U bent hier

Welke gevolgen voor het leefmilieu?

Gevolgen voor de fauna, flora en habitats van Natura 2000

Een studie, conclusies en een bijwerking

In 2012 voerden het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid en de Universiteit Antwerpen een algemeen onderzoek uit over de 'Invloed van mobiele telefoonantennes op Natura 2000-sites in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest' (.pdf).  

Leefmilieu Brussel volgde deze studie, die gefinancierd werd door de mobiele telefoonoperatoren en uitgevoerd werd in het kader van de vereiste milieuvergunningen voor zendantennes in Brussel. 

Deze studie omvatte een onderzoek en een bibliografische analyse van de destijds beschikbare wetenschappelijke gegevens, zowel over de gevolgen van straling als over de impact van de antenne-infrastructuur (installatie, onderhoud enz.) op de fauna, flora en habitats. 

In hun conclusies stelden de auteurs het volgende: 

"De gegevens zijn ontoereikend om te kunnen besluiten dat o.a. GSM-straling van zendmasten in natuurlijke gebieden de fauna en flora onherroepelijk schade toebrengt. Het is niet mogelijk om een gevaar al dan niet toe te schrijven aan specifieke frequenties eerder dan aan andere. Het is ook niet mogelijk om een afstand tot de mast te definiëren waarbinnen al dan niet effecten kunnen optreden en het is niet mogelijk om te stellen dat een bepaald organisme meer dan een ander meer of minder gevoelig is t.o.v. RF-straling (tenzij misschien vleermuizen).

Wij kunnen daarom hooguit aansturen op elementaire voorzichtigheid bij de planning van GSM-masten in natuurgebieden zodat er geen gekende nestgebieden of andere concentraties van bepaalde organismen rechtstreeks en van nabij in de stralingsbundel terecht komen. "

Sinds 2012 zijn de wetenschappelijke gegevens geëvolueerd en is ook de wetgeving veranderd. 

Leefmilieu Brussel heeft de operatoren daarom gevraagd om de studie van 2012 bij te werken en is actief betrokken bij de follow-up van deze studie binnen een begeleidingscomité. Deze bijwerking zou in de loop van 2021 afgerond moeten zijn. 

Gevolgen voor de energie

Het mobiele dataverbruik neemt met ongeveer 30% per jaar toe, wat onvermijdelijk leidt tot een toename van het energieverbruik in deze sector. 

Een van de milieu-uitdagingen van 5G is hoe om te gaan met deze waarschijnlijke toename van het energieverbruik van mobiele telefonie en de daaraan gekoppelde impact op het klimaat. 

5G, betere energie-efficiëntie

Toekomstperspectieven voor 5G: 

  • 5G heeft een betere energie-efficiëntie dan 4G. 5G verbruikt met andere woorden minder energie dan 4G om hetzelfde bestand te verzenden. 
  • -5G heeft een betere energie-efficiëntie dan 4G. 5G verbruikt met andere woorden minder energie dan 4G om hetzelfde bestand te verzenden. 

Leefmilieu Brussel wil doelstellingen voor energiesoberheid vastleggen en verzamelt momenteel gegevens hiervoor.

Materiaalvoetafdruk van 5G

De komst van 5G veroorzaakt uiteraard ook een materiaalvoetafdruk. 5G brengt immers milieurisico's met zich mee op het vlak van de exploitatie van hulpbronnen  en het afvalbeheer :

  • productie van nieuwe uitrustingen die compatibel zijn met 5G
  • afvalbeheer wanneer de oude toestellen worden weggegooid. 

Wat zijn de risico's op het vlak van de exploitatie van hulpbronnen? 

Productie van nieuwe uitrustingen: impact op het klimaat

De productie van nieuwe uitrustingen (zoals smartphones, virtual reality-headsets, geconnecteerde voorwerpen, maar ook uitrustingen voor netwerken en datacenters) heeft een impact op het klimaat.

De meeste milieuschade die met de productie van deze digitale toestellen gepaard gaat, ontstaat buiten het Brussels Gewest en Europa. Die schade heeft echter nog steeds een impact op het klimaat en het leefmilieu van de betrokken gebieden. 

De ondergrondse ontginning van grondstoffen is verantwoordelijk voor 80% van deze klimaatimpact en is een belangrijke bron van milieuverontreiniging. Bij die verontreiniging komen ook nog de fabricage en het transport. 

Bovenop de klimaatimpact worden de natuurlijke hulpbronnen almaar schaarser.  In de komende twee decennia zal de bevoorrading met zilver, antimoon, chroom, goud, zink, indium, neodymium, strontium, tin, lood, koper en andere niet-metaalhoudende hulpbronnen waarschijnlijk een probleem worden.

Aankoop van nieuwe smartphones die compatibel zijn met 5G

Met de uitrol van 5G zal de consument zijn smartphone moeten vervangen door een nieuw toestel om verbinding te kunnen maken met 5G. Een studie van het ADEME in Frankrijk bevestigt dat de impact van de smartphone grotendeels verband houdt met de winning van grondstoffen om die smartphone te bouwen.

Enkele concrete cijfers:

  • Er is ongeveer 70 kg grondstof nodig om één toestel te produceren, te gebruiken en weer af te voeren, dat is ongeveer 600 keer zijn gewicht.
  • Volgens een studie van de United States Geological Survey is voor het winnen van 1 kg koper uit de mijnen – een van de hoofdbestanddelen van deze toestellen – 273 kg gewonnen materiaal nodig. 

Eén keer van telefoon veranderen heeft meer impact dan tien jaar dezelfde telefoon gebruiken. Door uw telefoon een jaar langer te gebruiken, verkleint u uw koolstofvoetafdruk met 19 tot 31%. Als u uw telefoon vier jaar gebruikt, deelt u de impact door twee. 

Steeds meer geconnecteerde dagelijkse gebruiksvoorwerpen

In 2018 ontwikkelde GreenIT op wereldschaal een model van de toename van de productie van geconnecteerde objecten in het kader van de uitrol van 5G. 

Volgens dat model zou het aantal geconnecteerde objecten toenemen van één miljard in 2010 naar 48 miljard in 2025. Dat model lijkt ook gelijk te hebben als we de voorspellingen voor 2020 vergelijken met de gegevens uit 2019 en uitkomen op 20 miljard. 

De 'geconnecteerde' elektrische en elektronische apparatuur (EEA) zou volgens datzelfde model goed zijn voor 70% van de totale EEA in 2025, tegenover slechts 15% in 2010. 

Voorbeelden?

Wat zouden we morgen kunnen vervangen door een geconnecteerd equivalent? Miljoenen objecten uit ons dagelijkse leven! Verschillende huishoudelijke artikelen zoals matrassen, waterkokers en plantensproeiers zullen wellicht bij het elektrische en elektronische afval terechtkomen. 

Tegelijkertijd zullen we onze klassieke EEA (zoals een wasmachine of vaatwasser …) vervangen door een geconnecteerd exemplaar. 

In 75% van de gevallen zou het om uitsluitend comfortobjecten gaan, niet-essentiële objecten dus.

Wat zijn de risico's van het afvalbeheer van die afgedankte toestellen? 

Een nieuw toestel kopen, betekent het oude wegdoen: weggeven, tweedehands verkopen ... of weggooien. 

In dat laatste geval is recyclage de beste oplossing voor het beheer van elektrisch en elektronisch afval. 

Enkele cijfers 

50.000 gsm's recycleren in plaats van er nieuwe te produceren, levert volgens Recupel een besparing op van 158 ton CO2 en zo'n 6.300 ton minder toxisch afval in de natuur. 

In België wordt vandaag slechts 8% van de smartphones gerecycleerd. 

Een enorm risico voor ons milieu, want de hulpbronnen worden steeds schaarser en de klimaatverandering loert om de hoek.
 

Datum van de update: 06/12/2021