Wie doet wat voor het waterbeheer in het Brussels Gewest?

Sectie 1: De wateroperatoren in het Brussels Gewest en hun verantwoordelijkheden

Leefmilieu Brussel (Gewestelijke administratie)

• Beheer van onbevaarbare waterlopen 1^ste en 2^de categorie en beheer van een veertigtal vijvers ( oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). , voorwaarden voor grondwateronttrekkingen,…) ;
• Milieu-inspectie ;
• Monitoring van de oppervlaktewater-, grondwaterkwaliteit en waterkwaliteit van de vijvers, toezicht  op de grondwateronttrekkingen;
• Redactie en coördinatie van de regionale waterplannen (Waterbeheerplan en Overstromingsrisicobeheerplan).

Hydria (Publiekrechtelijke naamloze vennootschap)

• Beheer van afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. op gewestelijk niveau (riolering, collectoren en waterzuiveringstations);
• Beheer van sommige stormbekkens;
• Beheer  van het continue meetnet Flowbru dat onder andere debieten in waterlopen en collectoren meet, alsook de neerslaghoeveelheden.

VIVAQUA (Intercommunale – CVBA)

• Opslag, behandeling, productie en transport van het drinkwater voor het Brussels Gewest;
• Distributie van drinkwater;
• Beheer van afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. op gemeentelijk niveau (riolering, collectoren);
• Beheer van sommige stormbekkens.

Haven van Brussel (Publiekrechtelijke naamloze vennootschap)

• Beheer van het Kanaal op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ;
• Beheer, uitbaten en ontwikkeling van de haven van Brussel.

 De 19 gemeenten van het Brussels Gewest

• Beheer van de onbevaarbare geklasseerde waterlopen van 3de categorie en van sommige vijvers ;
• Verlenen van de stedenbouwkundige vergunningen (toezicht op de naleving van de bepalingen rond water in de Gewestelijke en, waar relevant, Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordeningen).

De watercyclus in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Sectie 2: Het coördinatieplatform van de wateroperatoren van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

In 2014 heeft de Brusselse Hoofdstedelijke Regering een coördinatieplatform opgericht bij het besluit van 24 april 2014. Dit platform verenigt de verschillende operatoren en actoren : Vivaqua, Hydria en Leefmilieu Brussels. Het voorzitterschap van het coördinatie-platform word verzekerd door de Minister of zijn vertegenwoordiger en het secretariaat word verzekerd door Leefmilieu Brussels. Sinds 2021 wordt op basis van artikel 7 van het besluit tot oprichting van het Platform de Haven van Brussel systematisch uitgenodigd op alle vergaderingen.

 Zoals de naam aangeeft, is de opdracht van het Platform toe te zien op de gecoördineerde uitvoering van het waterbeleid, dat wordt gevoerd via de Waterbeheerplan en via de Maatregelenprogramma. Het Platform staat in voor de voorbereiding, de operationele planning en de follow-up van het waterbeleid, coördineert de uitvoering van de verschillende acties door de verschillende actoren, en brengt hierover verslag uit aan de Minister.

Het coördinatieplatform adhocwerkgroepen creëren die zich buigen over specifieke thema’s op gewestelijk niveau, en comités oprichten per stroomgebied om de problemen van waterbeheer op lokaal niveau op te lossen. Alle natuurlijke of rechtspersonen wier aanwezigheid gerechtvaardigd is naargelang van het behandelde thema, Brussel Mobiliteit, Urban, een gemeente, een vereniging, een onderneming, een deskundige, …) kunnen voor deze werkgroepen of comités worden uitgenodigd. Dit Maatregelenprogramma vormt een concreet voorbeeld van de werken uitgevoerd binnen het coördinatieplatform.

Sectie 3: Coördinatie van de uitvoering van het waterbeleid op Belgisch niveau

De Coördinatiecomité Internationaal Milieubeleid (CCIM) en de Stuurgroep Water

Aangezien België een federale staat is waarin het milieubeleid grotendeels onder de bevoegdheden valt van de verschillende federale entiteiten (de federale staat, het Vlaams Gewest, het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), werden er een reeks coördinatiestructuren in het leven geroepen. De belangrijkste inzake milieubeleid is het CCIM (Coördinatiecomité Internationaal Milieubeleid). Het werd in 1995 opgericht via een samenwerkingsakkoord tussen de federale staat, het Vlaams, Waals en Brussels Hoofdstedelijk Gewest, met betrekking tot internationaal milieubeleid.

Dit comité heeft als voornaamste taken voor België vooraf overlegde stellingnames voor te bereiden zodat het op internationaal vlak een eensgezind standpunt naar voor kan brengen, alsook het nodige overleg te organiseren tussen de verschillende entiteiten zodat de aanbevelingen en beslissingen die op internationaal niveau werden genomen, hier op een gecoördineerde wijze worden uitgevoerd. De coördinatie van de uitvoering van de Europese richtlijnen op Belgisch grondgebied behoort tot het takenpakket van dit comité.

De CCIM bestaat uit een plenaire vergadering, een bureau, en tal van thematische werkgroepen.

De Stuurgroep Water heeft als opdracht ervoor te zorgen dat het waterbeleid op een gecoördineerde wijze gebeurt. Hierbij staat de gecoördineerde uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Water centraal. Daarnaast behandelt de Stuurgroep Water ook andere richtlijnen of conventies met betrekking tot water. Het Brussels Gewest is, net als de andere federale entiteiten, in deze stuurgroep vertegenwoordigd. De samenwerking gebeurt op verschillende niveaus: op formeel niveau op het vlak van gezamenlijke formele standpunten of communicaties naar de Europese Commissie, op technisch niveau op het vlak van de uitvoering van de verschillende technische aspecten van de Kaderrichtlijn Water, en op lokaal niveau met betrekking tot het beheer of onderhoud op het terrein van bepaalde waterlopen of grondwaterlichamen.

Het project LIFE Belini

Het LIFE Belini-project zag het levenslicht in oktober 2016 en versterkt sindsdien steeds meer de Belgische samenwerking rond de thematiek van water. Het Vlaams Gewest, het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (vertegenwoordigd door Leefmilieu Brussel), hebben samen met vijf andere publieke partners besloten om ‘een versnelling hoger te schakelen’ om de waterkwaliteit te verbeteren.

Het LIFE Belini-project (Belgian initiative for making a leap forward towards good status in the river basin district of the Scheldt) werd op 1 oktober 2016 goedgekeurd door de Europese Commissie. Die investeert in totaal 10 miljoen euro over een periode van 10 jaar in Vlaanderen, Wallonië en Brussel – waarvan 2,4 miljoen euro voor Leefmilieu Brussel (en in totaal 2,7 miljoen euro voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest).

Het belangrijkste doel van het project voor Brussel – naast het intensiveren van de samenwerking tussen de gewesten – is het verbeteren van de waterkwaliteit van de Zenne. Dit gebeurt onder meer door de vervuiling afkomstig van overstorten te verminderen, de verontreiniging in afvloeiend wegwater in kaart te brengen, de aantrekkelijkheid van de Zenne voor vissen te verbeteren, de kwaliteit van de open oevers van de Zenne te verhogen, en – waar mogelijk – de ondergrondse gedeelten van de Zenne opnieuw open te leggen.

In dit kader zijn al verschillende concrete projecten uitgevoerd of worden binnenkort afgerond.

Sectie 4: Coördinatie van de uitvoering van het waterbeleid op internationale niveau

District, stroomgebied en deelstroomgebied

Op de kaart is duidelijk te merken dat het Brussels Gewest gelegen is in het centrum van het Internationale Scheldedistrict.

Een hydrografische bekken of stroomgebied wordt door de Ordonnantie tot opstelling van een kader voor het waterbeleid gedefinieerd als “een gebied vanwaar al het over de oppervlakte lopende water via een reeks stromen, rivieren en eventueel meren, door één riviermond in zee stroomt». 

Een stroomgebied is een topografische oppervlakte die wordt afgebakend door waterscheidingen en waarin al het hemelwater eenzelfde afvoer heeft: een waterloop, een vijver enz. Elk stroomgebied is verdeeld in een aantal elementaire bekkens (soms substroomgebieden genoemd) die overeenkomen met de voedingsoppervlakte van de zijtakken die in de hoofdwaterloop uitmonden. Het stroomgebied of de deelstroomgebieden vormen de geografische eenheid waarop men de analyse van de hydrologische cyclus en zijn gevolgen baseert. 

Het deelstroomgebied van de Zenne maakt deel uit van het grotere stroombebied van de Schelde. De Zenne stroomt in de Dijle, die na haar samenvloeiing met de Nete overgaat in de Rupel die op zijn buurt uitmondt in de Schelde. Water kent geen grenzen. Zo zal een slecht beheer stroomopwaarts onvermijdelijk gevolgen hebben op het stroomafwaartse deel. Daarom dat een internationaal stroomgebiedsdictrict de meest pertinente werkeenheid is voor een efficiënt waterbeleid.

De Europese Commissie heeft, via de Kaderrichtlijn Water, het werken op basis van een dergelijk stroomgebiedsdistrict geformaliseerd en verplicht gemaakt (artikel 13 van de KRLW). Ze heeft regels vastgelegd voor een verbeterde samenwerking tussen Lid Staten teneinde de watervoorraden op een gecoördineerde wijze te beheren. Voor wat de Schelde betreft, werd met dit doel in 1994 de Internationale Scheldecommissie opgericht.

De Internationale Scheldecommissie (ISC)

Zelf als beslaat ze maar 0,72% van de oppervlakte van het Internationale Scheldestroomgebied, het Brussels Gewest huisvest 10% van de bevolking ervan. Via de ISC heeft ze, net als de andere delegaties (Federale Staat, het Vlaams Gewest, het Waals Gewest, Nederland en Frankrijk) inspraak in wat een goed beheer van het internationaal stroomgebiedsditrict van de Schelde moet omvatten.

De ISC heeft als doelstelling de samenwerking te organiseren tussen de landen en gewesten waardoor de Schelde stroomt om tot een integraal duurzaam beheer van het Scheldebekken te komen. Haar taken zijn: de coördinatie van de acties die de landen voeren, de conformiteit van het  beheerplan voor het stroomgebiedsdistrict met de kaderrichtlijn ‘Water’, de preventie van overstromingen en van accidentele verontreinigingen.

De ISC bestaat uit:

• een plenaire vergadering die één maal per jaar in december samenkomt om de belangrijkste beslissingen te nemen;
• een vergadering van delegatieleiders die twee maal per jaar bijeenkomen om toe te zien op de goede werking van de diverse werkgroepen;
• tal van technische werkgroepen (rond grondwater, oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...). , economische aspecten, overstromingen,…) waar experten kennis en ervaringen met elkaar uitwisselen en met elkaar overleg plegen.

Eén van haar belangrijkste opdrachten is het zesjaarlijks opstellen van het Overkoepeld Deel van het Waterbeheerplan en het Overkoepelend Deel van het Overstromingsrisicobeheerplan.