U bent hier

Focus : Aandeel en afvalbeheer voorbereid met het oog op hergebruik en recyclage

In 2016 werd meer dan 130.000 ton huishoudelijk afval (alle netwerken door elkaar, met uitzondering van bouwafval, ruimingsslib, en reinigingsafval) verzameld met het oog op hergebruik en recyclage. 37% van het huishoudelijk afval wordt voorbereid voor hergebruik en recyclage.
De evolutie van de selectieve ophaling toont aan dat bepaalde ophalingen 'een top bereikt hebben' (stabiliseren van de opgehaalde hoeveelheid op lange termijn, na sterke stijgingen, en een lage hoeveelheid restafval). Het gaat om papier/karton, glas, tuinafval en in mindere mate PMD. Zowel op het vlak van kwantiteit en kwaliteit zijn er nog groeimarges mogelijk.

Kleine herinnering…

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest produceert 1,5 tot 2 miljoen ton afval per jaar. Net Brussel verzamelt ongeveer 480.000 ton huishoudelijk afval en gelijkaardig afval, ofwel meer dan een ¼ van de totale hoeveelheid afval (zie Focus over de hoeveelheid huishoudelijk afval en gelijkgesteld afval).

Wettelijke context en internationale doelstellingen voor hergebruik of recyclage

De Europese kaderrichtlijn voor afval 2008/98/EG van 19 november 2008 belast een afvalhiërarchie waarin preventie op de eerste plaats komt teneinde de lidstaten te oriënteren naar een grotere efficiëntie in het gebruik van grondstoffen, water en energie. In deze afvalhiërarchie die werd opgenomen in de Brusselse afvalordonnantie van 14 juni 2012 betreffende afvalstoffen staan het voorbereiden van het afval voor hergebruik en het recyclen op de tweede respectievelijk derde plaats. In beide gevallen vereist dit meestal dat het afval aan de bron wordt gesorteerd en nadien selectief ingezameld. Een van de voordelen van de hergebruik- en recyclageverwerkingskanalen is dat de gerecycleerde grondstoffen vaak een veel lagere milieu-impact hebben dan primaire grondstoffen. Om de netwerken voor hergebruik en recyclage te ontwikkelen, dienen 2 voorwaarden vervuld te worden: gezinnen en bedrijven dienen hun afval zoveel en zo goed mogelijk te sorteren en de openbare afvalbeheerders dienen de nodige middelen te krijgen om de ophaling te organiseren en de geschikte verwerkingsinstallaties te ontwikkelen.
We merken bovendien op dat Europa, voor de verpakkingen en het verpakkingsafval, gezien hun korte levensduur en niet te verwaarlozen impact op het leefmilieu, een aparte wetgeving heeft ontwikkeld met specifieke doelstellingen voor recyclage en hergebruik. De richtlijn 94/62/EG werd reeds meermaals gewijzigd sinds zij van kracht werd op 31 december 1994. De opvolging en evaluatie van het huishoudelijk en industrieel verpakkingsafval gebeurt op landelijk niveau door de Interregionale Verpakkingscommissie (of IVC), dit is een gemeenschappelijke structuur die tot stand kwam o.b.v. een samenwerkingsakkoord tussen de Gewesten. Deze Commissie is belast met de controle van de ondernemingen die verpakkingen op de Belgische markt brengen alsook van de erkende instanties FOST Plus en Val-I-Pac. De betrokken verpakkingen zijn PMD, papier/karton en glasafval van gezinnen (gelijkgesteld voor Val-I-Pac). Net Brussel is de belangrijkste speler bij deze ophalingen dankzij het de deur-aan-deurophaling en de infrastructuren voor het vrijwillig aanbrengen van afval (containerparken, glasbollen). 

De afvalordonnantie betreffende afvalstoffen van 14 juni 2012 voorziet (in artikel 22) dat tegen 2020, 50% van het 'gemeentelijk afval' voorbereid dient te worden met het oog op hergebruik of recyclage; dit 'gemeentelijk' afval komt overeen met afval waarvan de ophaling tot de bevoegdheid van de administratieve overheid (gewesten en gemeenten) behoort en omvat dus huishoudelijk afval en gelijkgesteld afval [definitie ontleend aan BISA, 2014],
In het kader van een beslissing van het CCIM (Coördinatiecomité Internationaal Milieubeleid) hebben de Gewesten ervoor gekozen de Europese verplichtingen enkel op het huishoudelijk afval toe te passen (zie beslissing van de Europese Commissie van 18 november 2011).
Dit wordt met name verklaard door een gebrek aan gegevens over de ophaling van gelijkgesteld afval door de privésector, waardoor het moeilijk is om precies te weten wat er gebeurt met die afvalcategorie. De gegevens over het huishoudelijk afval zijn de meest betrouwbare.

Voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het huishoudelijk afval het resultaat van de ophalingen van verschillende spelers, waarvan de belangrijkste Net Brussel is, aangevuld door de gemeenten, de ondernemingen in de sociale sector, het wijkcomposteren en de systemen die opgezet werden voor de terugnameplicht en de hoeveelheid huishoudelijk afval en gelijkaardig afval). Deze aanpak met verschillende spelers maakt het mogelijk de algemene oplossingen die aangeboden worden in de kijker te zetten en aan te vullen met bijkomende spelers.

Sorteerverplichtingen in het Brussels Gewest

Tussen 1 januari 2010 en februari 2013 waren enkel de gezinnen verplicht het huishoudelijk afval te sorteren en deel te nemen aan de selectieve ophaling van: papier/karton, PMD, tuinafval en glas. Deze verplichting was niet van toepassing voor de kmo's, handelaars, zelfstandigen, gemeenten, overheden, scholen, verenigingen en anderen. Hun afval dat, wat de samenstelling ervan betreft, gelijkaardig is met huishoudelijk afval werd vaak samen met het huishoudelijk afval opgehaald en hiermee vermengd. Andere professionals betaalden echter een privéfirma of Net Brussel om hun afval op te halen.

De Brusselse ordonnantie van 14 juni 2012 betreffende afvalstoffen heeft de sorteerverplichting van het huishoudelijk afval en de verplichte deelname aan de selectieve inzamelingen uitgebreid tot al wie niet-gevaarlijk afval produceert in een beroepscontext (artikel 19). Deze verplichting geldt sinds februari 2013 voor papier & karton en, sinds februari 2014, voor PMD-verpakkingsafval, glas (gratis als gedeponeerd in de glasbollen) en tuinafval. Door het uitvoeringsbesluit van 21 juni 2012 moeten de professionelen het bewijs kunnen leveren dat zij voor het ophalen van hun afval een contract hebben afgesloten, hetzij met de publieke operator (Net Brussel Pro) hetzij met een private geregistreerde afvalophaler (Renewi, Sita, etc.). De hiervoor gebruikte zakken en containers moeten toelaten om de afvalophaler te identificeren.

Ophaling en valorisatie van het gesorteerd huishoudelijk afval

De selectieve ophaling die door Net Brussel van deur-tot-deur (aan huis) gedaan wordt en het vrijwillig brengen van afval naar verzamelpunten (containerparken, glasbollen, tuinafval voor de Vijfhoek, ...) wordt in het Gewest georganiseerd voor:

  • schoon papier en karton (ophaling in gele zakken en gele containers);
  • PMD-afval/verpakkingen, met name plastic flessen en flacons, verpakkingen in metaal en drankkartons (ophaling in de blauwe zakken en blauwe containers).
  • We merken op dat het sorteren van PMD ingewikkelder is en minder goede resultaten oplevert door de complexiteit van de voorschriften: het aanvaarden van bepaald verpakkingsafval maar het weigeren van ander afval (plastic bakjes, plastic folie, hard plastic, …). In België wordt momenteel gezocht naar het uitbreiden en vereenvoudigen van het gamma aanvaarde PMD-verpakkingen;
  • tuinafval (ophaling in groene zakken, gebundelde takken en kerstbomen);
  • hol glas (verpakking), met name flessen, bokalen en andere flacons in doorzichtig glas, waarvan de ophaling sinds 2009 exclusief gebeurt via glasbollen (meer dan 1.000);
  • hout, metaal, banden, frigoliet, grof vuil, hard plastic, vlak glas, ... opgehaald via de containerparken en de ophaling aan huis;
  • klein chemisch afval dat op verschillende inzamelpunten verzameld wordt in Brussel;
  • organisch afval.

Zoals hierboven vermeld, gebeurt de selectieve ophaling eveneens door andere spelers:

  • afval opgehaald door de sociale economie (afgedankte elektrische en elektronische apparaten  of AEEA, textiel, meubilair,...)
  • afval/materialen opgehaald via de gemeentelijke containerparken,
  • het wijkcomposteren, 
  • de systemen voor terugnameplicht (Recupel, RecyTyre, Bebat, …).

Het tuinafval wordt overal één keer per week aan huis opgehaald; slechts 50.000 inwoners van de Vijfhoek kunnen geen beroep doen op deze dienst. Dit afval wordt tot compost verwerkt door Brussel-Compost, een filiaal van Net Brussel (dat voor 60% aandeelhouder is, de rest is in handen van Indaver nv). De verwerking gebeurt voornamelijk in het composteercentrum van de site van Bempt (Tweede Britse Legerlaan 274, Vorst), de rest wordt naar Grimbergen gebracht, bij Indaver.

De voorbereiding met het oog op de recyclage van papier en karton en van verpakkingsafval in PMD opgehaald door Net Brussel, gebeurt bij Recyclis, een filiaal dat volledig in handen is van Net Brussel, en ontstaan uit de fusie van het oude Bruxelles Papier en Bruxelles Recyclage NV. Bepaalde privéfirma's die ook papier/karton ophalen brengen dit naar Recyclis. De installaties van Recyclis (gemoderniseerd en uitgerust met optische sorteerfunctie) hebben een verwerkingscapaciteit van 80.000 ton papier/karton (20.000 ton voor PMD).
Tot in december 2012 werden de gele en blauwe zakken wekelijks samen opgehaald met vrachtwagens met 2 compartimenten en verzameld in een gewestelijk sorteercentrum. De uiteindelijke scheiding tussen de gele en blauwe zakken gebeurde 'manueel' op de site van het sorteercentrum. Toen de sorteerlijnen in 2012 vernieuwd werden, zorgde dit voor een wijziging op het vlak van de gele en blauwe zakken: deze dienen nu perfect gescheiden in het sorteercentrum toe te komen. Daarom gebeurt de selectieve ophaling van papier en karton en PMD-verpakkingen afzonderlijk sinds januari 2013.
Hoewel de afwisselende gescheiden ophaling tot enkele problemen leidde (ter referentie; in 2014 werden 150.000 stickers aangebracht op zakken die niet op de voorziene ophaaluren en -dagen buiten gezet werden), toch was er eveneens een betere kwaliteit op het vlak van de samengeperste bundels papier/karton en PMD wat het sorteren minder duur maakte [jaarverslagen van Net Brussel]. De verdere verwerking en verzameling van deze bundels gebeurt buiten het Gewest.

Het pilootproject 'be-organic' dat door Net Brussel geleid wordt, is sinds september 2013 actief in bepaalde gemeenten. In het begin waren enkel Etterbeek en Evere betrokken. Sinds april 2016 wordt er in 8 gemeenten organisch afval opgehaald (Etterbeek, Evere, Sint-Lambrechts-Woluwe, Sint-Pieters-Woluwe, Oudergem, Vorst, Sint-Gillis, Schaarbeek en Sint-Joost-ten-Node). De Brusselse regering besloot het ophalen van organisch afval in de 19 gemeenten te veralgemenen, deze beslissing is sinds 2017 in voege. Dit project is gericht op de gescheiden ophaling van organisch afval (voedsel) bij gezinnen en professionals, wat past in de afvalstroom die in de afvalordonnantie als bioafval omschreven wordt. Dit afval (inclusief het afval van bepaalde scholen en horeca-etablissementen) wordt verwerkt in een centrum voor biomethanisatie buiten het Gewest.

Hoeveelheid huishoudelijk afval dat wordt voorbereid voor hergebruik en recyclage.

De hoeveelheid huishoudelijk afval dat voorbereid wordt voor hergebruik en recyclage komt overeen met de verhouding tussen:

  1. al het huishoudelijk afval dat voorbereid wordt met het oog op hergebruik en recyclage: door Net Brussel selectief opgehaald afval (aan huis), vrijwillig naar verzamelpunten gebracht afval (glasbollen, containerparken,...), afval dat door de gemeenten opgehaald wordt (in gemeentelijke containerparken), afval uit de sociale economie (AEEA, textiel, grof vuil,...), afval dat door plaatselijke verenigingen opgehaald wordt (wijkcomposteren) en afval via het systeem van de terugnameplicht (Recupel, Bebat, Valorfrit, …), en
  2. al het huishoudelijk afval (zie Focus over de hoeveelheid huishoudelijk en gelijkgesteld afval), inclusief huishoudelijk restafval maar met uitzondering van bouwafval, ruimingsslib en reinigingsafval.

Wat de ophaling van afval met het oog op de voorbereiding voor hergebruik en recyclage door Net Brussel betreft, zien we een aanzienlijke stijging op lange termijn (wat logisch is gezien de evolutie van het verplicht sorteren en de netwerken voor afvalophaling): op 20 jaar tijd steeg de hoeveelheid afval die selectief opgehaald werd van bijna 34.000 ton naar bijna 139.000 ton.

Evolutie van de hoeveelheid huishoudelijk en gelijkgesteld afval dat door Net Brussel selectief opgehaald wordt  (alle ophalingen bijengevoegd).

Bron: Net Brussel, 2016

Sinds 2012 is er een stabilisering van de opgehaalde hoeveelheid merkbaar. Dit wordt voornamelijk verklaard door het feit dat de grote selectieve ophalingen (ophalen van papier/karton, PMD, glas en tuinafval) een top bereikt hebben. Voor het PMD schuilen de mogelijke verbeteringen zoals hierboven vermeld voornamelijk in het verbeteren van het sorteren door de gezinnen, maar gezien de aard van dit afval, zullen de hoeveelheden het totaal niet fundamenteel wijzigen. De mogelijke verbetering is echter groter voor het ophalen van organisch afval (in het bijzonder wat het keukenafval betreft). Dit zijn de belangrijkste bronnen van verbetering in de volgende jaren en het grootste potentieel op het vlak van hoeveelheden zit in het restafval. De andere hoofdbron van verbetering is terug te vinden bij het grof vuil (in de ruime betekenis van het woord: afval dat niet in een zak opgehaald wordt).

De recente evolutie van de hoeveelheid opgehaald afval voor de grote afvalfracties papier/karton, PMD, glas en tuinafval wordt aangetoond door onderstaande grafiek.

Evolutie van de hoeveelheid huishoudelijk en gelijkgesteld afval dat door Net Brussel selectief opgehaald wordt, per categorie.

Bron: Net Brussel, 2016

Het is nuttig op te merken dat de vastgestelde evolutie bij bederfelijk afval de ophalingen voor tuin- en organisch afval omvat en gezien de respectievelijke aandelen, niet de progressieve evolutie aantoont van de hoeveelheid organisch afval die de progressieve uitbreiding van het pilootproject toelaten.

De twee categorieën afval/materialen die onlangs een aanzienlijke evolutie doormaakten zijn grof vuil en papier/karton.

Er werd een duidelijke daling van de huishoudelijke en gelijkgestelde papierstroom vastgesteld, voornamelijk tussen 2012 en 2013, wat gezien de digitalisering van de pers en communicatie, in de lijn van de verwachtingen ligt.
In de evaluatie van het vierde afvalplan wordt hieraan uitgebreid aandacht besteed. Dat er minder papierafval wordt geproduceerd blijkt zowel uit de analyse van de gele zakken (waarin minder kranten en tijdschriften voorkomen) als uit de samenstelling van het restafval (minder gratis bladen en publiciteit en ook minder papier van kantoren). De hoeveelheid karton is daarentegen stabiel gebleven. Deze trends werden grondiger geanalyseerd in het kader van het Verslag van de staat van het leefmilieu 2011-2014.

Om in te schatten hoe groot het aandeel gelijkgesteld afval (zie hierboven) bedraagt in het afval dat van deur tot deur wordt opgehaald, heeft het Gewest (in samenwerking met de VUB) een analyse uitgewerkt waarmee huishoudelijk afval van gelijkgesteld afval onderscheiden kan worden in het afval dat opgehaald wordt door Net Brussel.
De beschikbare schattingen tonen aan dat het aandeel van het gelijkgesteld afval in het totale afvalvolume een beetje variabel is (van jaar tot jaar) voor de gele en blauwe zakken, maar het wordt gemiddeld op respectievelijk 26 en 11% geschat (Net Brussel,  2016).
Het afval dat door Net Brussel via andere circuits (containerparken, grof huisvuil, ...) wordt opgehaald, wordt beschouwd als huishoudelijk afval en wordt naar hergebruik- en recyclagecentra gestuurd.

Zo was, volgens de door Net Brussel geleverde gegevens, de hoeveelheid huishoudelijk afval die voorbereid werd met het oog op hergebruik en recyclage en opgehaald door Net Brussel gelijk aan bijna 120.000 ton (alle ophalingen door elkaar, op een totaal van 343.000 ton huishoudelijk afval opgehaald door Net Brussel, zie Focus over de hoeveelheid huishoudelijk en gelijkgesteld afval ; of 118.000 ton met uitzondering van bouwafval).

Het afval dat door de gemeentelijke gesubsidieerde containerparken, het wijkcomposteren, de sociale economie en de verantwoordelijken voor terugnameplicht (door andere inzamelkanalen dan Net Brussel)  opgehaald wordt, komt eveneens overeen met het afval dat voorbereid wordt met het oog op hergebruik en recyclage. In 2016 werd dit op meer dan 13.000 ton geschat (zie Focus over de hoeveelheid huishoudelijk en gelijkgesteld afval).
In 2016  werd meer dan 130.000 ton huishoudelijk afval (alle netwerken door elkaar, met uitzondering van bouwafval) verzameld met het oog op hergebruik en recyclage.

In 2016 werd in het Brussels Gewest naar schatting bijna 353.000 ton huishoudelijk afval verzameld (steeds zonder bouwafval), 37% van het huishoudelijk afval wordt voorbereid voor hergebruik en recyclage.

Vooruitzichten

De deadline van 2020 voor de doelstellingen op het vlak van hergebruik en recyclage van huishoudelijk afval komt dichterbij [van 50% 'gemeentelijk' afval voorbereid met het oog op hergebruik of recyclage] en maakt het noodzakelijk meer aandacht te besteden aan deze inzet. De globale inzet op het vlak van afvalbeheer rechtvaardigt echter dat het gelijkgesteld afval dat door professionals geproduceerd en opgehaald wordt door andere spelers dan Net Brussel, in dezelfde mate als de gezinnen meewerkt aan de doelstellingen van hergebruik en recyclage en op het vlak van kringloopeconomie.
We kunnen logischerwijs veronderstellen dat de progressieve wijziging in de wetgeving -en bijgevolg in het ophalen en de infrastructuren- tot veranderingen geleid heeft in de hoeveelheden, de samenstelling en het overschot van het door Net Brussel van deur-tot-deur opgehaalde afval. Om de verbeteringen op het vlak van het afvalbeheer van de Brusselse gezinnen verder te zetten en te versterken, dienen de inspanningen nu voornamelijk gericht te zijn op het ophalen van organisch afval, het ophalen van grof vuil en het richten van het afval op een kringloopeconomie.

 

Datum van de update: 07/01/2019
Documenten: 

Fiche(s) van de Staat van het Leefmilieu

Andere publicaties van Leefmilieu Brussel

Studie(s) en rapport(en)

Plan(nen) en programma(’s)