Opvang en infiltratie van regenwater: een rendabele en duurzame oplossing

[Judith Verbist, presentatrice, in het Nederlands] “Hallo, welkom bij Pro Update, de podcast van Leefmilieu Brussel met alle relevante informatie voor professionals in Brussel. Ik ben Judith Verbist en jullie host. Elke aflevering ga ik in gesprek met een expert over de problemen en oplossingen van het milieubeleid in Brussel. We bespreken de relevante wetgeving, geven tips en adviezen en hopen je te inspireren met innovatieve projecten. Vandaag praten we over geïntegreerd regenwaterbeheer met Anna Roose, waterexperte bij Leefmilieu Brussel. Welkom Anna!”

[Anna Roose, experte, in het Nederlands] “Hallo!”

[Judith Verbist] “Regenwaterbeheer is een hot topic. Waterschaarste en wateroverlast zorgen jaarlijks voor miljoenen euro's aan economische schade in het Brussels Gewest. Die schade is te voelen in alle economische sectoren, van landbouw tot bouwsector, op recreatiedomeinen en in de carwash. De alsmaar destructievere overstromingen lijken haaks te staan op de waterrestricties van de voorbije zomers. Een van de oplossingen is geïntegreerd regenwaterbeheer. Ons onderwerp voor deze aflevering. Op de agenda vandaag:

- Wat is geïntegreerd regenwaterbeheer en welke impact heeft het?

- Hoe is de situatie in Brussel?

- Wat kan je doen om de situatie te verbeteren?

- Wat zegt de wetgeving?

En we bespreken enkele best practices en geven je de tools om hier ook mee aan de slag te gaan. En als allerlaatste bespreken we enkele interessante en innovatieve projecten. Ben je er klaar voor, Anna?”

[Anna Roose] “Ja, helemaal!”

[Judith Verbist] “Let's go! Het onderwerp van deze aflevering is geïntegreerd regenwaterbeheer. Kan jij eerst beknopt uitleggen wat dat juist betekent aan de luisteraar?”

[Anna Roose] “Ja, geïntegreerd regenwaterbeheer betekent dat we het regenwater gaan beheren op een slimme en duurzame manier. Want regenwater is een belangrijke schakel in de watercyclus. Want hoewel dat er in België in sommige periodes veel regen valt, wil dat niet zeggen dat het water ook op de juiste plek terechtkomt of dat het nuttig kan worden gebruikt. Dat regenwater wordt nog al te vaak als afval beschouwd en meteen naar de rioleringen doorgesluisd. En daar gaat het dan naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Recht richting de waterlopen en rivieren en uiteindelijk naar de zee.”

[Judith Verbist] “Ik begrijp het dan goed dat je dat water kwijt bent als dat in de zee terechtkomt?”

[Anna Roose] “Ja, en bovendien verstoren we zo de watercyclus doordat we dat water meteen weglozen.”

[Judith Verbist] “Ik hoor hier verschillende elementen. Hoe uit zich dat dan in de praktijk?”

[Anna Roose] “Een belangrijke bron van water in België is het grondwater. En als je het water uit de grond oppompt zonder dat het water terug in de bodem kan infiltreren, heb je op termijn een probleem, want dan dalen de grondwatertafels en droogt de bodem uit. Dus om het grondwater aan te vullen heb je dan ook regenwater nodig. Wat we willen is dat de bodem werkt als een spons. Als het regent, neemt het water op en in droge periodes willen we dat het het water weer afgeeft. Het probleem in een stedelijk gebied zoals Brussel is dat een groot deel van de oppervlakte verhard is waardoor regenwater niet kan doordringen in de grond en het grondwater onvoldoende wordt aangevuld. En dat wordt meer en meer problematisch omdat de periodes van droogte steeds langer worden en steeds vaker voorkomen in de zomer.”

[Judith Verbist] “En hoe kunnen we water duurzaam beheren, Anna?”

[Anna Roose] “Ja, om op een duurzame manier met water om te gaan, baseren we ons op twee principes. Enerzijds regenwater hergebruiken, bijvoorbeeld door het op te vangen in recuperatietanks en het te gebruiken om toiletten mee door te spoelen, je kleren mee te wassen, je tuin mee te sproeien, waar je anders drinkwater voor zou gebruiken. Ten tweede al het regenwater dat we niet hebben kunnen hergebruiken in recuperatietanks gaan we zo dicht mogelijk bij de plaats waar het valt laten infiltreren in de bodem en dat voedt de grondwatertafels en is goed voor het bodemleven, het terrestrisch leven, de planten. En dus dat tweede is wat we noemen geïntegreerd regenwaterbeheer in Brussel en is een complementaire as aan hergebruik. Beide laten toe om regenwater te valoriseren als een waardevolle bron en het niet te beschouwen als afval dat zo snel mogelijk in de riolering wordt geloosd.”

[Judith Verbist] “Ik hoor de term regenwaterbeheer. Hoe ver staan we op dit moment met dit regenwaterbeheer in het Brussels Gewest?”

[Anna Roose] “De voorbije jaren is het Brussels Gewest steeds meer verhard en de ondoorlaatbare oppervlakte is gestegen van 26% in 1950 tot 53% in 2022. En dus het is heel belangrijk om die trend om te buigen door juist meer en meer te ontharden. Zeker als we kijken naar de gevolgen van klimaatopwarming, zoals langere periodes van droogte, meer extreme weerfenomenen en dat de stad veel sneller opwarmt. Het befaamde stedelijke hitte-eilandfenomeen. En ja, dat kan betekenen bijvoorbeeld dat je je werf moet stilleggen omdat het te warm is om veilig te werken. Dat kan echt wel een impact hebben op werven, op de bevolking in het algemeen.”

[Judith Verbist] “En die hitte-eilanden zijn niet de enige negatieve effecten. Ik hoorde het woord overstroming ook al vallen.”

[Anna Roose] “Ja inderdaad, wanneer de rioleringen vol geraken gaan ze gemakkelijk enerzijds overstorten, dus dat betekent dat de maximale capaciteit van de riolering bereikt is. Ze worden te vol en storten over naar de waterlopen die vervuild geraken met dat rioleringwater. Als het dan nog harder regent, dan gaan de rioleringen overstromen in de straten en in de kelders, in de huizen. En ja, overstromingen berokkenen enorm veel economische, maar ook sociale en ecologische schade. Het water juist beheren is dus heel belangrijk.”

[Judith Verbist] “Ja, er is dus werk aan de winkel, kan ik concluderen.” 

[Anna Roose] “Dat is zeker.”

[Muziek]

[Judith Verbist] “We weten nu wat geïntegreerd regenwaterbeheer is en waarom het juist zo belangrijk is om daarover te spreken. Maar wat kan je als bouwprofessional of groenbeheerder doen om dat probleem aan te pakken?”

[Anna Roose] “In Brussel hebben we een kader ontwikkeld waarin het water en vooral het regenwater wordt opgevangen en beheerd op de plaats waar het valt. De bedoeling is eigenlijk dat het regenwater het perceel niet verlaat of niet wordt afgevoerd via de riolering. Dat wil dus zeggen dat we moeten gaan vergroenen en ontharden. We proberen door middel van groene ruimtes, het creëren van wadi's, groendaken, infiltratiezones, het regenwater zoveel mogelijk de kans te geven te infiltreren in de bodem. En dat wordt steeds meer de standaard voor nieuwe woonprojecten en ook bij renovaties. En bovendien, een onverharde groene ruimte biedt veel andere voordelen. Het zorgt onder andere voor een aangename leefomgeving in de stad.”

[Judith Verbist] “Zou ik dan kunnen stellen dat het eigenlijk een win-win is voor iedereen?”

[Anna Roose] “Ja, dat klopt.”

[Judith Verbist] “En is dit alles wat je nu net uitlegt, ook in een wetgevend kader gegoten?”

[Anna Roose] “In het Belgisch Staatsblad staat dat je geen water naar je buren mag afvoeren en dat je het dus op je eigen perceel moet beheren. En daarnaast hebben we ook de stedenbouwkundige wetgeving van het Brussels Gewest. Die is achttien jaar oud en moet dringend worden aangepast. En we hopen tegen de volgende legislatuur een nieuwe sluitende wet te hebben waarin geïntegreerd regenwaterbeheer is opgenomen met niet enkel goede intenties, maar ook meetbare en controleerbare normen.”

[Judith Verbist] “Er is dus wel een kader dat dus nog moet evolueren.”

[Anna Roose] “Klopt ja. En de bedoeling is om voor elk nieuwbouwproject en elke renovatie een nieuwe vergunningsplicht in te voeren, waarbij regenwater wordt opgevangen op het perceel waar het valt. En wat we daar ook aan toevoegen is de verplichting om het regenwater door middel van wadi's, ontharden of groene zones te laten infiltreren, zodat er geen regenwater meer in de riolering terechtkomt. Ja, dat is het grote streefdoel, dus dat al het regenwater wordt beheerd op de plek waar het valt.”

[Judith Verbist] “Ik hoor de term wadi. Zou je dat even kort kunnen uitleggen, alsjeblieft?”

[Anna Roose] “Ja, dat is een beplante zone waar water kan infiltreren. Een beplante onverharde zone, ligt typisch wat lager dan de omgeving, en het is dus de bedoeling dat het water naar die wadi afstroomt en daar op die plek kan infiltreren. Dus eigenlijk gewoon een beplante zone die infiltratie vergemakkelijkt.”

[Judith Verbist] “Ik hoor dus dat er een wetgeving is, dat die gaat evolueren. Is er een plek waar mensen misschien meer informatie kunnen krijgen indien ze zich willen voorbereiden of willen anticiperen op deze wetgeving?”

[Anna Roose] “Ja, eerst en vooral is er de website, dus leefmilieu.brussels/pro waarop heel wat info terug te vinden is. En er is ook de gidsduurzamegebouwen.brussels voor alle professionals in de bouwsector. Maar een belangrijk contact omtrent geïntegreerd regenwaterbeheer is de Waterfacilitator. Dat zijn eigenlijk meerdere personen. Een team van experten van Leefmilieu Brussel die professionals wegwijs maken, advies geven en ondersteunen in hun projecten. Een architect kan daar bijvoorbeeld plannen laten nakijken en het is een gratis dienstverlening waarbij plannen worden opgevolgd door experten in regenwaterbeheer. Er wordt daar advies gegeven over hoe dit het beste kan worden aangepakt binnen het project via begeleiding per telefoon, mail of ter plaatse op de werf en de Waterfacilitator is bereikbaar op facilitator.water@leefmilieu.brussels.”

[Judith Verbist] “Ja, het is zeer nuttig dat al deze contactpersonen of contactplaatsen er zijn, want ik kan me voorstellen dat het soms moeilijk is om duidelijk te zien wat er precies moet gebeuren en waar je terecht kan. Is er toevallig ook iets van opleiding die mensen kunnen volgen?”

[Anna Roose] “Ja, we organiseren meerdaagse opleidingen waarbij eerst conceptueel wordt gewerkt en daarna werfbezoeken worden gepland om ook ter plaatse te ondervinden welke impact geïntegreerd regenwaterbeheer kan hebben. Dus architecten, ingenieurs, planbureaus, groenbeheerders, technisch tekenaars, maar ook bouwvakkers kunnen zo aan den lijve ondervinden wat de voordelen zijn voor het project, voor hun portemonnee. Want vaak komt geïntegreerd regenwaterbeheer ook goedkoper uit, dus dat is een win-win.”

[Judith Verbist] “Opnieuw een win-win, hoor ik daar.”

[Anna Roose] “Ja.”

[Muziek]

[Judith Verbist] “Anna, we weten nu wat geïntegreerd regenwaterbeheer inhoudt en wat dit betekent voor professionals. Zijn er toevallig interessante, innovatieve, inspirerende projecten die dit in de praktijk hebben gebracht?”

[Anna Roose] “Er zijn enkele interessante projecten op verschillende niveaus eigenlijk. Een interessant voorbeeld is de renovatie van het Sibelga-kantoor in Schaarbeek. Alle daken zijn daar omgebouwd tot groendaken. De parkeerplaatsen werden onthard en de ruimte rond het kantoorgebouw werd omgebouwd tot wadi's met beplanting om het water te laten infiltreren in de grond. Daardoor is de afvoer naar de riolering daar bijna onbestaande. Wat een openbaar project betreft, vind ik de Neerstalsesteenweg heel interessant. Dit was een zeer moeilijk project met veel beperkingen. Door de inplanting, de locatie, de tramlijn en het feit dat het zich onderaan een vallei bevindt en dus heel veel regenwater daar samenkomt van de hoger gelegen gebieden. Toch zijn we erin geslaagd om door middel van vergroening en ontharding een geïntegreerd waterbeheer te verwezenlijken, waardoor er zo goed als geen connectie meer is met de riolering. Langs de volledige steenweg hebben we zoveel mogelijk onthard en waar mogelijk hebben we door middel van vegetatie ook plaatsen gecreëerd waar water kan infiltreren. En waar dat niet mogelijk was, kozen we voor opslagbedden met een mix aan gravel en stenen om water onder de parkeerplaatsen te kunnen opvangen en vasthouden.”

[Judith Verbist] “Dit zijn twee super interessante en inspirerende projecten vind ik persoonlijk. Zijn er toevallig nog andere projecten? Kunnen de luisteraars deze ergens terugvinden indien ze benieuwd zijn naar meer?”

[Anna Roose] “Op de website leefmilieu.brussels/pro is de regennetwerkkaart te vinden en daarop staan een veertigtal interessante projecten gepost, en die worden daar in de kijker gezet. Er zijn er nog veel meer en die komen in de toekomst ook op de kaart. Maar als je inspiratie zoekt rond geïntegreerd regenwaterbeheer, is dit de place to be.”

[Judith Verbist] “Ja, superfijn! Dank je wel, Anna! We zijn op het einde gekomen van deze aflevering en ik vroeg me af of er nog een kernboodschap is die jij graag meegeeft aan onze luisteraar.”

[Anna Roose] “Ontharden en vergroenen.”

[Judith Verbist] “En dat is een win-win voor iedereen. Ik denk dat we dat kunnen concluderen.”

[Muziek]

[Judith Verbist] Lieve luisteraars, dit was de aflevering over geïntegreerd regenwaterbeheer van Leefmilieu Brussel. Vond je deze podcast interessant? Aarzel dan niet om de aflevering te delen met je collega's of op socials. Ik ben Judith Verbist, woordvoerder bij Leefmilieu Brussel en je host. Ik sprak met Anna Roose vandaag. Dank je wel voor het super aangename gesprek en het delen van je kennis.

[Anna Roose] "Met plezier!"

[Judith Verbist] "Tot snel! Daag!" Wil je meer weten over geïntegreerd regenwaterbeheer? Neem dan zeker een kijkje op de website leefmilieu.brussels/pro. Je kan de Waterfacilitator bereiken via facilitator.water@leefmilieu.brussels en je kan je ook inschrijven voor een opleiding op leefmilieu.brussels/waterfacilitator. Tot snel!

[Einde]