U bent hier

APHEKOM: een netwerk voor gezondheid

Context

Talrijke studies bevestigen de impact van luchtverontreiniging, zowel op acute gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld aantal hospitalisaties omwille van hart- en ademhalingsproblemen, aantal bronchiale problemen) als op chronische ziekten (zoals verergering van astma, vooral bij het kind, of cardiovasculaire aandoeningen).

Daarom heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest deelgenomen aan de Europese programma’s (APHEIS, ENHIS en APHEKOM) die de invloed van de blootstelling aan de omgevingslucht in de Europese steden evalueren. Het gaat om verschillende programma’s die elkaar opvolgen en aanvullen met het oog op het ondersteunen van de overheidsbeslissingen die erop gericht zijn de sterfte- en ziektecijfers die verband houden met de kwaliteit van de stadslucht, te reduceren.

Het APHEKOM-programma

In het kader van het APHEKOM-programma heeft een netwerk van 60 wetenschappers zich gedurende 3 jaar ingezet om nieuwe informatie, argumenten en tools aan te reiken om de publieke besluitvorming, het gezondheidscorps en de burgers te begeleiden met het oog op een betere bescherming van de gezondheid. Die oefening bestreek een totale bevolking van 39 miljoen inwoners in 25 Europese steden.

Impact op de gezondheid van de blootstelling aan fijn stof (PM2,5)

Een eerste resultaat van dit onderzoek (volgens de traditionele methoden) geeft aan dat, als de blootstelling aan fijn stof (PM2,5) beperkt zou worden tot de aanbevolen WHO-richtwaarde (Wereldgezondheidsorganisatie) van 10µg/m3, daar een mogelijke winst van de levensverwachting zou uit voortvloeien die, afhankelijk van de betrokken stad, kan oplopen tot 22 maanden voor een persoon van 30 jaar. In het Brussels Gewest wordt deze winst geraamd op 7 maanden. (zie onderstaande figuur).

Voorspelde winst in levensverwachting als gevolg van een beperking van de blootstelling aan PM2,5 tot de waarde van 10µg/m3, voor dertigers in de 25 steden die deelnamen aan het APHEKOM-programma.

Bron: Summary report of the APHEKOM project 2008-2011

Het APHEKOM–programma heeft ook de financiële winsten becijferd die zouden voortvloeien uit de positieve invloed op de gezondheid van een lagere blootstelling aan PM2,5: indien de blootstelling aan PM2,5 de WHO-richtwaarde niet had overschreden, had men, voor de 25 bestudeerde steden, een uitgave kunnen vermijden van 31,5 miljard euro aan medische kosten, kosten wegens absenteïsme en andere indirecte kosten.

Een van de originele aspecten van de APHEKOM-studie is de aandacht die wordt besteed aan de bijdrage die de slechte luchtkwaliteit levert op de ontwikkeling van chronische ziekten zoals astma, en dus niet enkel op de verergering ervan. De traditionele evaluatiemethodes inzake gezondheidseffecten hielden geen rekening met deze eerstvermelde bijdrage en hebben aldus het belang van de effecten die samengaan met de blootstelling aan de omgevingslucht, altijd onderschat.

Impact op de gezondheid van het leven in de nabijheid van wegen met druk verkeer

Nog een ander origineel aspect van de APHEKOM-studie is dat zij rekening houdt met de lokale en tijdelijke schommelingen van de concentraties van de luchtverontreinigende stoffen. Door zich namelijk voor elke stad te baseren op één enkele waarde (met name het jaarlijks gemiddelde), wordt geen rekening gehouden met de invloed van de lokale schommelingen. De concentratie van de polluenten varieert in ruimte en tijd, in functie van de nabijheid van de bronnen en de impact van de weersomstandigheden op de dispersie en de samenstelling van de luchtverontreiniging. Ook de stedelijke ruimtelijke ordening en andere stedelijke kenmerken spelen mee.

Het APHEKOM-programma heeft de hypothese verkend van de oorzakelijkheid en de lokale schommeling van de blootstelling, door de nabijheid van het verkeer als geïntegreerde indicator te gebruiken. Die oefening had plaats in 10 van de 25 steden waar geogereferenceerde gegevens van het grondgebied voorhanden waren. De gebouwen en hun bewoners werden onderverdeeld in functie van hun afstand tot de as van al de straten waar meer dan 10.000 voertuigen per dag langsrijden. Men kwam tot de verrassende vaststelling dat in die 10 steden 29% van de bevolking op minder dan 75 m van het midden van dergelijke wegen woonde, en 52% op minder dan 150 m. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bedroegen die verhoudingen volgens de uitgevoerde ramingen respectievelijk 37% en 64%. Dankzij het toepassen van innoverende methoden voor het evalueren van de gezondheidseffecten van de blootstelling aan vervuilde lucht dichtbij straten met druk verkeer, kon het APHEKOM-programma inschatten in welke mate de nabijheid van de vervuilingsbron bijdroeg tot de gezondheidsimpact.

Percentage van de bevolking met chronische ziekten die toe te schrijven zijn aan het feit dat ze in de nabijheid van wegen met druk verkeer wonen in de 10 steden die deelnamen aan het APHEKOM-programma.

Bron: Summary report of the APHEKOM project 2008-2011

Verder zou het wonen in de buurt van druk verkeer, afhankelijk van de bestudeerde steden, verantwoordelijk zijn voor 15 à 30% van de nieuwe gevallen van chronische ziekten, zoals astma bij kinderen, chronische obstructieve longziekten (COPD) en acute hartproblemen, zoals hartinfarct, bij volwassenen ouder dan 64 jaar.

Naast structurele maatregelen voor het beperken van de uitstoot van luchtvervuilende substanties, blijkt stedelijke ruimtelijke ordening dus een absoluut noodzakelijke werkpiste te zijn, indien men op een meer directe wijze de doelstellingen voor de bescherming van de menselijke gezondheid wil bereiken.

Datum van de update: 06/10/2016