Maken de huiszwaluw en gierzwaluw nog steeds de lente in Brussel?

10/05/2017

De Verenigde Naties hebben 10 mei uitgeroepen tot Wereldtrekvogeldag. Voor ons de gelegenheid om even in te zoomen op de huiszwaluw en de gierzwaluw: inheemse trekvogels die we ook in Brussel aantreffen.

Vroeger telde Brussel drie soorten zwaluwen: de boerenzwaluw (nu zeldzamer, maar nog steeds aanwezig, vooral in de Brusselse randgemeenten), de oeverzwaluw (intussen verdwenen) en de huiszwaluw.

De huiszwaluw

Herinnert u zich nog de groepen zwaluwen op de elektriciteitsdraden aan het einde van de zomer? Helaas krijgen we dat tafereel niet vaak meer te zien! Aan het begin van de jaren 2000 was de huiszwaluw zelfs bijna uit het Brusselse landschap verdwenen (nog amper 33 broedkoppels). De oorzaak? Die vogels bouwen hun nest met modder en konden nog moeilijk het nodige materiaal vinden. Bovendien werden hun nesten om esthetische redenen vernietigd.

Sensibiliseringsmaatregelen en nestkastjes hebben de populatie van huiszwaluwen op een tiental jaar aanzienlijk doen toenemen. Helaas raakten die sindsdien iets te vol.  In 2016 werden daarom 72 nieuwe nestkastjes geplaatst, waardoor het aantal bestaande nestkastjes verdubbelde. De Brusselse populatie van deze vogelsoort wordt op vraag van Leefmilieu Brussel sinds 1996 van nabij gevolgd door de natuurvereniging AVES/Natagora.

De gierzwaluw: een indrukwekkende vogel

De gierzwaluw is echt een indrukwekkende vogel! Het grootste deel van het jaar - behalve wanneer zij haar nest bouwt - landt ze bijna nooit. Ze is in staat om de hele tijd... te vliegen. Eten, slapen, paren: alles gebeurt tijdens het vliegen. Ze is makkelijk te herkennen, omdat ze de vorm van een boemerang heeft en opvallende kreten uitstoot.

Het is een trekvogel die lange afstanden overbrugt: ze vliegt in één keer van België naar Afrika, ten zuiden van de evenaar, waar ze de winter doorbrengt. Ze verblijft slechts 3 maanden in België: van begin mei tot eind juli. Die periode is echter cruciaal, omdat de gierzwaluw zich dan voortplant. Het is een echte stadsvogel (ze duikt het meeste op in het centrum van Brussel) die geen nest bouwt, maar in bestaande holtes huist. Soms heeft ze het dan ook moeilijk om jaar na jaar haar nest terug te vinden. Door renovatie- en isolatiewerken aan gebouwen verdwijnen immers veel holtes (steigergaten, vrije ruimte onder daklijsten...). Sinds 1992 is de populatie in Brussel met 30% gedaald.

© Martine Wauters

Hoe kunnen we hen helpen?

De situatie van de huiszwaluw en de gierzwaluw toont aan hoe bepalend onze keuzes zijn voor de natuur. Onze huizen isoleren is een noodzaak in de strijd tegen de opwarming van de aarde. De natuur is echter een complex kluwen: door onze ingrepen zijn heel wat nestplaatsen voor broedvogels verdwenen. Isoleren én nestruimte voor vogels voorzien: het hoeft elkaar niet uit te sluiten!

In 2016 maakten verenigingen in Brussel 97 holtes (nestkastjes, daklijsten, steigergaten...) vrij. Daarin kunnen gierzwaluwen een onderkomen vinden. Begin 2017 financierde de gemeente Jette de plaatsing van een aantal nestkastjes tegen de gevels van woningen. Ze werkte daarvoor samen met de werkgroep Gierzwaluwen van natuurvereniging Natagora en met Leefmilieu Brussel.

Wil u meer weten?

Ook u kan de huiszwaluw en de gierzwaluw helpen beschermen!

Contacteer de werkgroepen Huiszwaluwen en Gierzwaluwen van Natagora, de KBVBV (Vogelbescherming Vlaanderen) of de COWB (Commission Ornithologique de Watermael-Boitsfort). Of kom op 4 juni tijdens het Groot Milieufeest langs op de stand van Natuur in de Stad. Leefmilieu Brussel zal verschillende nestkastjes demonstreren. Voor advies kan u terecht op onze stands en bij tal van verenigingen die aanwezig zullen zijn. 

Datum van de update: 11/05/2017