U bent hier

Het klimaat in het Brussels Gewest

Actualisering : februari 2021

Een gematigd zeeklimaat in het BHG

België kent een gematigd oceanisch klimaat dat wordt bepaald door haar gemiddelde breedteligging (tussen 49° en 51°N) en de nabijheid van de Atlantische Oceaan.
Inderdaad:

  • De geografische ligging (gemiddelde breedtegraad) situeert België ter hoogte van het oscillerend poolfront (het scheidingsoppervlak waar de koude luchtmassa's van noordelijke oorsprong en de warme luchtmassa's van subtropische origine elkaar ontmoeten). Het is de wisselende positie van het poolfront die ons in de zomer “mooi weer” brengt (wanneer het poolfront naar het noorden opschuift) en het weer in de winter “kouder” doet worden (wanneer het poolfront zuidelijker schuift dan onze breedteligging en koude luchtmassa’s van het noorden aanvoert).
  • Door de nabijheid van de oceaan kent België een algemeen vochtig klimaat, zowel in de zomer als in de winter, in het bijzonder vanwege de aanwezigheid van de Golfstroom, een warme zeestroming die langs de Europese kusten stroomt. De warme Golfstroom bevordert de evaporatie en daarbij ook de wolkenvorming en voorkomt zowel dat de zeeën bevriezen als de ontwikkeling van zeer koude winters (zoals bijvoorbeeld in het oosten van Canada). Bovendien wordt door de thermische inertie van de oceanen (ze warmen langzamer op en koelen langzamer af dan het land), de opgeslagen warmte (of koelte) langzaam afgegeven aan de atmosfeer. Zo blijft de warmte die de oceaan tijdens de zomer opslaat zich in de winter in de atmosfeer verspreiden en vice versa tijdens de zomer, wanneer de oceaan de tijdens de winter opgeslagen koelte teruggeeft aan de atmosfeer.

Het Belgisch klimaat wordt dus algemeen gekenmerkt door relatief frisse, natte zomers en eerder zachte, regenachtige winters. 
De gemiddelde jaartemperatuur in Ukkel (berekend over een periode van 30 jaar tussen 1991 tot 2020) bedraagt 11°C, dat is een gemiddelde opwarming van 1,2°C ten opzichte van de periode 1961-1990 (9,8°C). De jaarlijkse neerslaghoeveelheden lopen op tot 837 mm. 

Klimatologische normalen voor het station te Ukkel (1991 – 2020) : gemiddelde maandelijkse neerslaghoeveelheid en gemiddelde maandelijkse temperatuur

Bron : KMI, internetsite: de maandnormalen te Ukkel

Klimatologische normalen voor het station te Ukkel (1991 – 2020): gemiddeld aantal dagen neerslag en gemiddeld aantal uren zonneschijn 

Bron : KMI, internetsite: de maandnormalen te Ukkel
 

Zelfs in België bestaan er variaties in het klimaat in functie van de regio. Zo overschrijdt de gemiddelde temperatuur in de Hoge Venen de 7,5 °C niet, terwijl de gemiddelde temperatuur in de Kempen zo’n 11°C bedraagt. Deze temperatuursverschillen worden voornamelijk bepaald door twee factoren:

  • De afstand tot de zee (waarvan de thermische inertie ook eerder een lokale invloed heeft).
  • De hoogteligging (de temperatuur daalt gemiddeld met 0,6°C voor elke 100m hoogteverschil).

De hoogvlakten van de Ardennen zijn dus gemiddeld 3°C kouder dan de laagvlakte. Hetzelfde geldt voor de neerslag, die sterk toeneemt met de hoogte en op hellingen gericht naar de wind (zuidwest), die het merendeel van de regen meebrengt.

Een klimaat in ontwikkeling in de 20ste en de 21ste eeuw

Volgens de gegevens van KMI ("Klimaatrapport 2020") is het Belgische klimaat geëvolueerd in de loop van de 20ste en de 21ste eeuwen: 

  • Twee opmerkelijke en vrij plotse stijgingen voor zowel de seizoentemperaturen als de jaartemperaturen (in de orde van 1°C), de eerste in de eerste helft van de 20ste eeuw en dan tijdens de jaren 1980.
  • Een significante stijging van de hoogste zomertemperatuur (+0,85°C per decennium sinds 1981), alsook een bijzonder significante stijging van het aantal dagen per jaar waarop de minimale dagtemperatuur (d.w.z. de nachttemperatuur) ten minste 15°C bereikte (+3,9 dagen per decennium sedert 1981).
  • Aanzienlijke toename van het aantal, de duur en de intensiteit van hittegolven. 
  • Significante stijging voor de Brusselse regio van de totale jaarlijkse hoeveelheid neerslag (in de orde van 9% tussen 1833 en het begin van de 21ste eeuw), in het bijzonder in de winter (in de orde van 30%). 
  • Tendens tot verhoging van de intensiteit en de frequentie van onweersbuien in de Brusselse regio op korte termijn (+0.5 dagen met hevige neerslag per decennium sinds 1981). 

(Meer informatie in de focus "Evolutie van het klimaat in het Brussels Gewest" in het hoofdstuk Klimaat, de factsheet klimaat 2 en het rapport van KMI)

2020, het warmste jaar ooit geregistreerd, met weinig neerslag

Het klimaat van 2020 heeft verschillende records gebroken, vooral in termen van temperatuur. In Ukkel werd er namelijk een recordgemiddelde temperatuur van 12,2°C genoteerd (tegen een normaal van 10,6°C), wat het het warmste jaar sinds 1833 maakt met een laagste temperatuur van slechts -2,4°C. Op wereldschaal verklaart de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) het jaar 2020 in de top 3 van de warmste jaren.
Ook in Ukkel viel minder neerslag dan gewoonlijk (731,9 mm, tegen 852,4 mm normaal), over een periode van 169 dagen (normaal: 198,7 dagen).

Datum van de update: 04/06/2021