Vogeltrek: waar hebben we het over?
De migratie van vogels – of de vogeltrek – is niet altijd een heen- en terugreis naar Afrika. Het is veel complexer dan dat: terwijl sommige soorten lange afstanden afleggen, soms tot in het zuiden van Afrika, migreren andere soorten naar plekken dichterbij, bijvoorbeeld naar het Middellandse Zeegebied. Binnen één soort, zoals het roodborstje, migreren sommige vogels wel en andere niet. En sommige soorten, zoals de huismus, zijn sedentair en dus het hele jaar door aanwezig. Sommige vogels die we hier in de winter zien, zijn ook broedvogels uit het Noorden en kunnen zelfs uit het Verenigd Koninkrijk komen.
Waarom migreren vogels?
De belangrijkste reden voor migratie is de beschikbaarheid van voedsel. Veel insecteneters migreren in de winter. Omwille van het beperkte aantal insecten in die tijd van het jaar trekken ze meer naar het Zuiden op zoek naar voedsel.
Migratie is dus niet zozeer een klimaatkwestie, het gebeurt niet omdat het slecht of koud weer is. De klimaatveranderingWijst op trage variaties van de klimaatskenmerken mettertijd, op een welbepaalde plaats: opwarming of afkoeling. Sommige vormen van luchtvervuiling, veroorzaakt door menselijke activiteiten, zijn een bedreiging voor het klimaat in de zin dat er een globale opwarming zou kunnen ontstaan. Dit verschijnsel kan belangrijke schade veroorzaken: stijging van de zeeniveaus, verergering van de uiterste klimaatsverschijnselen (droogtes, overstromingen, wervelstormen, enz.), destabilisatie van de bossen, bedreiging voor de zoetwatervoorraden, moeilijkheden voor de landbouw, woestijnvorming, vermindering van de biodiversiteit, verspreiding van tropische ziekten, enz. wijzigt wel de migratiekalender: door mildere winters keren sommige soorten eerder terug, vertrekken later of migreren soms helemaal niet.
Welke trekvogels zien we in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?
Het zijn er veel! In heel België kun je op bepaalde momenten in het jaar – lente-zomer, winter of tijdens de trek – wel zo’n 470 soorten zien. In het Brussels Gewest zijn er al maar liefst 260 soorten waargenomen. Vogels die tijdens de warme seizoenen in noordelijke landen broeden en overwinteren in het Zuiden (het Middellandse Zeegebied of ten zuiden van de Sahara) vliegen over België, maar niet altijd over Brussel.
De zwaluw behoort tot de trekvogels die in onze regio broeden. In Brussel zijn er 3 zwaluwsoorten aanwezig: de huiszwaluw, de oeverzwaluw en de boerenzwaluw, die helaas erg zeldzaam is geworden. Maar er zijn ook grasmussen, rietzangers, groenlingen enz. Tot de soorten die in het Noorden broeden maar in onze regio overwinteren behoren de koperwiek, de barmsijs en de grote zilverreiger. Onder de watervogels is de wilde eend een veel voorkomende soort die het hele jaar door te zien is, en we verwelkomen in de winter ook eenden uit het Noorden.
Goed om te weten
Zwaluwen en gierzwaluwen zijn de meest kenmerkende trekvogels. Alle vogels van deze soorten die aanwezig zijn in België, en dus in Brussel, migreren naar Afrika. Het roodborstje daarentegen is een vogel die we hier het hele jaar door zien, maar de roodborstjes die we in de winter spotten zijn niet altijd dezelfde vogeltjes als de roodborstjes die we in de zomer zien.
Worden sommige trekvogelsoorten bedreigd?
De boerenzwaluw wordt in onze regio met uitsterven bedreigd, omdat hij nestelt in open gebouwen zoals stallen en schuren, die steeds minder voorkomen. De kievit, een waadvogel (een vogel die voedsel zoekt in modderbanken) die nestelt in de velden, is ook bijna verdwenen door de afname van zijn habitat (open landschappen). De kleine plevier, ook een waadvogel, was al zeer zeldzaam en is dat vandaag de dag nog meer.
Op Europese schaal zijn watervogels bijzonder kwetsbaar, met name door de verdwijning van vochtige gebieden als gevolg van de verharding van de bodem en het stijgende waterpeil. In het Brussels Gewest daarentegen behoren ze tot de soorten die het goed doen dankzij de verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewaterEr wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen zeewater en binnenwater, wat op zijn beurt in oppervlaktewater en grondwater wordt onderverdeeld. Het oppervlaktewater wijst op het water dat op de oppervlakte van de aarde afvloeit of stagneert en bevat het water van de meren, rivieren en waterpartijen (vijver, kunstmatige bekkens, poelen, ...)., het blootleggen van stukken van waterlopen en het beheer van oevers, rietvelden enz.
Wat doet Leefmilieu Brussel om vogels te beschermen?
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn een hele reeks beschermingsmaatregelen van kracht: het beheer van groene ruimten, waterbeheerplannen, de aanleg en het onderhoud van rietvelden (vegetatie in vochtige gebieden) enz. Alle inheemse vogelsoorten genieten een strikte bescherming zoals vastgelegd in de verordening betreffende natuurbehoud van maart 2012. Deze verordening zet de Natura 2000-richtlijnen (de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn) om in concrete regels.
Op 6 juni 1990 bekrachtigde België ook het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten (CMS), beter bekend als het Verdrag van Bonn.
Daarnaast ondernemen we gerechtelijke stappen: de inspectiedienst kan ingrijpen als er melding wordt gemaakt van een aanslag op een beschermde diersoort (verstoring, vernieling van nesten enz.). Er worden ook regelmatig inventarisaties uitgevoerd om na te gaan hoe het gaat met onze diersoorten op lange of korte termijn.
Tot slot werken we samen met verenigingen zoals Natagora, de Ornithologische Commissie van Watermaal-Bosvoorde, het Koninklijk Belgisch Verbond voor de Bescherming van de Vogels en Mussen & BiodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora).. Sommige van deze verenigingen hebben zich intensief ingezet voor de terugkeer van de huiszwaluw en de oeverzwaluw.
