Eerste hulp bij overstromingen: de juiste handelingen vóór, tijdens en na een overstroming

In Brussel worden de meeste overstromingen veroorzaakt door plots opkomend water afkomstig van stortbuien. Door de toegenomen verharding van de Brusselse bodem sijpelt het regenwater bij hevige regenval niet meer goed door en loopt het af naar de valleien van ons Gewest. Maar ook daar zijn de bebouwing en infrastructuur doorheen de jaren toegenomen. Naast overvloedige regen, kunnen ook lekken zorgen voor wateroverlast.

We zetten de belangrijkste oorzaken van overstromingen op een rijtje:

• Verzadiging van de riolering: vooral tijdens de zomer kunnen korte, hevige stortbuien leiden tot plots opkomend water. Het regenwater kan niet voldoende infiltreren in de bodem en de overvloedige afvloeiing zorgt ervoor dat het rioleringsnet verzadigd raakt. Het overtollige rioleringswater hoopt zich dan op in kelders of het stroomt af over de weg naar de lager gelegen zones van het grondgebied.
• Overstroming van de waterlopen: uitzonderlijk kunnen regenperiodes van langere duur de bodem in de stroomgebieden verzadigen en ervoor zorgen dat de waterlopen buiten hun oevers treden. Ook het verzadigde rioleringsnet loost dan water in de rivieren, waardoor de waterstand van de waterlopen nog verder stijgt.
• Verzadiging van de bodem: soms lopen kelders ook onder wanneer het niet meer regent. Dan sijpelt het water er door de muren of welt het op uit de vloer. Dit komt omdat de bodem op bepaalde dieptes verzadigd is en de grondwaterspiegel hoog staat. De grondwaterspiegel (het hoogste peil van het grondwater) varieert naargelang de weersomstandigheden en seizoenen. Aan het einde van de winter bijvoorbeeld kan die tot op het niveau van onze kelders stijgen in de laagst gelegen delen van het gewest.
• Lekken: wateroverlast in gebouwen kan ook veroorzaakt worden door allerlei lekken (van drinkwater, afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. enz.).

Het is belangrijk om te weten dat een overstroming iedereen kan treffen. Maar er zijn natuurlijk wel gebieden – vaak gelegen beneden in valleien – die veel kwetsbaarder zijn dan andere. In die gebieden stapelt water zich vaak op, of het nu afkomstig is van hevige regenval en de bijbehorende afvloeiingsproblemen, een overstromende waterloop, een terugstroom uit verzadidgde riolereingen of een stijging van de grondwaterspiegel.

Ligt je woning niet in de buurt van een kwetsbare zone? Dan bestaat er in principe geen (te voorspellen) risico. Maar onvoorziene situaties kunnen overal tot een overstroming leiden. Denk bijvoorbeeld aan rioleringen of straatkolken die verstopt raken of een breuk in de waterleiding. Het is dus voor iedereen belangrijk om te weten wat te doen in geval van een overstroming. Daarom lijsten we de belangrijkste handelingen vóór, tijdens en na een overstroming voor je op.

Er zijn verschillende dingen die je kunt doen om je woning te beschermen tegen overstromingen en waterschade: van kleine preventieve maatregelen bij een overstromingsalarm tot een doordacht ontwerp van je woning.

Preventie bij het ontwerp van je woning

Door bij het ontwerp van je woning en tijdens de werkzaamheden rekening te houden met bepaalde factoren kun je het overstromingsrisico in je woning structureel verlagen. Dit kan vooral nuttig zijn als je in een overstromingsgevoelig gebied woont of een overstromingsgevoelig perceel hebt.

Pas deze tips toe in je woning:

• Vermijd ondergrondse kelders en garages.
• Plaats de funderingsplaat van de benedenverdieping minstens 30 cm hoger dan het straatniveau of 30 cm hoger dan het hoogste bekende overstromingsniveau.
• Plaats openingen zoals deuren, ramen en verluchtingsgaten hoger.
• Vermijd dat rioleringen in de kelder uitkomen (zoals afvoerputjes, gootstenen, afvoer van de wasmachine enz.). Zo vermijd je dat water zich via de rioleringen in je kelder kan verspreiden wanneer het water in het rioleringsnet sterk stijgt.
• Kies voor een verwarmingsinstallatie waarbij geen opslag van grondstoffen nodig is. Als er zich in je kelder een stookolietank of andere opslag van brandstof bevindt, kan een overstroming voor heel wat vervuiling zorgen.
• Plaats je verwarmings- en/of koelingsinstallatie (boiler, ventilator enz.) op een hogere verdieping.
• Plaats elektrische toestellen en zekeringskasten op een hoge plek.
• Kies de juiste bouwmaterialen voor de kelder en de benedenverdieping: kies waterbestendige isolatie en vloerbekleding, kies makkelijk te reinigen afwerkingsmaterialen, vermijd houten schrijnwerk voor deuren en ramen, vermijd houten wanden en holle muren, enz.

Pas deze tips toe rond je woning:

• Veranker stookolietanks om te vermijden dat ze instabiel worden.
• Gebruik waterdichte deksels voor tanks en regenwaterputten om te vermijden dat dit water vervuild wordt door overstromingswater.
• Plaats een drempel voor de garage-inrit of voorzie een verkeersdrempeltje bovenaan de helling naar de garage om het water in te dijken en toch je garage in te kunnen rijden.
• Hoog de grond rond je woning niet op, tenzij op plaatsen waar het strikt noodzakelijk is, om plaats te laten voor water daar waar het geen kwaad kan.
• Graaf eventueel aarde af om in een wateropslagzone of zelfs een vijvertje te voorzien.

Heb je vastgesteld dat je woning overstromingsgevoelig is? Ligt je woning bijvoorbeeld lager dan het straatniveau of de aanpalende terreinen? Hoopt afvloeiend water zich soms op ter hoogte van ramen en deuren? Maar staat er geen verbouwing op de planning ... Ook dan kun je enkele kleinere acties ondernemen om je woning te beschermen:

• Maak de buitenmuren waterdicht: vul barsten, vervang oude voegen, breng een coating aan enz.
• Dicht verluchtingsopeningen tijdelijk af of verhoog ze.
• Zorg ervoor dat de aansluiting van je gebouw op de riolering waterdicht is tot aan het straatniveau om te voorkomen dat riolen in je huis overstromen. Een terugslagklep is niet altijd betrouwbaar. Het is beter om de toegang tot de riolering af te sluiten in je kelder en een binnenpomp te gebruiken om het water vanuit de kelder naar de riolering op het gelijkvloers te pompen.
• Leg op voorhand een voorraad zandBodemdeeltjes die groter zijn dan 0,05 mm en zandzakjes aan.
• Voorzie op voorhand in waterdichte schottenObstakels voor de afvloeiing die je bij een overstroming makkelijk voor deuren, vensters en garagepoorten kunt plaatsen.
• Installeer een pomp (manueel of elektrisch, uitgerust met een noodgenerator) om het water af te voeren dat toch nog in je huis zou kunnen binnenlopen.

Preventie vlak voor een overstroming

Er wordt gewaarschuwd voor een overstroming in je regio. Wat nu? Deze checklist helpt je om je woning, je spullen en jezelf te beschermen:

• Dicht deuren, vensters, verluchtingsgaten, kelderramen of andere plekken waar water je woning zou kunnen binnenlopen af met zandzakjes en/of waterdichte schottenObstakels voor de afvloeiing. Opgelet: vanaf een bepaalde waterhoogte (ongeveer 75 cm, afhankelijk van het weerstandsvermogen van de muren) is het beter om het water je woning te laten binnenstromen om te voorkomen dat er te veel druk op de muren komt te staan, waardoor ze zouden kunnen barsten of instorten.
• Dicht spouwgaten en verluchtingsopeningen tijdelijk af met kleef- of opvulmateriaal (bv. plastic zakken).
• Parkeer je auto op een veilige plaats.
• Zet chemische producten op een veilige hoogte om vervuiling te voorkomen.
• Haal losliggende voorwerpen weg rond je woning en uit je tuin. Deze voorwerpen kunnen door het water worden meegesleurd, stroomafwaarts het water tegenhouden en zo de overstroming verergeren.
• Laat ruimte vrij langs waterlopen, zodat het water plaats heeft om weg te stromen. Stockeer nooit tuinafval, boomstronken, zeildoeken enz. in de onmiddellijke omgeving van waterlopen.
• Zorg dat je zaklampen en noodverlichting in huis hebt.

Tijdens een overstroming is je eigen veiligheid en die van anderen het belangrijkste. Deze checklist helpt je om het veilig te houden:

• Breng kinderen, personen met beperkte mobiliteit en dieren in veiligheid.
• Sluit gas, water en elektriciteit af indien nodig.
• Ga na langs waar het water toch je woning binnendringt en vervolledig afdichtingen van deuren, vensters enz. (indien mogelijk en veilig).
• Help je buren zonder jezelf in gevaar te brengen.
• Volg het nieuws, het weerbericht en overstromingsalarmen om te weten hoe de situatie evolueert.
• Draag gepaste kledij: laarzen en handschoenen om verwondingen te vermijden. Houd er rekening mee dat het water dat op je afstroomt niet proper zal zijn.

Werd je slachtoffer van een overstroming en liepen je woning en bezittingen schade op? Dan moet je de schade opmeten, je verzekeringsmaatschappij verwittigen en lokale overheden informeren. Deze checklist helpt je om al deze stappen veilig en correct te doorlopen:

• Eerst en vooral: wees voorzichtig! Denk eraan dat elektrische installaties beschadigd kunnen zijn, (zware) voorwerpen kunnen vallen enz.
• Schakel gas en elektriciteit niet meteen aan in ruimtes met waterschade.
• Laat een specialist nagaan of de elektriciteits-, gas- en verwarmingsinstallaties goed werken.
• Maak de verluchtingsgaten die je afdekte opnieuw vrij.
• Verlucht alle ruimtes en verwarm ze vervolgens om het vocht weg te krijgen. Plaats een luchtontvochtiger indien nodig.
• Controleer of het afvalwaterWater dat in huishouding of industrie dienst heeft gedaan en gewoonlijk met verschillende stoffen beladen is. goed wegloopt via de riolering.
• Neem zo snel mogelijk contact op met je verzekeraar.
• Als je huurt, verwittig je huurbaas (de eigenaar van je woning) zo snel mogelijk. Voor schade aan de woning moet de eigenaar contact opnemen met zijn verzekeraar. Voor schade aan de inboedel moet jij contact opnemen met jouw verzekeraar.
• Meet de waterschade op. Om een beroep te kunnen doen op je verzekering, heb je beschrijvingen en foto's van de schade nodig.
• Begin pas met herstellingen eens je de schade volledig en grondig opgemeten hebt voor je verzekeraar.
• Hou de facturen van herstellingen zorgvuldig bij om te bezorgen aan je verzekeraar.
• Maak je woning schoon en desinfecteer waar nodig als er afvalwater is binnengelopen. Draag een mondmasker en handschoenen, en maak je handen na het poetsen grondig schoon, om besmetting met ziektekiemen te voorkomen.
• Neem contact op met je gemeente voor verdere informatie. Je gemeente zal je laten weten waar je terecht kunt met het afval, of de overstroming zal worden erkend als natuurramp en een tussenkomst van het Rampenfonds mogelijk is, enz.
• Meld de overstroming aan Leefmilieu Brussel.

Contacteer je verzekeraar

Bij een overstroming wordt de veroorzaakte schade gedekt door de brandverzekering van je woning. Op welke vergoeding van de verzekering je kunt rekenen, hangt af van de voorwaarden van de door jou gekozen brandverzekering.

Volg deze 3 stappen om de schade vlot aan te geven bij je verzekeraar:

1. Meet de schade op en geef die zo snel mogelijk aan bij je verzekeraar: je verzekeraar zal een dossier openen met daarin alle informatie over de geleden schade. Je verzekeraar zal je ook adviseren en eventueel maatregelen aanbevelen om de schade te herstellen en om de schade een volgende keer te beperken.
2. Bereid het onderzoek van de expert voor: eens een schadedossier is geopend, zal je verzekeraar een expert sturen om de schade te beoordelen en het bedrag van de terugbetaling te bepalen. Merk je na het bezoek van de expert nog schade op die werd veroorzaakt door de overstroming? Geef dan ook deze schade alsnog zo snel mogelijk aan bij je verzekeraar.
3. Bewijs de schade: verzamel alle nuttige documenten die de geleden schade kunnen aantonen. Denk aan facturen, offertes, foto's (van de overstroomde woning, van de schade aan het gebouw en de inboedel nadat het water is weggetrokken) enz. Aarzel ook niet om een volledige beschrijving van de schade op te maken. Hoe meer informatie je verzamelt en bezorgt aan je verzekeraar, hoe sneller de procedure kan verlopen.

Vaak gestelde vragen over verzekeringen

Wie is verantwoordelijk voor de verzekering?

Wie verantwoordelijk is voor het afsluiten van een verzekering en het contacteren van de verzekeraar bij schade, hangt af van wie eigenaar is van de woning:

• Bij eigendom (je bent eigenaar van je eigen woning): je eigen brandverzekering zal de schade dekken.
• Bij mede-eigendom (je bent eigenaar van je eigen appartement of woning, die samen met andere woningen deel uitmaakt van eenzelfde gebouw): de groepsverzekering zal de schade aan het gebouw dekken en je eigen brandverzekering zal de schade aan je inboedel dekken.
• Bij verhuur (je bent huurder van een huis of appartement): de brandverzekering van je huisbaas – de eigenaar van de woning – zal de schade aan het gebouw dekken en je eigen brandverzekering zal de schade aan je inboedel dekken.

Wat gebeurt er indien je niet verzekerd bent?

Als je niet verzekerd bent, kun je recht hebben op een tussenkomst van het Rampenfonds. Dit is enkel het geval als je aan deze 2 voorwaarden voldoet:

• je woning wordt door geen enkele brandverzekering gedekt
• je leeft van een leefloon (betaald door het OCMW)

Wat als mijn woning onbewoonbaar is?

Als je woning tijdelijk onbewoonbaar is door een overstroming, dan kan je verzekeraar ook de (eventuele) kosten voor nieuwe huisvesting op zich nemen.

Kan ik een verzekering afsluiten als ik in een overstromingsgebied woon?

Ook als je een woning koopt of bouwt in een overstromingsgebied, is het mogelijk een brandverzekering af te sluiten. Door bij de inrichting of het ontwerp van je woning rekening te houden met het overstromingsrisico (bv. via systemen die de gevolgen van hevige regenbuien kunnen beperken), kun je de verzekeringsvoorwaarden en -premie gunstig beïnvloeden.

Meld de overstroming

Leefmilieu Brussel wil de gebieden waar overstromingen plaatsvinden en de oorzaken van overstromingen zo nauwkeurig mogelijk in kaart brengen. Dit helpt ons om de Brusselaars te informeren over de risico's, preventieve maatregelen en oplossingen. Je kunt ons hierbij helpen door overstromingen aan ons te melden.

Hoe meld ik een overstroming?

Je kunt een overstroming aan ons melden via een van deze kanalen:

1. Rechtstreeks aan Leefmilieu Brussel via inondation-overstromingen@leefmilieu.brussels.
2. Aan je gemeente: je vindt meer informatie en contactgegevens op de website van je gemeente.
3. Via de KMI-app (te installeren op je smartphone): ga naar 'Waarnemingen', klik op 'Waarneming toevoegen' en vervolgens op 'Overstroming'.

Welke informatie moet ik doorgeven?

Bezorg ons indien mogelijk deze informatie:

• Het overstroomde gebied: de straten, gebouwen, parken of groene ruimten die zijn overstroomd, de rivieren of vijvers die buiten hun oevers zijn getreden.
• De oorzaak van de overstroming: het overstromen van een rivier, het overlopen van rioolputten, afstromend water in de straten enz.
• De duur van de overstroming: het tijdstip van begin en einde van de overstroming.
• Foto's van de overstroming: foto's die de overstroomde gebieden en het waterpeil tonen.
• Foto's van de schade: foto's die na de overstroming de waterschade tonen.
• Het hoogst bereikte waterniveau: meet bijvoorbeeld de waterafdrukken op muren op (stuur indien mogelijk een foto als bewijs).
• De richting van het water: waar kwam het water vandaan en naar waar vloeide het af? Vanuit welke rioolput kwam het water en in welke richting stroomde het de straat af? Welke rivier of vijver stroomde over en in welke richting stroomde het water af? (Stuur indien mogelijk foto's als bewijs.)