1. Leefmilieu Brussel, partner en coördinator van het proefproject
Beheerder: Catherine Fierens
Aanvankelijk was de EFRO-projectoproep gericht op het creëren van lokale werkgelegenheid. Leefmilieu Brussel en haar partners hebben hierop gereageerd door de nadruk te leggen op potentiële banen in de voedselproductie in het Brussels Gewest.
“Het beantwoorden van deze projectoproep was zeer veeleisend. Het team, bestaande uit publieke actoren, non-profitorganisaties en coöperaties, was een groot voordeel. De gemeente Anderlecht had bijvoorbeeld al grond geïdentificeerd die rechtstreeks voor het project kon worden gebruikt. Want toegang tot land is de basis.”
Toen BoerenBruxselPaysans eenmaal operationeel was, ondersteunde Leefmilieu Brussel de ontwikkeling van een gedeelde geschiedenis, waarin de partners op een wederzijds versterkende manier konden samenwerken. Ook vandaag blijven de actoren van het project samenwerken.
Focus op de renovatie van de ketelhoeve
Leefmilieu Brussel heeft een grootschalig renovatieproject ondernomen op een van haar sites: de Ketelhoeve. Het doel was om een activiteit te creëren die niet bestond in Brussel, namelijk de verpakking en verwerking van groenten en fruit. “We wilden een richting vinden die economisch rendabel was, maar die ook sociale en milieuaspecten had.” Vandaag omvat de boerderij een verpakkings- en verwerkingsruimte, maar ook een restaurant, een verkooppunt, een agora voor de burgers waar af en toe markten worden gehouden en demonstratieruimtes (moestuin, boomgaard, kippenhok ...).
Goed om te weten
De lancering van BoerenBruxselPaysans viel samen met het ontstaan van de strategie Good Food van Leefmilieu Brussel. Vandaag is deze strategie aan zijn 2de editie toe (.pdf) en veel van de missies die werden opgestart in het pilootproject worden verder ontwikkeld.
2. De gemeente Anderlecht
Beheerders: Christophe Bourgois en Marie-Hélène Steurs, Eenheid Duurzame OntwikkelingOntwikkelingswijze die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder daarmee voor de toekomstige generaties de mogelijkheden in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien. Het gaat dus om een demarche die ernaar streeft de continuïteit van de economische en sociale ontwikkeling in de tijd voort te zetten, met eerbied voor het leefmilieu en zonder de natuurlijke hulpbronnen die nodig zijn voor de menselijke activiteiten in gevaar te brengen.
De belangrijkste taak van de gemeente Anderlecht in het pilootproject was om toegang te krijgen tot nieuwe gronden die gebruikt konden worden voor voedselproductie.
“We mobiliseerden verschillende hectaren land en organiseerden de landbouwtestruimte, waardoor nieuwe boeren hun activiteit konden testen. We werkten in perfecte harmonie met de andere partners. We werkten bijvoorbeeld samen met Le Début des Haricots om de landbouwtestruimte te lanceren en doen functioneren, met Terre-en-vue om de boeren te selecteren en met het Groen en Blauw Huis, een non-profitorganisatie opgericht door de lokale overheid, om de burgers bewust te maken en te betrekken.”
Focus op de renovatie van de Kattentkasteel
De renovatie van het Kattentkasteel, een gebouw van de lokale overheid, was een van de vlaggenschipprojecten. Het ondersteunt nu de landbouwtestruimte en huisvest vergaderzalen, kantoren, een opleidingsruimte en andere activiteiten.
Goed om te weten
De oppervlakte grond die door de gemeente beschikbaar is gesteld: 3 hectare voor delandbouwtestruimte (met de toevoeging van nog een halve hectare in 2023) en 3 hectare in Neerpede voor het opzetten van tuinderijen en de verkoop van lokale producten.
3. Terre-en-vue
Terre-en-vue biedt toegang tot land en ondersteunt producenten bij het opzetten en het vermarkten van hun boerderijen.
Beheerder: Antoine Gérard
“Met BoerenBruxselPaysans hebben we ons echt gericht op deze intermediaire schakel: het vinden van ruimtes om aan landbouw te doen. Eerst brachten we potentiële gebieden in Brussel in kaart. Daarna ontmoetten we particuliere en publieke landeigenaren om te onderhandelen.
Aanvankelijk was Terre-en-vue gevestigd in Wallonië. Dit project was echt de start van onze lancering in Brussel. Uiteraard zijn we een partnerschap aangegaan met de gemeente Anderlecht, en deze duurt voort tot op vandaag. We konden verschillende hectaren activeren voor opstartactiviteiten, in het bijzonder voor Radiskale (een bedrijf dat werd overgenomen), Smala farming en Hierba Buena Tisanes. Samen met de gemeente Jette hebben we 1,5 hectare land verkregen waar de initiatieven Atelier Groot Eiland en Simples Jettoises (geneeskrachtige planten) zich hebben gevestigd.
Veel van de onderhandelingen die tijdens het project begonnen, werden pas achteraf volledig afgerond. Toegang tot land is echt een langetermijnproces.”
Goed om te weten
Om het ter beschikking stellen van landbouwgrond te vergemakkelijken, biedt Terre-en-vue erfpachtcontracten van 27 jaar aan tussen Brusselse gemeenten en nieuwe landbouwers. Een optimaal model voor een vlotte werking en langetermijnontwikkeling van de grond.
4. Le Début des Haricots
Deze in Brussel gevestigde non-profitorganisatie draagt bij aan een eerlijk en veerkrachtig agrovoedingssysteem.
Beheerder: Gabriele Annicchiarico, Projectleider / Landbouwtestruimte
Le Début des Haricots was al enige tijd van plan om een incubator voor landbouwactiviteiten in de Brusselse stedelijke context op te richten.
“We hadden al contact opgenomen met de gemeente Anderlecht, het grootste reservoir van landbouwgrond in het Gewest, om de stap te zetten naar professionele stadslandbouw.
Dankzij BoerenBruxselPaysans is de testruimte 'Graines de paysans' ontstaan. In Brussel bestond dit soort ruimte die ondersteuning biedt niet. Er was een professioneel netwerk dat meer gericht was op integratie, zoals het Atelier Groote Eiland, een Brusselse speler in de sociale economie, of la ferme Nos Pilifs,
Met de landbouwtestruimte konden we inspelen op de vraag van mensen die met hun project wilden starten maar niet de middelen hadden om dat te doen. Dankzij de testruimte konden ze starten nog voordat ze grote investeringen deden. Ongeveer 50% van de mensen die steun hebben gekregen, zetten hun activiteit nog steeds verder. Dit onderstreept de noodzaak om een Brusselse voedingsindustrie te creëren door producenten en het publiek dichter bij elkaar te brengen.”
Goed om te weten
Sinds het einde van het proefproject heeft de landbouwtestruimte regionale financiering ontvangen die ongeveer de helft van de behoeften dekt, aangevuld met subsidies van privéfondsen en projectoproepen. Als opleidingsproject heeft het geen commerciële roeping. Momenteel kunnen er 9 gelijktijdige activiteiten naast elkaar bestaan: tuinbouw en productie van kruidenthee, bloemen, medicinale planten ...
5. Crédal
Crédal is een ethische financiële coöperatie die verenigingen, coöperaties en ondernemers ondersteunt die bijdragen aan verandering in Franstalig België.
Beheerder: Jerôme Rassart
“Bij Crédal ondersteunen we bedrijven in plaats van ze krediet te verkopen. In het kader van BoerenBruxselPaysans beseften we al snel dat er niet altijd geld ter beschikking moest worden gesteld, maar eerder managementvaardigheden: het financieel plan, het businessmodel, de keuze van de structuur, enz.
We hadden 2 missies. De eerste was om korteketenprojecten te ondersteunen bij het structureren van het bedrijf en het berekenen van de inkomsten uit de activiteit. De tweede was het vinden van economische modellen om de levensvatbaarheid op lange termijn van bepaalde proefprojectinitiatieven te garanderen, zoals de Chaudron-boerderij.
Aangezien we in Wallonië actief zijn in de landbouwsector, heeft dit nieuwe stadslandbouwproject ons in staat gesteld om onze vaardigheden uit te breiden en te reageren op projectoproepen voor ondersteuning in Brussel. Vandaag zijn we ook een eenheidsloket ‘korte keten’ in consortium met Group One, dat ondernemerschap in teken van een duurzame economie aanmoedigt.”
Goed om te weten
Crédal heeft een microkrediet ontwikkeld dat is aangepast aan de landbouwsector. Dit maakt het mogelijk om mensen te ondersteunen die starten als zelfstandige en vaak niet kunnen profiteren van een conventionele lening. Op deze manier kunnen kleine boeren en veehouders al een voet tussen de deur krijgen.
6. Het Groen en Blauw Huis
Het Groen en Blauw Huis is een paracommunale vzw die het milieubehoud promoot in de Neerpede, één van de belangrijkste landbouwgebieden van Anderlecht.
Beheerder: KoenDe Leeuw, coördinator
Tijdens BoerenBruxselPaysans speelde het Groen en Blauw Huis een sleutelrol in het leiden en structureren van lokale initiatieven voor een duurzamere landbouw. Hierbij werd de nadruk gelegd op inclusie, innovatie en bewustmaking. De vzw voorzag in:
- ondersteuning en begeleiding voor nieuwe boeren en lokale initiatieven
- de organisatie van workshops, evenementen en educatieve activiteiten over duurzame landbouwpraktijken en korte ketens
- een levend laboratorium voor nieuwe landbouwtechnieken aangepast aan de stedelijke context
- de creatie van banden, uitwisselingen en samenwerkingen tussen de productiesector, de consumenten en de politiek om een geïntegreerde aanpak van stedelijke voedselproductie aan te moedigen
Goed om te weten
Tussen 2016 en 2023 organiseerde het Groen en Blauw Huis 663 bewustmakingsactiviteiten die ongeveer 21.000 mensen – burgers en professionals uit de landbouwsector – aantrokken.
