1. In Brussel lijkt de grondwaterlaag op een ondergronds meer.
NIET WAAR
Grondwater is water dat zich bevindt in de kieren en spleten van gesteente in de ondergrond, dat aquifer wordt genoemd. De relatie tussen de aquifer en het grondwater is dezelfde als die tussen een vat en zijn inhoud.
Grondwater kan zich in verschillende soorten aquifers (watervoerende grondlagen) bevinden. Regenwater infiltreert tussen de kieren van de meest doorlatende lagen tot het op een vrijwel ondoorlaatbare laag stuit waarboven het water zich ophoopt. In bodems die voornamelijk uit kalksteen bestaan (de karstzone), vormt het grondwater soms meren met rivieren, zoals bijvoorbeeld in de grotten van Han. Maar dit is absoluut niet het geval in Brussel, waar de ondergrond bestaat uit verschillende geologische lagen die op elkaar gestapeld zijn en waarvan sommige eerder zanderig en andere eerder kleiachtig zijn. Deze ondergrond lijkt meer op een massa drassig zandBodemdeeltjes die groter zijn dan 0,05 mm, zoals het zand dat je vindt op het strand wanneer je een gat graaft dicht bij de waterlijn.
Het freatisch vlak – ook wel de grondwaterspiegel genoemd – is de grondwaterlaag die zich het dichtst bij het grondoppervlak bevindt. Het is deze grondwaterlaag die je het eerst tegenkomt bij het graven van een put. Het hoogste peil van de grondwaterspiegel staat bekend als het 'piëzometrisch niveau' of de 'stijghoogte'.
Goed om te weten
De wetenschap die de aanwezigheid, de stroming en de kwaliteit van grondwater (water in de ondergrond) bestudeert, noemen we hydrogeologie. Op onze pagina ‘Grondwater in Brussel: geologische kenmerken’ leer je meer over de geologische en hydrogeologische kenmerken van de Brusselse ondergrond.
2. Vocht en overstromingen in kelders zijn te wijten aan het grondwaterpeil.
WAAR en NIET WAAR
Periodes van hevige regen vullen het grondwater opnieuw aan. In die periodes komt de stijghoogte van het grondwater soms dicht bij het maaiveld (het niveau van het grondoppervlak) te liggen, vooral in de kelders van woningen gelegen in valleien. Dit staat bekend als opstijgend grondwater.
Er zijn echter veel andere, vaak meer plotselinge, oorzaken van vocht of overstromingen in kelders, zoals:
- een lek in de drinkwaterleidingen of het afvoersysteem voor huishoudelijk afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is.
- terugstromend rioolwater
- condensatie
- regenwater dat via afvloeiing het gebouw binnendringt
3. Er kan een nieuwe grondwaterlaag onder mijn huis verschijnen.
NIET WAAR
De aanwezigheid van een grondwaterlaag wordt bepaald door de geologische aard van de ondergrond. In die zin kan een grondwaterlaag niet verschijnen of verdwijnen. Het kan wel gebeuren dat een grondwaterlaag waarvan men het bestaan niet vermoedde uiteindelijk een probleem veroorzaakt.
De stijghoogte van het grondwater fluctueert van nature afhankelijk van de watertoevoer in de voorgaande maanden (en zelfs jaren), meestal met een grote traagheid. Er wordt ook een seizoensgebonden patroon waargenomen, waarbij het grondwaterpeil meestal hoog is in het vroege voorjaar en vervolgens daalt tot in het najaar.
Na hevige regenval en een seizoen dat bevorderlijk was voor het aanvullen van het grondwater, kan het grondwaterpeil zo hoog worden dat het in contact komt met keldermuren. Het gaat dan niet om een nieuwe grondwaterlaag, maar een bestaande laag waarvan het peil gestegen is door water dat in de loop der tijd is geïnfiltreerd.
Het grondwaterpeil kan ook stijgen als gevolg van bepaalde ondergrondse constructies, waardoor een dameffect ontstaat dat de afvloeiing van het grondwater naar de vallei verstoort. De voorschriften in milieuvergunningen maken het mogelijk om dit fenomeen te vermijden door de installatie van structuren die dameffecten omzeilen te verplichten.
4. De inspanningen van het Gewest om de bodem te ontharden verhogen het risico op opstijgend grondwater.
NIET WAAR
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest onderneemt stappen om de Brusselse bodems te ontharden en waterinfiltratie te verbeteren. De gewestelijke inspanningen om de bodem te ontharden houden echter geen algemeen risico in voor het hele grondgebied. Het risico op opstijgend grondwater verschilt naargelang je je op een hoog- of laagvlakte bevindt.
Hoogvlaktes of plateaugebieden zijn meer geschikt voor het uitvoeren van onthardingswerkzaamheden, omdat de grondwaterspiegel er relatief diep gelegen is (op meer dan 5 meter diepte) en het grondwater er langzaam naar de valleibodems kan migreren om het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). en de vochtige gebieden te voeden.
In laagvlaktes of alluviale gebieden daarentegen ligt de grondwaterspiegel niet diep onder de grond. Het gaat hier om de valleibodems en de natuurlijke afwateringsgebieden (brongebieden, vochtige gebieden, vijvers, waterlopen) of de door de mens gemaakte afwateringsgebieden (collectoren, drains) van het grondwatersysteem. De hydrogeologie van deze gebieden is complex omdat de eerste laag van de ondergrond er vaak heterogeen (aanwezigheid van ophogingen en aanslibsels van zandBodemdeeltjes die groter zijn dan 0,05 mm-kleiBodemdeeltjes die kleiner zijn dan 0,002 mm) en weinig doorlatend is.
Om elk risico op opstijgend grondwater in de onmiddellijke omgeving van een project te vermijden, moet de specifieke hydrogeologische en stedelijke context van elk onthardingsproject vooraf zorgvuldig bestudeerd worden. Deze studie begeleidt ontwerpers bij het kiezen van het juiste regenwaterbeheersysteem. Zo zal het water dat wordt opgevangen door begroeide bovengrondse systemen (zoals wadi's, stormtuinen enz.) grotendeels evapotranspireren of verdampen (vooral in de zomer), terwijl in ondergrondse systemen (zoals infiltratiebekkens) evapotranspiratieRegenwater wordt in de bodem vastgehouden en verdampt vervolgens naar de atmosfeer. De aanwezigheid van planten versterkt dit fenomeen aanzienlijk. wordt tegengehouden.
De hoeveelheid regenwater die na onthardingswerkzaamheden de grondwaterspiegel bereikt, hangt dus sterk af van het soort systeem en de gebruikte technieken. Door bij onthardingswerkzaamheden te kiezen voor de juiste systemen kan het risico op opstijgend grondwater goed beheerd worden.
5. Ondergrondse infrastructuren (zoals ondergrondse parkeergarages) kunnen het grondwaterpeil doen stijgen en overstromingen veroorzaken.
WAAR en NIET WAAR
In Brussel is een milieuvergunningDe milieuvergunning, voorheen 'commodo-incommodo'- exploitatievergunning genoemd, is een document met de technische voorschriften die de exploitant van een installatie (bv. tankstation, drukkerij, stomerij, enz.) moet naleven. De door de administratie vastgelegde voorwaarden zijn bedoeld om de bescherming te waarborgen tegen de gevaren, hinder of ongemakken die een installatie of activiteit direct of indirect kan veroorzaken voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid van de bevolking, met inbegrip van personen die zich binnen de grenzen van een installatie bevinden zonder daar als werknemer te kunnen worden beschermd. Meer informatie over de milieuvergunning een maatregel die is ingevoerd om bescherming te bieden tegen de gevaren, overlast of ongemakken die een installatie of activiteit direct of indirect kan veroorzaken voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid van de bevolking. Voor alle nieuwe projecten of renovatieprojecten waarbij ondergrondse infrastructuren worden aangelegd, verplicht de milieuvergunning dan ook het uitvoeren van hydraulische werken (bijvoorbeeld : drainagesysteem) om elke impact op de grondwaterstromen te voorkomen.
Specialisten worden ingeschakeld om de hydraulische werken correct te dimensioneren, rekening houdend met de beperkingen van de lokale hydrogeologische context. Het doel van deze systemen is om de stroomopwaartse druk en de stroomafwaartse druk weer in evenwicht te brengen (principe van communicerende vaten) of om het grondwater de versperring in de natuurlijke waterstroom te laten omzeilen via een drainagesysteem dat het water door middel van de zwaartekracht stroomafwaarts stuurt zonder dat het in de riolering wordt geloosd.
6. Als rioolwater terugstroomt in een kelder, komt dat door een stijging van het grondwaterpeil.
NIET WAAR
Hoewel overlopende riolen en opstijgend grondwater 2 mogelijke oorzaken van kelderoverstromingen zijn, staan deze oorzaken los van elkaar. Overlopende riolen zijn meestal het gevolg van een tijdelijke verzadiging van het rioleringsnetwerk door uitzonderlijke regenval in combinatie met een slecht ontwerp van de aansluiting van de woning op de riolering.
Tip
Neem zo snel mogelijk contact op met de begeleidingsdienst ‘overstromingen’ van Vivaqua als je tekenen van overlopende rioleringen (water met een vieze geur, een troebele bruine kleur, organisch afval enz.) vaststelt. Hun adviseurs zullen je helpen om de oorzaak van het probleem te achterhalen en je adviseren over eventuele werkzaamheden die je kunt uitvoeren om aan de voorschriften te voldoen.
7. Vochtproblemen veroorzaakt door opstijgend grondwater kunnen niet worden opgelost.
NIET WAAR
Eerst en vooral moet je nagaan of het vochtprobleem inderdaad verband houdt met opstijgend grondwater. De diagnose van een hydrogeoloog, een studiebureau of een vochtspecialist is essentieel.
Als het probleem door een expert wordt bevestigd, kunnen bouwprofessionals ingrijpen. Er zijn verschillende oplossingen die ze kunnen voorstellen:
- Drainage houdt in dat het water wordt weggeleid van de funderingen van de woning. Er zijn verschillende soorten drainage: inwendige en perifere drainage.
- Bekuiping heeft tot doel de muren waterdicht te maken. De bekuiping kan aan de binnen- en/of buitenkant van keldermuren worden aangebracht. Opgelet: bekuiping aan de binnenkant voorkomt de capillaire opstijging van water in het metselwerk, achter de bekuiping, niet. Capillaire opstijging moet worden behandeld door injectie, waarbij een barrière tegen opstijgend vocht wordt gevormd binnen in het metselwerk.
- Pompen heeft tot doel het water rechtstreeks uit de ondergrond, uit de bovenste grondwaterlaag, op te halen met een pomp die een 'dompelpomp' wordt genoemd.
Deze verschillende oplossingen hebben elk hun eigen kostenplaatje en doeltreffendheid. Bovendien kan beïnvloeding van het grondwatersysteem door drainage (soms in combinatie met pompen) ook gevolgen hebben voor de stabiliteit van een gebouw.
In de kelders van gebouwen die in een van nature vochtige omgeving staan, is het moeilijk om vocht effectief te bestrijden. In dit geval kan het verstandiger zijn om de kelders alleen te beschouwen als ruimtes die leeg en goed geventileerd moeten blijven in plaats van te proberen een van nature vochtige omgeving onder controle te houden.
8. De grondwaterspiegel kan worden verlaagd om vocht in mijn kelder te voorkomen.
NIET WAAR
De grondwaterspiegel verlagen houdt in dat het niveau van het grondwater wordt verlaagd door water weg te pompen. In het Brussels Gewest is het verlagen van de grondwaterspiegel gereglementeerd en onderworpen aan voorafgaande toestemming via een milieuvergunningDe milieuvergunning, voorheen 'commodo-incommodo'- exploitatievergunning genoemd, is een document met de technische voorschriften die de exploitant van een installatie (bv. tankstation, drukkerij, stomerij, enz.) moet naleven. De door de administratie vastgelegde voorwaarden zijn bedoeld om de bescherming te waarborgen tegen de gevaren, hinder of ongemakken die een installatie of activiteit direct of indirect kan veroorzaken voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid van de bevolking, met inbegrip van personen die zich binnen de grenzen van een installatie bevinden zonder daar als werknemer te kunnen worden beschermd. Meer informatie over de milieuvergunning.
Pompen is alleen tijdelijk toegestaan als onderdeel van civieltechnische werken om het leggen van funderingen voor gebouwen op droge grond mogelijk te maken, om de stabiliteit van graafwerken en constructies te garanderen en om de overstroming van de ondergrondse metro-infrastructuur te voorkomen. Het permanent oppompen van grondwater is dus verboden. Dit zou niet alleen een slecht beheer van een natuurlijke hulpbron zijn, maar ook een risico vormen voor de stabiliteit van gebouwen.
9. Schade veroorzaakt door opstijgend grondwater wordt niet vergoed.
WAAR en NIET WAAR
Problemen veroorzaakt door opstijgend grondwater worden niet beschouwd als een natuurramp. De veroorzaakte schade wordt daarom niet vergoed door het Rampenfonds. Het Rampenfonds dekt alleen schade ten gevolge van onvoorziene gebeurtenissen van aanzienlijke omvang die gecategoriseerd werden als ramp. Alleen lokale besturen kunnen deze categorisering aanvragen.
Om een schadevergoeding voor opstijgend grondwater te krijgen, moet je dus zelf een woningverzekering hebben afgesloten die problemen veroorzaakt door opstijgend vocht dekt. Schade als gevolg van een stijging van opstijgend grondwater wordt zelden gedekt door standaard woonverzekeringen. Let hier goed op bij het afsluiten van uw verzekering als u hiervoor specifiek gedekt wilt zijn.
In sommige gevallen is het mogelijk om een schadevergoeding te eisen als de verantwoordelijkheid van een derde partij wordt vastgesteld, zoals een gebrekkig ontwerp van de woning of verstoring van de natuurlijke afvloeiing van grondwater.
