste parameters voor het bepalen van de ‘index voor klimaatregulatie’. Beide indexen zullen verder evolueren naarmate er meer gegevens beschikbaar komen.

Verlies van biodiversiteit in de bodem: de bestudeerde bodems zijn matig aangetast

66% van de sinds 2022 bestudeerde bodems (1308 ha) is gemiddeld gedegradeerd door het verlies aan bodembiodiversiteit. 14% (280 ha) is licht gedegradeerd en 19% (383 ha) is zwaar gedegradeerd.

De bodems van de gebruikstypes ‘graslandbodem’, ‘bosbodem’ en ‘woongebied’ vertonen een iets groter aandeel bodems dat zwaar gedegradeerd is door verlies aan bodembiodiversiteit.
De scores voor het verlies aan biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora). voor bepaalde oorspronkelijke (ongestoorde) bodems, met name bosbodems, moeten genuanceerd worden. Deze milieus vertonen specifieke kenmerken die het gevolg zijn van een natuurlijke evolutie en mogen niet als gedegradeerd worden beschouwd. De scores moeten dan ook geïnterpreteerd worden in het licht van lopende pedologische processen.
Voor de bodems van ‘woongebied’, die voornamelijk privétuinen of de omgeving van gebouwen zijn, is de verklaring anders en kan deze ongetwijfeld worden gekoppeld aan beheerpraktijken, de diepte of de aard van de bodem (opvulgrond van slechte kwaliteit) of aan aspecten van het gebruik (veel betreden, enz.). Voor dit type bodem kan dus worden geconcludeerd dat de degradatie voornamelijk door de mens is veroorzaakt.

Landbouwbodems, wetland bodems en parken lijken minder aangetast door deze vorm van bodemdegradatie. Alle afgedekte bodems die werden onderzocht vertonen een zwaar verlies van biodiversiteit.

Bodemerosie: gemengde resultaten

Het grootste deel (1251 ha of 64%) van de oppervlakte van de bestudeerde bodems is gemiddeld gedegradeerd door erosie. 14% (277 ha) is zwaar aangetast.

Het type bodemgebruik dat verhoudingsgewijs het zwaarst gedegradeerd is, is dat van de bodems van woongebied: 34% van deze bodems is zwaar gedegradeerd. Voor het Gewest betreft dit evenwel slechts 29 ha. Ter vergelijking: bos- en parkbodems vertonen sterke erosie over een veel groter absoluut oppervlak, samen zo’n 227 ha, hoewel dit slechts zo’n 12 à 13% van hun bodems betreft.
Landbouwbodems hebben daarentegen relatief weinig last van erosie met 63% (1 ha) van de bestudeerde bodems die licht aangetast is. Er zijn echter nog maar weinig bodems van dit gebruikstype onderzocht.

Afgedekte bodems kunnen per definitie geen erosie ondergaan, omdat ze bedekt zijn. Deze vorm van degradatie wordt daarom niet berekend voor dit type bodem.

Verlies van nutriënten: 60% van de onderzochte bodems is zwaar gedegradeerd

60% (1188 ha) van de oppervlakte van de bestudeerde bodems met alle types bodemgebruik samen is zwaar gedegradeerd door verlies aan nutriënten.

Afgedekte bodems zijn het zwaarst gedegradeerd door verlies van nutriënten. Onder de niet-afgedekte bodems zijn vooral bos- en graslandbodems verhoudingsgewijs het meest gedegradeerd door dit verlies aan nutriënten (respectievelijk 70% en 61%), maar deze conclusie moet worden genuanceerd in functie van de omgeving. Een gebrek aan nutriënten in de bodems is immers niet abnormaal voor een perfect gezonde bosomgeving. Het is zelfs een normaal proces voor dit type ecosysteemGeheel van de planten- en dierengemeenschappen in een territorium, beschouwd in hun wisselwerking met de milieufactoren.. Ook arme graslandbodems worden gekenmerkt door een lage hoeveelheid nutriënten.

Landbouw- en wetland bodems zijn minder gedegradeerd door het verlies aan nutriënten.

Bodemcompactie: meer dan driekwart van de bestudeerde bodems is gemiddeld tot zwaar gedegradeerd

79% van de oppervlakte van de bestudeerde percelen is gemiddeld tot zwaar gecompacteerd, wat overeenkomt met 1540 ha.

Graslandbodems en bodems van het type ‘woongebied’ zijn het zwaarst gedegradeerd door bodemcompactie. Respectievelijk 71% (21 ha) en 54% (46 ha) van deze bodems vertoont een sterke bodemcompactie. Tegelijk is 37% van de bodems in woongebied slechts licht gecompacteerd, wat relatief goed is in vergelijking met andere typologieën. Slechts een klein deel van dit bodemtype is gemiddeld gedegradeerd wat erop wijst dat de bodemkwaliteit in woongebied meestal óf weinig óf zwaar gedegradeerd is, en zelden ertussenin. Gezien het hier voornamelijk gaat om privétuinen of de omgeving van gebouwen, kunnen deze resultaten mogelijks worden gelinkt aan het beheer en gebruik van de bodem. Aanvullend onderzoek naar het beheer en de menselijke impact op deze degradatie zou interessant kunnen zijn om deze resultaten beter te begrijpen.

Van de afgedekte bodems wordt 100% beschouwd als zwaar gecompacteerd, aangezien dit technisch noodzakelijk is voor de stabilisatie van de bodem voor infrastructuurwerken.

Algemene vaststellingen uit deze bodemonderzoeken

Indicator - Actualisering: December 2025

Uit de resultaten van de bodemonderzoeken blijkt dat de bodemgezondheid varieert in functie van het type landgebruik. Landbouw- en wetlandbodems zijn over het algemeen in betere gezondheid: ze leveren meer ecosysteemdienstenAlle diensten die de bodem levert aan het milieu en de facto aan onze samenleving: levering van drinkwater, beperking van overstromingen, opslag van atmosferische koolstof, ontwikkeling van flora en fauna, enz.) en zijn minder gedegradeerd. De meest gedegradeerde bodems bevinden zich vooral in de zones van het type ‘woongebied’ of in graslandbodems. De lagere scores voor bosbodems moeten genuanceerd worden omdat deze vaak het gevolg zijn van natuurlijke bodemprocessen in deze context, zoals een lager nutriëntengehalte, enz.   

De bodemtypes ‘landbouwbodem’ of ‘wetland bodem’ zijn echter nog relatief weinig vertegenwoordigd in de resultaten van deze onderzoeken, zowel wat betreft het aantal onderzochte percelen als de oppervlakte. Dit komt ook doordat dit type bodem relatief weinig voorkomt in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De conclusies met betrekking tot deze types moeten met de nodige voorzichtigheid worden gehanteerd, aangezien ze statistisch nog weinig representatief zijn. Hetzelfde geldt voor de afgedekte bodems, vanwege het geringe aantal percelen dat tot nu toe werd onderzocht.

Op basis van de IBGB scores leveren bijna alle Brusselse bodems meerdere ecosysteemdiensten op een goed tot gemiddeld niveau. Dit betekent dat de meeste Brusselse bodems in staat zijn om verschillende ecosysteemdiensten op een adequaat niveau te vervullen. Sommige bodems leveren minder uiteenlopende diensten, wat hen niet per se minder waardevol maakt, maar eerder gespecialiseerder. Al deze bodems zijn belangrijk voor Brussel en haar inwoners.

De degradatieprocessen waar de meeste Brusselse bodems aan onderhevig zijn zijn compactie en verlies van nutriënten (respectievelijk 47% en 60% van de bodems zijn zwaar gedegradeerd). Het verlies aan nutriënten moet echter genuanceerd worden naargelang het bodemtype, aangezien sommige bodems van nature een lager nutriëntengehalte hebben. Hetzelfde geldt voor bodems waarop bepaalde beheerpraktijken worden toegepast om specifieke habitats te bevorderen. Deze bodems hoeven daarom niet noodzakelijk als gedegradeerd te worden beschouwd, en conclusies kunnen in de toekomst verder genuanceerd worden. Tekort aan organische stof, verlies van biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora). en erosie hebben de meeste bodems licht tot gemiddeld gedegradeerd.

In vergelijking met andere typologieën is de bodemkwaliteit van afgedekte bodems (veel) minder goed. Ze scoren slechter, zowel voor ecosysteendiensten als voor bodemdegradaties, omdat ze door afdekking zijn afgesneden van water, vegetatie en lucht wat leidt tot een verstoord ecosysteemGeheel van de planten- en dierengemeenschappen in een territorium, beschouwd in hun wisselwerking met de milieufactoren.. Daarnaast is in de meeste gevallen de ‘levende’ bodemlaag verwijderd of verstevigd om infrastructuur aan te leggen (weg, plein, speelplaats, terras, enz.).

We merken op dat een evolutie van de bodemgezondheid (nog) niet kan worden vastgesteld. We bevinden ons immers nog in de fase waarin het aantal meetpunten van de beginsituatie wordt uitgebreid. Bovenstaande resultaten zijn een weergave van de huidige staat van de kennis van Brusselse bodems, op basis van recente metingen.