U bent hier

Focus : Het fotovoltaisch potentieel van de brusselse daken

Actualisatie : februari 2020

Om de energieproductie uit hernieuwbare bronnen te verhogen, wordt ingezet op fotovoltaïsche zonnepanelen op de daken van de woningen van de Brusselse bevolking en van openbare gebouwen. Het potentieel dat in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) gelinkt kan worden aan zonne-energie is groot. De productie van de reeds gerealiseerde installaties bedraagt 47,5GWh in 2017, wat overeenkomt met een beperkte proportie van het potentieel en 1/4e van de doelstelling voor 2030. Terwijl SolarClick een programma is dat fotovoltaïsche panelen installeert op openbare gebouwen, krijgt de Brusselse bevolking via de Zonnekaart een simulatie van de mogelijkheden voor het plaatsen van zonnepanelen op zijn/haar eigen dak. 

De Brusselse regering heeft beslist om tegen 2025 de uitstoot van broeikasgassen met 30% te verminderen (ten opzichte van 1990) en de productie van energie uit hernieuwbare bronnen in het BHG te verdubbelen van ongeveer 2% in 2013 naar 4% in 2020. 

Zonne-energie in Brussel

Onder energie uit hernieuwbare bronnen wordt energie verstaan waarvan de exploitatie geen voorraden van beperkte of fossiele bronnen aantast. Windenergie, hydraulische energie of waterkracht, geothermische energie of aardwarmte en zonne-energie zijn voorbeelden hiervan. Op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) is het potentieel voor energieproductie vanuit hernieuwbare bronnen echter eerder beperkt, omwille van de stedelijke dichtheid en de nabijheid van de luchthaven. Daarom is het nuttig om de mogelijkheden van zonne-energie te onderzoeken, meer in het bijzonder fotovoltaïsche zonnepanelen. De Brusselse daken vormen hiervoor de ideale dragers. 
Het BHG heeft als doel om in 2020 te beschikken over een fotovoltaïsch potentieel van 87GWh en in 2030 van 185 GWh. In 2017 was een kwart hiervan (47,46GWh) gerealiseerd. Hierbij wordt ingezet op particulieren en privébedrijven, maar ook op publieke instellingen als energieproducenten.

Doelstelling in fotovoltaïsche energieproductie (links) en evolutie van de fotovoltaïsche installaties (rechts) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 

Bron: Energiebalans van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Leefmilieu Brussel

Het gecumuleerd vermogen stijgt sinds 2011 voornamelijk. De in 2013 vastgestelde stijging wordt hoofdzakelijk verklaard door nieuwe grote installaties die in of door privébedrijven werden opgetrokken. Het geïnstalleerd fotovoltaïsch vermogen is in 2017 als volgt verdeeld: 5% van het fotovoltaïsch vermogen komt van publieke instellingen, 14%  behoort tot particulieren en meer dan 80% is toe te schrijven aan installaties van privébedrijven.  
Het totaal fotovoltaïsch potentieel van het Gewest wordt geschat op bijna 2.500.000kW. Er is een duidelijk verschil tussen gemeenten, met name is het fotovoltaïsch potentieel groot in Brussel, maar eerder beperkt in Koekelberg en Sint-Joost-ten-Noode. De productie van de reeds bestaande installaties komt overeen met iets meer dan 66.000kW (ofwel 2,7% van het potentieel). Ook de realisatiegraad varieert erg tussen de gemeenten. In tegenstelling tot de realisaties, is het potentieel dus een berekende waarde, wat toch opgemerkt dient te worden. Daarenboven vertrekt deze schatting vanuit het principe dat de totaliteit van de daken zal bedekt worden met fotovoltaïsche zonnepanelen, wat in de praktijk niet het geval zal zijn. 

Verdeling van het fotovoltaïsch potentieel en de gerealiseerde productie per gemeente in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 

Bron: Energiebalans van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Leefmilieu Brussel & APERe?
 

De zonnekaart als hulpmiddel om te beslissen voor particulieren

Meer dan de helft van de Brusselaars denkt bij hernieuwbare energie spontaan aan zonnepanelen, zo leert ons een studie die werd besteld door Leefmilieu Brussel. Toch kennen zonnepanelen niet hetzelfde succes als in de naburige gewesten, want zonne-energie vertegenwoordigt slechts 3% van het totale verbruik in het Brussels Gewest. En hoewel 40% van de Brusselaars de plaatsing van zonnepanelen al overwogen heeft, deden ze dit niet, voornamelijk omdat ze dachten dat de installatie te duur zou zijn (50%) of omdat hun woning deel uitmaakt van een mede-eigendom (21%) waardoor de plaatsing te ingewikkeld te organiseren is. 
Het doel van de zonnekaart is om aan de Brusselaar aan te tonen dat de installatie van zonnepanelen wel (financieel) heel interessant is. De plaatsing van zonnepanelen bij particulieren is makkelijk en kan vaak in 1 dag uitgevoerd worden. Bovendien is er meestal geen stedenbouwkundige vergunning voor nodig en blijft een kadastraal inkomen ongewijzigd. Ook is de kostprijs ervan sterk gedaald en dankzij de groenestroomcertificaten met een waarborg van 10 jaar kan de kostprijs zeker terugverdiend worden. 
Het zonne- en thermisch potentieel van een dak is te ontdekken via Zonnekaart.brussels. Na de invoering van het adres, krijgt de Brusselaar toegang tot een visuele weergave van zijn dak en ziet hij welke delen ervan zonnepotentieel hebben, hoeveel zonnepanelen er nodig zijn om maximaal te produceren en wat de installatiekosten ervan zijn. Ook krijgt hij een schatting van wat de zonnepanelen kunnen opbrengen, uit de verkoop van groenstroomcertificaten gedurende 10 jaar enerzijds en door energiebesparing anderzijds, om nog maar te zwijgen van de milieuwinst (vermeden CO2-uitstoot).

De informatie op de Brusselse Zonnekaart 

Bron: Leefmilieu Brussel?

   

 

Er is eveneens een lijst van erkende installateurs beschikbaar en sinds 2017 komt de installatie van zonnepanelen bovendien in aanmerking voor de Brusselse groene lening. 
De doelstelling van deze tool is uiteraard de aanmoediging van de installatie van de panelen om de energieproductie uit hernieuwbare bronnen te doen toenemen en zo de vastgestelde doelen te bereiken.

Fotovoltaïsche panelen op de daken van openbare gebouwen

Tussen 2017 en 2020 zullen er bijna 85.000m² fotovoltaïsche panelen geïnstalleerd worden op de daken van openbare gebouwen in het Gewest. Dit zal gebeuren in het kader van SolarClick, een gewestelijk programma, door de Brusselse regering toegewezen aan Sibelga, in samenwerking met Leefmilieu Brussel. In het kader van dit programma worden fotovoltaïsche zonnepanelen geplaatst op de daken van openbare gemeente- en gewestgebouwen zoals administratieve gebouwen en sportinfrastructuur, maar ook bijvoorbeeld scholen en kinderdagverblijven. 
Na een periode van voorbereiding, werden in 2018 de daken van 34 openbare gebouwen uitgerust met fotovoltaïsche panelen, goed voor 15.000m². In 2019 wordt verdergegaan op de ingeslagen weg, waarbij zal worden gewaakt over de kwaliteit van de installaties aan de hand van een verregaande monitoring. Hiervoor zal het NRClick-programma nuttig zijn, dat helpt om het energieverbruik in de Brusselse openbare gebouwen te verminderen door audits en verbeteringswerken uit te voeren. 
In totaal werd een budget van 20 miljoen euro vrijgemaakt. Hiermee wordt een groot deel van de (plaatsings)werken gefinancierd waarna de openbare overheid over gratis elektriciteit kan beschikken en het gewest in ruil de groenestroomcertificaten krijgt die ze vervolgens kan verkopen om een Klimaatfonds op te richten. 

De gerealiseerde SolarClick-projecten van 2018  

Bron: Sibelga

 
Er zijn ook erg grote projecten voorzien in 2019 (waaronder bijna 3000 fotovoltaïsche zonnepanelen op de daken van de tramstelplaats van Elsene in het kader van het programma). Hiermee zal het equivalent van het elektriciteitsverbruik van meer dan 900 gezinnen geproduceerd worden. Dit komt overeen met een CO2-besparing van 328 ton per jaar. De precieze cijfers (voor 2019) zijn nog niet beschikbaar.
De uitrusting van 150 Brusselse openbare gebouwen met fotovoltaïsche panelen in 2020, in het kader van SolarClick, zal een jaarlijkse vermindering van de CO2-uitstoot in Brussel opleveren met zo’n 4500 ton. Het programma zal ook bijdragen tot het behalen van de doelstelling die voor ons Gewest werd opgelegd : een verdubbeling van de productie van energie uit hernieuwbare bronnen tegen 2020. 

Datum van de update: 14/05/2020