April 2020

banniière achats publiques durables nl

EDITO

De gezondheidscrisis die we op dit moment meemaken, komt bovenop de andere systeemcrisissen (ecologisch, sociaal en economisch) die we al jaren kennen en die ook groter worden. Zouden we dit moment daarom niet beter benutten om opnieuw te gaan nadenken over onze manieren van werken, in plaats van te blijven hangen in een systeem dat zijn grenzen heeft bereikt? En zo te bouwen aan een veerkrachtiger en milieuvriendelijker systeem?

In de maand april vindt in België bovendien Overshoot Day plaats. Vanaf die dag van het jaar gaat de mensheid 'op krediet' leven. Vanaf dan heeft ze immers alle natuurlijke hulpbronnen opgebruikt die de aarde voor een jaar te bieden heeft. Bij ons valt die Overshoot Day op 5 april. Mocht de hele mensheid dus consumeren zoals de Belgen, dan zouden alle hulpbronnen van de aarde voor dit jaar op 5 april zijn uitgeput.
Reden te meer om ons beleid rond duurzame aankopen nog verder uit te breiden. En om het tij te keren, kunnen alle beetjes helpen! Zoals altijd vindt u in deze newsletter een reeks nuttige tools en interessante getuigenissen die u kunnen helpen om die doelstellingen te bereiken.

In deze uitzonderlijke tijden werd tot slot een aantal van onze opleidingen geannuleerd. Wellicht zullen we er zelfs nog meer moeten annuleren. Wij volgen de federale richtlijnen dan ook op de voet en houden u uiteraard op de hoogte over eventuele gewijzigde en uitgestelde data. Houd dus zeker uw mailbox in de gaten!

Wilt u ook uw steentje bijdragen aan de verandering? Neem dan zeker de milieu-, sociale en ethische criteria op in uw overheidsopdrachten. Hulp nodig? Volg onze opleidingen of neem contact op met onze Helpdesk!

ACTUALITEIT       

Enquête over de Helpdesk en opleidingen: wij hebben uw hulp nodig!

Deed u onlangs een beroep op onze Helpdesk of volgde u recent een van onze opleidingen? Neem dan zeker deel aan onze enquête en help ons de doeltreffendheid van ons programma te meten! De enquête invullen duurt hoogstens drie minuten. Dit is voor ons een waardevolle hulp om u de best mogelijk ondersteuning te kunnen bieden!

Fout bedrag voor de verdeling in percelen

In de newsletter van januari 2020 werd een fout bedrag gekoppeld aan de verplichting om de verdeling in percelen te overwegen. "Deze verplichting om de verdeling in percelen te overwegen, heeft betrekking op alle opdrachten voor werken, leveringen en diensten vanaf een bedrag van 139.000 euro" (en dus niet 144.000 euro zoals vermeld in de newsletter). Onze excuses voor de verwarring! 

PRAKTISCHE INFO

Houd uw waterverbruik in de gaten om defecten op te sporen!

Komaf maken met waterlekken in niet-residentiële gebouwen? Dat kan! En het is nog rendabel ook. De Brusselse start-up Shayp ontwikkelde een watermonitoringsysteem om het verbruik te beheren en lekken op te sporen.

Shayp is een Brusselse start-up en winnaar van de projectoproep Be Circular in 2018. Dit jonge bedrijf is gespecialiseerd in watermonitoringsystemen en ontwikkelde een niet-intrusieve oplossing om uw waterverbruik beter te beheren en eventuele lekken op te sporen.

Als we er enkele cijfers bij nemen, begrijpen we heel snel waarom het belangrijk is om zo'n systeem te gebruiken:

  • 34% van de gebouwen kampt met waterlekken die op jaarbasis veel geld kunnen kosten;
  • waterlekken zijn gemiddeld verantwoordelijk voor 10 tot 60% van het totale waterverbruik van een gebouw;
  • 2% van de gebouwen vertoont jaarlijks schade door een lek in de watertoevoer.

Shayp wil alle grote publieke en private vastgoedeigenaars die zelf moeten opdraaien voor hun waterfactuur helpen om die factuur met 20% te verlagen. Het systeem rendeert al na minder dan een jaar. Met behulp van een klein elektronisch kastje dat op de bestaande meter wordt geplaatst, worden de verbruiksgegevens verzameld en in real time doorgestuurd en vervolgens door slimme algoritmes geanalyseerd. Via een platform kunt u daarna zien in welke gebouwen er defecten zijn, herstellingen opvolgen, alarmen instellen of de stand van de watermeter herbekijken.

Na de geleidelijke installatie van dit monitoringsysteem in 2018 heeft de Stad Brussel haar waterverlies tot 70% gereduceerd op bepaalde ontdekte lekken. Dankzij de gegevens van het systeem geven de Cel Energie en het sanitairbedrijf van de stad nu voorrang aan de interventies van het lekdetectieteam. Volgens Shayp zal deze monitoring hen in staat stellen om tot 35% te besparen op het totale verbruik van hun gebouwenbestand.  
Meer info op de Shayp webpagina.

Nieuwe criteria van de Europese Commissie voor het onderhoud van openbare ruimten

De Europese Commissie publiceerde een reeks nieuwe criteria voor overheidsopdrachten inzake het onderhoud van openbare ruimten.

Via de toolkit EU GPP Criteria publiceerde de Europese Commissie een reeks nieuwe criteria voor de productgroep 'onderhoud openbare ruimten'. De term 'openbare ruimten' verwijst naar wegen, fietspaden, voetgangerszones, tuinen en parken en ook naar fonteinen, meren en vijvers. De criteria hebben betrekking op:

  • buitenschoonmaakproducten en -diensten: deze omvatten de maatregelen inzake milieubeheer, de praktijken en opleiding van de dienstverlener, de levering of het gebruik van schoonmaakproducten met een beperkte impact op het milieu en de concentratie van schoonmaakproducten bij de aankoop. 
  • hoveniersproducten en -diensten: deze omvatten controles voor compost en meststoffen, alternatieve technieken ter bestrijding van parasieten en de voorkeur voor biologisch geteelde en inheemse sierplanten. 
  • machineproducten en -diensten: die uitlaatemissies en emissies van luchtverontreinigende stoffen van motoren beperken, alsook de geluidsemissies door het gebruik van geluidsarme machines die werken op batterijen.
  • wagenpark: deze omvatten de CO2-uitstoot en de prestaties van voertuigen op het vlak van emissies van luchtverontreinigende stoffen, inclusief de energie-efficiëntie van elektrische auto's en lichte bedrijfsvoertuigen. 

De criteria zijn momenteel enkel in het Engels beschikbaar. 

Ter herinnering: de Europese Commissie heeft de toolkit EU GPP Criteria samengesteld om de implementatie van ecologische criteria in overheidsopdrachten te vergemakkelijken. Het gaat om een verzameling fiches met criteria die bedoeld zijn om een goed evenwicht te bereiken tussen milieuprestaties, prijsoverwegingen, beschikbaarheid op de markt en eenvoudige controleerbaarheid.

Bent u van plan een dergelijke opdracht uit te schrijven, neem dan zeker een kijkje op de Europese Comissie website!

Fiches met aanbevelingen om natuur en gebouwen met elkaar te verzoenen

Bij de bouw of renovatie van een gebouw kunt u met enkele eenvoudige aanpassingen de biodiversiteit een stevig duwtje in de rug geven. De fiches met aanbevelingen kunnen u helpen om daar rekening mee te houden, nog vóór u uw opdracht opstelt.

In aanvulling op de Gids Duurzame gebouwen stelt Leefmilieu Brussel enkele fiches ter beschikking met technische aanbevelingen over zeer specifieke inrichtingen. De bedoeling hiervan is de biodiversiteit in een stedelijke omgeving een duwtje in de rug te geven via enkele specifieke voorzieningen, bijvoorbeeld voor de gierzwaluw of de mus.

De installatie van vaak heel eenvoudige voorzieningen, zoals nestkastjes voor gierzwaluwen of de gewone dwergvleermuis of een insectenspiraal, kunnen echt het verschil maken voor soorten in een stadsomgeving. En als deze voorzieningen ook nog eens worden gepland vooraleer de opdracht wordt opgesteld, maken ze ook integraal deel uit van het project.

Dit zijn de fiches:

Handleiding om het hergebruik van bouwmaterialen te bevorderen 

Bouwmaterialen en -producten voor hergebruik integreren in een bouw- of renovatieproject kan een mooie opportuniteit zijn voor zowel het leefmilieu als de lokale economie. Maar hoe pakt u dat het best aan? 

Het is perfect mogelijk om gerecupereerde materialen op te nemen in een bouw- of renovatieproject, ongeacht de schaal en de context ervan (privé- of overheidsopdracht). En toch is deze praktijk nog lang niet zo gangbaar bij beleidsmakers en bouwondernemingen. Architecten en bouwheren weten dus niet echt hoe ze dat kunnen doen en zitten met een hele hoop vragen. 

Hoe formuleert u die ambitie om hergebruik te integreren? Hoe meet u de resultaten? Waar haalt u de materialen? Hoe kunt u het best gebruikmaken van hun eigenschappen? Hoe bent u zeker dat ze geschikt zijn voor het beoogde gebruik? En hoe stelt u de juiste bepalingen op? 

In het kader van het Europese project Interreg NWE Facilitating the Circulation of Reclaimed Building Elements (of kortweg FCRBE), publiceerde de Brusselse vereniging Rotor samen met zeven Europese partners een handleiding waarin u een antwoord vindt op al die vragen. De handleiding is geïnspireerd op enkele baanbrekende voorbeelden en de praktijk op het terrein. Ze reikt concrete pistes aan om rekening te houden met hergebruik in elke fase van een project, vanaf de oorspronkelijke formulering van de ambities tot de follow-up van de werken.

U kunt de handleiding downloaden op de webpagina. De handleiding bestaat op dit moment alleen in het Engels. Een Nederlandse en Franse vertaling volgen binnenkort.

Criteria rond duurzame voeding in aanbestedingen

Leefmilieu Brussel werkte een reeks voorbeeldbestekken uit rond voeding. We herhalen nog even deze waardevolle tools die u kunnen helpen bij het opstellen van uw bestek! Meer lezen.

BESTEK: gezonde en duurzame maaltijden bereiden en leveren aan collectiviteiten met kinderen van 3 tot 18 jaar (.docx) om u te helpen uw lastenboeken op te stellen om een duurzamere voeding in uw kantines te promoten. 

BESTEK: Aankoop van duurzame levensmiddelen (.pdf) met de duurzaamheidscriteria die de overheden kunnen opnemen in hun overheidsopdrachten inzake de aankoop en levering van levensmiddelen.

BESTEK: Catering voor vergaderingen/evenementen (.pdf) met de duurzaamheidscriteria die de overheden kunnen opnemen in hun overheidsopdrachten inzake occasionele catering voor evenementen en vergaderingen.

BESTEK: Controle inzake duurzaamheidscriteria van de catering van collectiviteiten (.pdf) met als doel de aanbestedende overheid de mogelijkheid geven de controle van de duurzaamheidscriteria uit te besteden aan een externe partner. Het bestek focust op de controle van deze criteria en het streven naar meer duurzaamheid in kantines. De administratieve bepalingen van de opdracht komen niet aan bod in dit document.

BESTEK: Distributeurs van koude/warme dranken en snacks (.pdf) met de criteria inzake duurzame voeding die de overheden kunnen opnemen in hun opdracht voor leasing en/of aankoop van distributeurs van koude/warme dranken en snacks in overeenstemming met de principes van de Good Food-strategie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

GOEDE PRATIJKEN

Goodies: de gemeente Schaarbeek kiest voor een duurzame aanpak

De gemeente Schaarbeek koos de overheidsopdracht voor goodies als pilootproject voor een Europees uitwisselingsprogramma. Niet alleen het type en het aantal aangekochte goodies werd herbekeken, maar ook een reeks andere aanpassingen werd doorgevoerd.

Wat motiveerde de gemeente Schaarbeek om te gaan werken rond het thema goodies?

De context leende er zich perfect toe. Enerzijds krijgen we op politiek niveau de volledige steun om van het stadsbestuur een ecologisch verantwoorde speler te maken. Want precies door het goede voorbeeld te geven, krijgen we ook de goedkeuring en de steun van de rest van de bevolking. De gemeente Schaarbeek is ervan overtuigd dat we zowel met kleine als met grote gebaren onze doelstellingen kunnen bereiken. 

Anderzijds paste deze aanpak op het niveau van het stadsbestuur in de logica van de reeds lopende projecten, zoals het project Zero Afval voor alle inwoners van Schaarbeek. Het leek ons dan ook gepast om de nodige samenhang te creëren: het stadsbestuur moest dus de nodige stappen zetten om het goede voorbeeld te geven. 
Bovendien neemt de gemeente Schaarbeek deel aan een Europees project voor de overdracht en de uitwisseling van goede prakijken inzake duurzame overheidsopdrachten die door steden worden beheerd: het URBACT-programma. In het kader van dat programma kozen wij de overheidsopdracht voor goodies als pilootproject.

Hoe hebt u het project aangepakt?

Het departement Communicatie deed eerst een externe benchmark bij openbare en privébedrijven om na te gaan hoe andere organisaties hun eigen goodies beheren.
Vervolgens hebben we intern een stand van zaken opgesteld bij onze verschillende diensten. De doelstelling was tweeledig: achterhalen wat hun behoeften zijn bij de organisatie van evenementen in functie van het doelpubliek en de transversale behoeften van de verschillende diensten samenbrengen om het aantal goodies te beperken. Uit dat onderzoek is gebleken dat sommige goodies echt nuttig zijn. Zo moeten we bijvoorbeeld de senioren van de kinderen kunnen onderscheiden bij georganiseerde uitstappen. We beslisten om daarvoor verschillende soorten bandana's te bestellen. Zo bepaalden we dus het aantal en de hoeveelheid goodies per dienst, in functie van de activiteiten en evenementen. Om flexibel te kunnen reageren en te kunnen voldoen aan dringende behoeften, hebben we ook een reservevoorraad aangelegd.
Deze ontmoetingen waren bovendien een ideale gelegenheid om onze diensten bewust te maken van de context en de boodschap achter het uitdelen van goodies: een goodie weggeven, geeft de organisatie meer visibiliteit, maar is ook een manier om een boodschap uit te dragen. In functie van de context, kan een goodie dus een zekere betekenis hebben. 
Bovenop die stand van zaken, gingen we ook op prospectie bij vertegenwoordigers om de markt van de duurzame goodies zo goed mogelijk te leren kennen en te achterhalen welke leveranciers de verwachte goodies zouden kunnen aanleveren.

We hebben ook aan het bestek zelf gewerkt. Zo voerden we milieubepalingen in voor de goodies waarbij dat mogelijk was. Dit jaar beschouwen we als een overgangsjaar: bepaalde bepalingen voerden we in als technische criteria en andere als gunningscriteria. De dienst Milieuraadgeving hielp ons bij die milieuaspecten en stelde een charter 'Ecologische goodies' op. De bedoeling van dat charter is een reeks goede praktijken toepassen om de milieu-impact van de productie, de verpakking en het transport van de goodies te beperken.
Tot slot hebben we bepaalde interne procedures aangepast om de opslag te verbeteren en zo een beter overzicht te hebben op onze flows. De digitale gegevens over de reële aanvragen kunnen ons helpen om de toekomstige aankopen aan te passen aan de evolutie van de behoeften.

Werd er ook ingegrepen aan de behoeftenzijde om de aankopen van goodies te veranderen?

Tot voor kort werden de opdrachten voor goodies opeenvolgend en naargelang de vraag (in functie van de evenementen) uitgeschreven. Die manier van werken gaf ons geen zicht op onze voorraden en was niet echt aangepast aan de reële behoeften. Zoals eerder gezegd, was een van de eerste stappen de optimalisatie van het aantal goodies in functie van wat echt nuttig en nodig was. Door dat te doen, werd het aantal generieke goodies al gedeeld door drie. Dankzij die optimalisatie hadden we geen meerkost, ondanks het feit dat bepaalde goodies uit ecologisch materiaal bestaan en dus vaak duurder zijn per stuk.

Welke diensten werden geraadpleegd voor de stand van zaken?

We richtten ons voornamelijk op de diensten die veel evenementen organiseren, zoals de directie Burgerleven en het Stedelijk Preventieprogramma (SPP). Het SPP behoort tot de directie Strategische en duurzame ontwikkeling. Ze omvatten elk een tiental diensten. Daarnaast gingen we ook te rade bij de departementen/directies Bevolking, Mobiliteit, Human Resources, Openbare netheid, Groene ruimten, Sport en Middenstand.

Hoe werden de voorstellen tot wijziging onthaald?

In het algemeen werden de voorstellen goed onthaald door de diensten. Ook zij wilden hun steentje bijdragen aan een rationelere en duurzamere aanpak. Het schepencollege en de gemeenteraad ondersteunden de aanpak ook via de goedkeuring van het charter 'Ecologische goodies'.

Welke criteria werden opgenomen in de nieuwe overheidsopdracht?

De criteria verschillen uiteraard naargelang de goodies, want vaak gaat het om heel verschillende objecten. We voerden criteria in voor de aard van de materialen als technische criteria (bijvoorbeeld T-shirts in biokatoen, schrijfblokken uit gerecycleerd karton of balpennen uit plantaardig plastic). Daarnaast voerden we gunningscriteria (verbetercriteria) in voor het gebruik van plantaardige inkt bij het drukken van het logo. We voegden ook een bepaling toe om de verpakkingen (voor producten en transport) in te perken. Die moet in de toekomst echter nog worden geconsolideerd zodat er boetes kunnen worden gegeven als ze niet wordt nageleefd. Dat was nog niet het geval bij de eerste opdracht.

Kreeg u al feedback van de gebruikers?

We hebben nog niet veel feedback gekregen van gebruikers omdat de aanpassingen nog maar zeer recent werden doorgevoerd. We hopen deze aanpak over enkele maanden te kunnen evalueren en hem verder te laten evolueren met het oog op een voortdurende verbetering op middellange en zelfs lange termijn.

Worden deze keuzes ook gecommuniceerd aan de gebruikers, de diensten enz.?

De diensten werden al geïnformeerd tijdens de ontmoetingen om de stand van zaken op te stellen: we hebben die gelegenheid benut om de medewerkers meteen bewust te maken van de noodzaak om te kiezen voor nuttige en duurzame objecten en om de goodies op het juiste moment aan het juiste publiek uit te delen. Binnenkort wordt nog een newsletter verstuurd naar alle medewerkers om uitgebreider toe te lichten wat het charter inhoudt en waarom we voor deze aanpak hebben gekozen.

Hebt u al ideeën voor een volgende opdracht of voor de volgende aankopen?

Voor enkele zeer specifieke goodies hebben we al een aantal verbetermogelijkheden op basis van wat we hebben geleerd uit deze opdracht. Er zullen ongetwijfeld nog nieuwe ideeën ontstaan wanneer we analyseren wat we hebben uitgedeeld, want ook die gegevens zullen worden opgeslagen in ons voorraadbeheersysteem. Ook de evaluatie van de procedure en de feedback van de diensten zijn voor ons zeer waardevol. We zijn ervan overtuigd dat originaliteit en duurzaamheid perfect samengaan! 

Hebt u tips voor onze lezers?                     

Ons advies is om eerst intern een grondige behoefteanalyse te doen. En in functie daarvan de marktstudie zeker niet te verwaarlozen. Die helpt u – bij het opstellen van het bestek – te oordelen welke flexibiliteitsmarge er mogelijk is in de technische omschrijving en de gunningscriteria op basis daarvan te wegen. Op die manier blijft u ook realistisch ten opzichte van de echte vereisten van de opdracht en zorgt u ervoor dat de dienstverleners op een correcte manier antwoorden.

Meer informatie over deze opdracht: 
Delphine Herbourg (dherbourg@schaerbeek.irisnet.be) en Christelle Langlet (clanglet@schaerbeek.irisnet.be).
De Schaarbeek gemente website

Bekijk ook zeker de fiche van de federale overheid op de website 'Gids voor duurzame aankopen'