Kaart van de ondoorlatende oppervlakken van het Brussels Gewest

Deze kaart geeft een inschatting van de ondoorlatende oppervlakken waar regenwater niet of moeilijk kan infiltreren in de bodem. Deze bodems verstoren zo de natuurlijke watercyclus en dat heeft gevolgen voor de aanvulling van grondwater, overstromingen, de waterkwaliteit van waterlopen en het stedelijk microklimaat.

Meer dan de helft van het Brussels Gewest is ondoorlatend

In 2022 was 53,2%, of 8.645 ha van de 16.242 ha, van de oppervlakte van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ondoorlatend. Dat bleek uit een studie die is uitgevoerd op basis van de interpretatie van satellietbeelden en luchtfoto’s. Ondoorlatende oppervlakken zijn onder andere: artificiële bodembedekkingen (zoals straten, pleinen, parkings ...), gebouwen en, in mindere mate, compacte bodems. Doorlatende oppervlakken zijn met vegetatie bedekte bodems, naakte bodems en waterzones. Spoorwegzones zijn afhankelijk van de soort bedekking doorlatend of ondoorlatend.

De ondoorlaatbaarheidsgraad blijft stijgen

Een studie in 2006 wees uit dat 47% van de oppervlakte van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ondoorlatend was, maar die schatting is om twee belangrijke reden niet vergelijkbaar met de schatting van 53,2% uit 2022. Enerzijds is er een verschil in studiegebied: de studie van 2006 omvatte 97,7% van het volledige Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Anderzijds verschilt de toegepaste methode. In een tweede schatting voor 2022 werd rekening gehouden met die verschillen. Die schatting toont een voortzetting van de lineaire groeitrend van ondoorlatende oppervlakken in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest sinds 1993. De toename in ondoorlaatbaarheid is in de eerste plaats – maar niet enkel – te wijten aan de toenemende verstedelijking. Het model van 2022 is nauwkeuriger en kan onder andere parkings en terrassen op privéterreinen of kleinere paden nauwkeuriger identificeren als ondoorlatende oppervlakken in vergelijking met het model van 2006.

Hoe werd de kaart opgesteld?

De kaart werd opgesteld op basis van satellietbeelden (Sentinel -2) en orthofoto’s (van UrbIS en Digitaal Vlaanderen) met een resolutie van 1m.  Voor de klassering van ondoorlatende oppervlakken werd een deep learning-model gebruikt waarvan de nauwkeurigheid werd verbeterd door zowel zomer- als winterbeelden te gebruiken, om zo schaduwzones van gebouwen en bomen en de ondergrond onder boomkruinen te klasseren. Visuele validatie van 7.600 willekeurig verdeelde pixels geeft aan dat de kaart een nauwkeurigheid van 92,3% (f-score) heeft, met een eerder kleine onderschatting van de ondoorlatende oppervlakken. De methode laat niet toe om de halfdoorlatende verharding zoals grindpaden en -parkings, straatstenen met brede voegen ... te onderscheiden van andere verharding.Halfdoorlatende verharding wordt daarom geclassificeerd als ondoorlatend op de kaart.

Deze methode biedt een totaalbeeld van de ondoorlaatbaarheidsgraad voor het Brussels Gewest gebaseerd op satellietbeelden en luchtfoto’s.  Ze is met andere woorden niet ontworpen om bijvoorbeeld de bodemverdichting op perceelsniveau na te gaan.  Bepaalde bodemparameters, zoals bodemcompactie kunnen enkel nauwkeurig worden vastgesteld aan de hand van terreinanalyses. Het percentage van 53,2% moet dus met de nodige omzichtigheid worden geïnterpreteerd, aangezien deze kan verschillen naargelang de onderzoeksvraag (bijvoorbeeld: ondoorlaatbare oppervlakken versus bodemverdichting).

Tweede kaart ter vergelijking

Een tweede kaart werd opgesteld om de resultaten voor een gelijk studiegebied en met dezelfde nabewerking te vergelijken met die van de studie van 2006. Enerzijds werden UrbIS-gegevens (vector) van straatoppervlakken en gebouwen geïntegreerd in het model en als ondoorlatend geklasseerd. Anderzijds werden de gegevens van groene zones, spoorwegzones en water als doorlatend geklasseerd. De methode van 2006 en die van 2022 bleken te verschillen in nauwkeurigheid. Uit dezelfde visuele validatie als die van de eerste kaart van 2022 met nog extra pixels (in totaal 10.000) blijkt dat de kaart van 2022 een nauwkeurigheid van 92,3% (f-score) heeft, tegenover 86,3% voor de kaart van 2006 met een meer uitgesproken onderschatting van ondoorlatende oppervlakken in 2006 dan in 2022. Het model is ook in staat om veranderingen in ondoorlatende oppervlakken over deze periode te identificeren (met een correlatie van 98%).

• Kaart van de ondoorlatende oppervlakken van het Brussels Gewest

Verdere analyse

Aan de hand van de nieuwe kaart van 2022 werd ook de ondoorlaatbaarheidsgraad (in %) berekend per straat, per plein, per zones voorbehouden voor bewoning, industrie, diensten, recreatie, spoorwegzone, landbouw, alsook voor braakgronden, voor begraafplaatsen en ten slotte voor zones met parken, bossen en water. 

• Deze resultaten zijn te raadplegen op een tweede interactieve kaart