U bent hier

Focus : De maatschappelijke kostprijs van het verkeerslawaai

Actualisering : februari 2020

Elke Brusselaar heeft in 2016 door verkeerslawaai gemiddeld 8 gezonde levensmaanden verloren. Op het niveau van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft het verkeerslawaai door overlast en slaapstoornissen geleid tot een verlies van meer dan 10.000 gezonde levensjaren. 85% is te wijten aan wegverkeerslawaai. Financieel vertegenwoordigt dit een becijferde inactiviteitskostprijs van meer dan 500 miljoen euro voor 2016. En deze kostprijs zou zeer onderschat zijn. 

Verkeerslawaai heeft belangrijke gevolgen voor de gezondheid

De geluidshinder heeft een impact op onze gezondheidstoestand: niet enkel op het gehoor maar ook op het welzijn, de slaap, het leerproces, de bloeddruk, ... (zie factsheet nr.3  en WGO, 2011). De geluidshinder, in het bijzonder het verkeerslawaai, is een bron van bezorgdheid op Europees en wereldwijd niveau, rekening houdend met het aantal personen dat eraan wordt blootgesteld. Het vertegenwoordigt de tweede grootste milieubedreiging na de luchtvervuiling, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).
En het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ontsnapt niet aan deze vaststelling: bijna drie vierde van de inwoners zou in 2016 belangrijke hinder kunnen ondervinden van de geluidshinder veroorzaakt door het wegverkeer en in mindere mate door het spoorwegverkeer. En de slaap van 4 op 5 Brusselaars wordt vermoedelijk verstoord (zie focus multiblootstelling ). 
Maar hoe kunnen we deze gezondheidsimpact (die een extern gevolg is van het verkeerslawaai) omzetten in economische waarde voor de maatschappij? De uitdaging bestaat erin het economisch gewicht van de inactiviteit in cijfers uit te drukken en in balans te brengen met de kostprijs van de maatregelen voor de vermindering van de geluidsoverlast.

Wat is DALY? 

De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft een berekeningsmethode ontwikkeld om de gevolgen van verkeerslawaai op de gezondheid van de bevolking te bepalen. De geselecteerde indicator is DALY (Disability Adjusted Life Years), die overeenkomt met het aantal gezonde levensjaren dat de bevolking verliest door een externe factor zoals de geluidsoverlast. Het omvat de ongezonde levensjaren en de verloren jaren omwille van een vroegtijdige dood. Het gaat om een proxy (i.e. indirecte) indicator die traditioneel wordt gebruikt om de maatschappelijke kostprijs van een milieuverontreiniging te karakteriseren (Science for Environment Policy, 2018). 
In deze methode wordt met meerdere gezondheidseffecten rekening gehouden: de hinder (gevoel van malaise dat nadelig is voor het algemeen welzijn), de slaapstoornissen, de oorsuizingen, de cardiovasculaire aandoeningen (hypertensie, risico op hartaanval…), de leerstoornissen bij kinderen of nog diabetes. 
Concreet wordt de volgende formule gebruikt: 

DALY = blootgestelde bevolking x coëfficiënt WGO x ernst van de aandoening DW

  • De blootgestelde bevolking komt overeen met het aantal inwoners dat aan elk van de drie bronnen van geluidshinder wordt blootgesteld (wegverkeer, luchtverkeer en spoorwegverkeer). 
  • De WGO-coëfficiënten wegen de gezondheidsimpact volgens de geluidsbron en de schijf van het geluidsniveau. Hoe hoger het geluidsniveau, hoe hoger de coëfficiënt. 
  • De ernst van de aandoening (of DW – Disability Weight) geeft een gewicht aan de gezondheidsaandoening.

De DALY worden eerst afzonderlijk berekend voor elk vervoersmiddel en voor elk gezondheidseffect vooraleer ze worden opgeteld. 

10.000 verloren gezonde levensjaren in 2016

Leefmilieu Brussel heeft de gezonde levensjaren berekend (DALY) die de Brusselaars in 2016 hebben verloren door de geluidshinder van het weg-, lucht- en spoorwegverkeer. Twee gezondheidseffecten werden bestudeerd: de overlast en de slaapstoornissen. De WGO identificeert er nog andere, maar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest beschikt niet over voldoende nauwkeurige gegevens hierover. De overlast en slaapstoornissen zijn evenwel de voornaamste gevolgen die door de WGO werden genoemd in termen van impact. 
De cijfers van de blootstelling van de bevolking  zijn afkomstig van de strategische geluidsbelastingskaart voor elk vervoersmiddel van 2016 van het Gewest (opgesteld in het kader van de richtlijn 2002/49/EG). 

Verloren gezonde levensjaren (DALY) door verkeersgeluid in het BHG (2016)

Bron: Leefmilieu Brussel, 2019
   

In 2016 heeft de geluidshinder veroorzaakt door het weg-, lucht- en spoorwegverkeer geleid tot het verlies van meer dan 10.000 gezonde levensjaren voor de Brusselaars (waarvan 6000 voor slaapstoornissen en 4000 voor overlast). Dit komt gemiddeld overeen met een verlies van 8 gezonde levensmaanden voor elke Brusselaar. 

Wegverkeerslawaai, de eerste schuldige

De analyse van de verdeling van de sociale kosten per vervoersmiddel toont aan dat het wegverkeerslawaai de grootste invloed heeft op de levenskwaliteit van de Brusselaars, zowel voor overlast (75%) als slaapstoornissen (90%). Het luchtverkeer heeft een veel kleinere impact, respectievelijk 8% en 19%. De invloed van het spoorwegverkeer is beperkt. 
Een evaluatie van de DALY die in 2011 werd uitgevoerd, heeft evenwel aangetoond dat de bijdrage van het luchtverkeerslawaai veel hoger was in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vergeleken met de Parijse agglomeratie, terwijl deze beschikt over 2 internationale luchthavens en 25 andere luchtvaartterreinen (zie factsheet nr.57 ). 

Inactiviteitskosten die worden geschat op 500 miljoen euro

Om de DALY in euro’s om te zetten, worden ze vermenigvuldigd met de “statistische economische waarde van een levensjaar” (Value of Statistical Life Year of VSLY). In 2013 heeft de WGO dit geraamd voor de Europese Unie, door zich te baseren op de werken die zijn gepubliceerd door de Commissie in het kader van het REACH-programma. Ze stelt voor om € 50.000 te weerhouden als waarde voor de VSLY. De inactiviteitskosten zouden zo meer dan 500 miljoen euro bedragen voor het Brussels Gewest, enkel voor 2016. 

Een nog zeer onderschatte maatschappelijke impact

In 2018 heeft de WGO nieuwe richtlijnen opgesteld rond geluidshinder in het milieu in de Europese regio (WGO, 2018). Deze werden overgenomen in bijlage III van de richtlijn 2002/49/EG. Ze hebben de WGO-coëfficiënt die in de berekeningsformule van de DALY worden gebruikt verhoogd. Volgens een gelijkwaardige methodologie veroorzaakt deze herziening een stijging van ongeveer 40% van de DALY en dus de economische kostprijs. 
Zoals eerder vermeld concentreerde het werk van Leefmilieu Brussel zich op de gevolgen voor de gezondheid door “overlast” en “slaapstoornissen”, maar de WGO heeft ook andere gevolgen voor de gezondheid veroorzaakt door omgevingslawaai duidelijk geïdentificeerd. Het in aanmerking nemen van deze gezondheidseffecten voor de maatschappij zou de factuur van de inactiviteitskosten nog doen toenemen. 
 

Datum van de update: 14/05/2020
Documenten: 

Factsheet(s) 

Studie(s) en rapport(en)

Plan(nen) en programma(‘s)