Klimaat

Wat is het klimaat in Brussel? Hoe is het geëvolueerd? En wordt het beïnvloed door de klimaatveranderingen?
  • Klimaat
  • Het milieu: stand van zaken
  • Opwarming

Focus – Actualisatie: november 2025

België: een gematigd zeeklimaat

België kent een gematigd oceanisch klimaat dat wordt bepaald door haar gemiddelde breedteligging en de nabijheid van de Atlantische Oceaan. Het Belgisch klimaat wordt algemeen gekenmerkt door relatief frisse, natte zomers en eerder zachte, regenachtige winters. 

De gemiddelde temperatuur in België over alle regio's en seizoenen heen is 10,2°C en de jaarlijkse hoeveelheid neerslag bedraagt 910 mm.

Er zijn echter klimaatvariaties tussen de verschillende regio’s. Zo overschrijdt de gemiddelde temperatuur in de Hoge Venen de 7,5 °C niet, terwijl de gemiddelde temperatuur in de Kempen zo’n 11,4°C bedraagt. Deze temperatuurverschillen worden voornamelijk bepaald door de afstand tot de zee en de hoogteligging. De hoogvlakten van de Ardennen zijn dus gemiddeld 3°C kouder dan de laagvlakte. Hetzelfde geldt voor de neerslag, die sterk toeneemt met de hoogte en op hellingen gericht naar de wind (zuidwest), die het merendeel van de regen meebrengt. 

De Belgische klimaatatlas: gemiddelde jaartemperatuur (links, in °C) et neerslag (rechts, in mm) voor de periode 1991-2020

Bron: De figuur is gebaseerd op meteo.be
Opmerking: Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is groen omcirkeld.
Grafiek: De Belgische klimaatatlas: gemiddelde jaartemperatuur (links, in °C) et neerslag (rechts, in mm) voor de periode 1991-2020

Hoe kunnen deze kenmerken worden verklaard?

Zoals hoger vermeld, wordt het Belgische klimaat voornamelijk beïnvloed door de gemiddelde breedteligging en de nabijheid van de Atlantische Oceaan.

Inderdaad:

  • De geografische ligging (middenbreedtegraden, tussen 49° en 51°N) situeert België ter hoogte van het oscillerend poolfront (het scheidingsoppervlak waar de koude luchtmassa's van noordelijke oorsprong en de warme luchtmassa's van subtropische origine elkaar ontmoeten). Het is de wisselende positie van het poolfront die ons in de zomer “mooi weer” brengt (wanneer het poolfront naar het noorden opschuift) en het weer in de winter “kouder” doet worden (wanneer het poolfront zuidelijker schuift dan onze breedteligging en koude luchtmassa’s van het noorden aanvoert).
  • Door de nabijheid van de oceaan kent België een algemeen vochtig klimaat, zowel in de zomer als in de winter, in het bijzonder vanwege de aanwezigheid van de Golfstroom, een warme zeestroming die langs de Europese kusten stroomt. De warme Golfstroom bevordert de evaporatie en daarbij ook de wolkenvorming en voorkomt zowel dat de zeeën bevriezen als de ontwikkeling van zeer koude winters (zoals bijvoorbeeld in het oosten van Canada). Bovendien wordt door de thermische inertie van de oceanen (ze warmen langzamer op en koelen langzamer af dan het land), de opgeslagen warmte (of koelte) langzaam afgegeven aan de atmosfeer. Zo blijft de warmte die de oceaan tijdens de zomer opslaat zich in de winter in de atmosfeer verspreiden en vice versa tijdens de zomer, wanneer de oceaan de tijdens de winter opgeslagen koelte teruggeeft aan de atmosfeer.

Het gemiddelde klimaat in het BHG

 De gemiddelde jaartemperatuur in Ukkel (berekend over een periode van 30 jaar tussen 1991 tot 2020) bedraagt 11°C, dat is een gemiddelde opwarming van 1,2°C ten opzichte van de periode 1961-1990 (9,8°C). De gemiddelde jaarlijkse neerslaghoeveelheden lopen op tot 837 mm. 

Deze jaarlijkse waarden vertonen aanzienlijke seizoensvariaties.

Klimatologische normalen voor het station te Ukkel (1991 – 2020): gemiddelde maandelijkse temperatuur en antaal uren zonneschijn (boven); gemiddelde maandelijkse hoeveelheid en aantaal dagen neerslag (onder);  

Bron: KMI, internetsite: de maandnormalen te Ukkel
Klimatologische normalen voor het station te Ukkel (1991 – 2020): gemiddelde maandelijkse temperatuur en antaal uren zonneschijn
Klimatologische normalen voor het station te Ukkel (1991 – 2020): gemiddelde maandelijkse hoeveelheid en aantaal dagen neerslag

Zo blijkt met name dat de totale neerslag tijdens de koude periode van het jaar correleert met het aantal neerslagdagen (dat hoger ligt tijdens de wintermaanden). Tijdens de warme periode (vooral van juni tot augustus) blijft het aantal neerslagdagen stabiel, maar vallen er grotere hoeveelheden neerslag: de regenval is intenser als gevolg van onweersactiviteit. 

Een klimaat in ontwikkeling in de 20ste en de 21ste eeuw

Volgens de gegevens van KMI ("Klimaatrapport 2020") is het Belgische klimaat geëvolueerd in de loop van de 20ste en de 21ste eeuwen:

  • Twee opmerkelijke en vrij plotse stijgingen voor zowel de seizoentemperaturen als de jaartemperaturen (in de orde van 1°C), de eerste in de eerste helft van de 20ste eeuw en dan tijdens de jaren 1980.
  • Een significante stijging van de hoogste zomertemperatuur (+0,85°C per decennium sinds 1981), alsook een bijzonder significante stijging van het aantal dagen per jaar waarop de minimale dagtemperatuur (d.w.z. de nachttemperatuur) ten minste 15°C bereikte (+3,9 dagen per decennium sedert 1981).
  • Aanzienlijke toename van het aantal, de duur en de intensiteit van hittegolven.
  • Significante stijging voor de Brusselse regio van de totale jaarlijkse hoeveelheid neerslag (in de orde van 9% tussen 1833 en het begin van de 21ste eeuw), in het bijzonder in de winter (in de orde van 30%).
  • Tendens tot verhoging van de intensiteit en de frequentie van onweersbuien in de Brusselse regio op korte termijn (+0.5 dagen met hevige neerslag per decennium sinds 1981). 

(Meer informatie in de focus "Evolutie van het klimaat in het Brussels Gewest" in het hoofdstuk Klimaat, de factsheet klimaat 2 en het Klimaatrapport van KMI) 

Regelmatig verbroken klimaatrecords

Deze trends zijn de laatste jaren nog duidelijker geworden. In Ukkel behoren 2020, 2022, 2023 en 2024 alle vier tot de 6 warmste jaren sinds het begin van de metingen in 1833. 2024 is ook het warmste jaar dat ooit op wereldschaal is geregistreerd.

Stijgende gemiddelde jaartemperaturen in Ukkel

Bron: Ed Hawkins, University of Reading
Opmerking: De koudste temperaturen zijn aangeduid in donkerblauw en de warmste in donkerrood, ten opzichte van de referentieperiode 1961-2010
Grafiek: Stijgende gemiddelde jaartemperaturen in Ukkel

Sinds enkele jaren volgen de klimaatrecords elkaar dus op. Andere voorbeelden:

  • 2024 is het natste jaar sinds het begin van de metingen in Ukkel, ondanks een aantal neerslagdagen dat relatief dicht bij het normale ligt; de oorzaak hiervan is een groot aantal dagen met hevige neerslag.
  • 2022 en 2020 staan bovenaan de ranglijst van gemiddelde jaartemperaturen, waarbij 2022 ook het record van de gemiddelde maximumtemperatuur heeft.
  • 2023 houdt het absolute record van de gemiddelde minimumtemperatuur.
  • In datzelfde jaar vond de allereerste hittegolf plaats die ooit in de herfst werd geregistreerd.
  • 2020, 2022 en 2023 vallen ook op door het ontbreken van winterdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur onder 0 °C blijft), een fenomeen dat sinds het einde van de 19e eeuw slechts 13 keer is gebeurd.

Om te downloaden

Factsheet(s)

Studie(s) en rapport(en)

Nuttige links

< Mobiliteit en vervoer Terug naar thema Brusselse context