De Aziatische hoornaar: feit of fabel?

WAAR en NIET WAAR. De Aziatische hoornaar en de Europese hoornaar zijn neven, dus 'van ver' lijken ze op elkaar. Toch kunnen we ze met een oplettend oog snel van elkaar onderscheiden aan de hand van een paar specifieke elementen.

De Aziatische hoornaar heeft felgele poten, een oranje kop met een zwart voorhoofd, een zwart borststuk en een achterlijf met één enkel geel segment. Hij staat ook bekend als de geelpotige hoornaar omdat zijn uiteinden citroengeel zijn, zoals te zien is op de afbeelding hierboven. Tijdens het vliegen ziet hij eruit als een grote zwarte wesp met een kenmerkende oranje streep.

De Europese hoornaar heeft roodbruine poten, een roodbruin borststuk en een geel achterlijf met zwarte strepen. De kleuren zijn feller en de combinatie van zwart-geel-rood doet denken aan zijn 'zeer Belgische' karakter. Hij is ook iets groter dan de Aziatische hoornaar.

NIET WAAR. De Aziatische hoornaar werd in 2004 per ongeluk in Frankrijk geïntroduceerd. Hij is sinds 2018 aanwezig in Brussel en sinds 2023 zijn er honderden nesten.

NIET WAAR. Over het algemeen bouwen Aziatische hoornaars eerst een primair nest op een beschutte plek dicht bij de grond, zoals een haag, struik, tuinhuis ... In de zomer, als er te veel individuen zijn en de ruimte rond het nest de ontwikkeling tegenhoudt (ongeveer 70% van de gevallen), verhuist de kolonie en bouwt ze een tweede nest hoger in de bomen, maar ook in gebouwen (10%) en hagen (3%), vaak meer dan 10 meter hoog.

NIET WAAR. Er is maar één generatie hoornaars per jaar. Na het voortplanten in de herfst overwinteren de toekomstige koninginnen op een beschutte plek om in de lente vervolgens hun primaire nesten te bouwen. De mannetjes, werksters en oude koningin van de moederkolonie sterven aan het begin van de winter.

NIET WAAR. Kolonies zijn eenjarig en elke koningin creëert haar eigen nest. De hoog hangende nesten die in de winter nog zichtbaar zijn, zijn dus nesten in ontbinding (van eind november tot april-mei). Ze zullen het volgende jaar niet opnieuw bewoond worden door hoornaars.

NIET WAAR. Ze zijn alleen agressief als hun nest wordt bedreigd (over het algemeen als je tot op 5 meter afstand nadert en lawaai maakt, bijvoorbeeld met tuingereedschap of door te gebaren) en/of als ze zich in gevaar voelen. Aanvallen worden vaak in verband gebracht met pogingen om het nest te verdelgen door ongetrainde personen die niet-aanbevolen methodes gebruiken, of met ongelukken tijdens het uitvoeren van werken of tuinieren (bijvoorbeeld wanneer een nest goed verborgen zit in de vegetatie tijdens het snoeien). Probeer een nest niet zelf te verdelgen en inspecteer het gebied zorgvuldig voordat je gaat tuinieren!

WAAR EN NIET WAAR. Het gif van de Aziatische hoornaar is net zo gevaarlijk als dat van een wesp. Natuurlijk kan iedereen anders reageren en meer of minder gevoelig zijn voor het gif. In het algemeen zijn steken alleen gevaarlijk als het er veel zijn (meer dan 20), als ze slecht geplaatst zijn (in gezicht of keel) of als je allergisch bent voor wespen- of bijengif.

WAAR EN NIET WAAR. We moeten in de eerste plaats het onderscheid maken tussen de honingbij, die in grote groepen in bijenkorven leeft, en de honderden soorten wilde bijen, die over het algemeen solitair leven en net zo essentieel, misschien zelfs belangrijker, zijn voor de bestuiving en het behoud van de ecosystemen.

De Aziatische hoornaar vormt vooral een risico voor de bijenteelt (de honingbijen, die ongeveer 2/3^de van hun voeding vormen in stedelijke gebieden) en minder direct voor de wilde bijen, die meer verspreid in de omgeving voorkomen.

Hoewel de hoornaar op bijen jaagt, is hij natuurlijk niet hun enige roofdier. Pesticiden, ziektes, (licht)vervuiling en het verlies van natuurlijke habitats spelen ook een belangrijke rol in de achteruitgang van de bestuivers.

NIET WAAR. Het is een opportunist met een gevarieerd dieet. De larven zijn carnivoor en eten de prooien waarop de volwassenen jagen. Dat zijn vaak insecten die plaatselijk in groten getale aanwezig zijn zoals bijen, wespen, vliegen ... Af en toe staat ook de rups van de buxusmot, een andere invasieve exoot, op het menu.

De volwassen hoornaars voeden zich op hun beurt met suiker uit fruit en zoete stoffen, vooral bloemennectar. Hoornaars kun je in de late zomer daarom vaak zien op bloemen en rijp fruit waar ze hun voeding uithalen.

WAAR en NIET WAAR. Sommige vogels, zoals de wespendief of de Europese bijeneter, kunnen effectief op ze jagen door de nesten direct aan te vallen. Zo heeft de Aziatische hoornaar er in Spanje bijvoorbeeld voor gezorgd dat de populatie van de wespendief, een beschermde roofvogel, is verviervoudigd.  In België zijn deze soorten daarentegen niet erg talrijk en is er (voorlopig) weinig bedreiging voor de hoornaar, wat de snelle uitbreiding van de soort enigszins verklaart.

Hoornaars kunnen ook last hebben van parasieten en ziekten, maar dezen hebben geen significante impact en kunnen ook inheemse soorten negatief beïnvloeden. Bovendien kunnen ze elkaar ook onderling doden. Concurrentie tussen vrouwtjes en het zich toe-eigenen van nesten komen vaak voor. In Azië worden ze ook door mensen gegeten. Ten slotte is het plaatsen van vallen in de lente, voordat de jonge koninginnen hun primaire nesten hebben gebouwd, schadelijk voor inheemse insecten indien het wordt gedaan zonder de richtlijnen te volgen.

NIET WAAR. Neem alleen contact op met de brandweer als er sprake is van ernstig en dringend gevaar: bij levensgevaar of wanneer een omgeving onbewoonbaar of ontoegankelijk wordt gemaakt (bijvoorbeeld bij een directe groepsaanval van hoornaars, een nest in een drukke openbare ruimte zonder alternatieve route enz.).

Als ze geen onmiddellijk gevaar vormen, neem dan contact op met een getrainde professionele insectenbestrijder. Als je de brandweer belt terwijl de situatie niet dringend is, dan kan de dienst in rekening worden gebracht.

WAAR. Hoewel er technieken bestaan om nesten te verdelgen en er vallen geplaatst kunnen worden, is het zeker onmogelijk om de Aziatische hoornaar, die ondertussen goed ingeburgerd is in een deel van Europa, volledig uit te roeien. Wetende dat een nest meer dan 500 koninginnen kan voortbrengen die zich tientallen kilometers in het rond verspreiden, zullen we dus moeten leren leven en samenleven met deze nieuwkomer.

WAAR. MAAR het moet omkaderd worden, zodat de impact op de biodiversiteitDe diversiteit aan levende soorten die zich kunnen in stand houden en die zich zonder externe hulp kunnen voortplanten (fauna en flora). niet erger is dan de hoornaar zelf, en het wordt best uitgevoerd tijdens de officieel aangeduide periodes (zie Renature.brussels voor de informatie in het Brussels Gewest)! De klassieke verdrinkingsvallen (een doorgesneden fles gevuld met een aantrekkelijke vloeistof) zijn niet alleen ineffectief, maar ook niet-selectief: ook koninginnen van wespen of hommels kunnen zo worden gedood. Het is eveneens verboden in groene ruimten en in Natura 2000-gebieden. Gebruik modellen die voldoende selectief zijn, met een verdrinkingsbeveiliging.

Voor imkers, in het geval van aanvallen op bijenkasten is het natuurlijk beter om ze te beschermen door gaaskooien (met mazen van 5,5 mm) of ‘muilkorven’ voor hoornaars te installeren die in de handel verkrijgbaar zijn of gefabriceerd kunnen worden.

In alle gevallen is een toelating van de beheerder (de gemeente of Leefmilieu Brussel) vereist in de openbare ruimte, evenals een officiële vrijstelling van de natuurverordening als het gaat om natuurreservaten, bossen en Natura 2000-gebieden.